8 minuten leestijd 8 jul. 2021

De rol van de commissaris op de route naar duurzaamheid post-COVID-19

Door Martijn de Jong

EY Nederland Senior Manager Assurance

Positief, betrouwbaar. Inhoudelijk sterk. Professionele ondersteuning aan audit teams en klanten bij de invulling van corporate governance, niet-financiële informatie en langetermijnwaardecreatie.

8 minuten leestijd 8 jul. 2021

Europa moet het eerste klimaatneutrale continent worden. Voor commissarissen is hierin een belangrijke rol weggelegd.

In het kort

  • De COVID-19 crisis dient als vliegwiel voor wereldwijde klimaatambities.
  • De commissaris heeft een belangrijke inbreng bij het vertalen van duurzaamheidsambities naar acties, bijvoorbeeld door middel van bestuursbenoemingen.
  • Recente EU-eisen rondom duurzaamheidsverslaggeving leiden tot nieuwe verantwoordelijkheden voor de auditcommissie als het gaat om kwaliteit van verslaggeving.

Het thema duurzaamheid staat prominent op de bestuurs- en toezichtagenda van ondernemingen. Toch gaat de voortgang niet snel genoeg. Het Klimaatakkoord van Parijs uit 2014 streeft naar een maximale toename van de gemiddelde temperatuur van 1,5 graad Celsius. Wordt die grens overschreden, dan volgt onomkeerbare schade en mogelijk zelfs maatschappelijke ontwrichting. In 2021 bedraagt de stijging in temperatuur echter al 0,7 graden Celsius. De resterende marge is dus erg klein. Het roer moet nog verder om!

Maar we hebben ook te maken met de coronapandemie. Die slokt al bijna anderhalf jaar veel aandacht op van ondernemingen. Komt duurzaamheid daardoor op een lager plan te staan? Gelukkig lijkt dat mee te vallen. Sterker nog: uit de EY Long-Term Value and Corporate Governance Survey 2021 blijkt dat driekwart van de ondervraagde Europese c-level executives aangeeft dat COVID-19 heeft geleid tot een grotere focus op maatschappelijke impact, ecologische duurzaamheid en inclusieve groei. Dat hangt ook samen met de verwachtingen van de stakeholders: die hebben, mede door de COVID-19-crisis, meer vertrouwen in ondernemingen die langetermijnwaarde als uitgangspunt nemen.

Ondernemingen moeten (en gaan) dus juist meer dan vóór de crisis aan de slag met duurzaamheid. De crisis werkt als vliegwiel voor het maken van andere en groenere keuzes, waarbij we niet mogen terugvallen in oude patronen.

Deze ontwikkelingen leiden uiteraard ook tot een belangrijke en interessante dynamiek voor commissarissen. Tijdens een recente webcast voor commissarissen spraken Frits de Groot (beleidssecretaris energie en klimaat bij VNO-NCW en MKB-Nederland), Marjan Oudeman (commissaris bij onder andere SHV Holdings en KLM), Wout Dekker (president-commissaris bij Randstad en onder andere commissaris bij FrieslandCampina en Pon Holdings) en Auke de Bos (bestuurder bij EY Accountants en hoogleraar bedrijfseconomie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam) over de rol van commissarissen als het gaat om verduurzaming en langetermijnwaardecreatie.

Klimaatakkoord en Green Deal

De Europese Commissie heeft de doelstellingen uit het Klimaatakkoord van Parijs vertaald naar de zogenaamde ‘Green Deal’, een strategisch plan om als Europa een nadrukkelijke rol te spelen in het klimaatvraagstuk. De Green Deal bevat een agenda met acties, beleidsvoorstellen en wetgevingstrajecten om de Europese economie te transformeren naar een duurzame economie. Het doel is om hulpbronnen efficiënter te gebruiken (door over te schakelen op een schone, circulaire economie), de biodiversiteit te herstellen en vervuiling terug te dringen. Daarvoor heeft Europa behoefte aan een nieuwe groeistrategie die van de EU ‘een moderne, grondstoffenefficiënte en concurrerende economie maakt’. De uitgangspunten daarbij zijn: nul netto-uitstoot van broeikasgassen in 2050 en economische groei zonder uitputting van grondstoffen, terwijl geen mens of regio aan zijn lot wordt overgelaten. Aldus de Europese Commissie.

De EU Green deal wordt alom gezien als de gewenste route naar het oplossen van het klimaatvraagstuk en sinds 2020 wordt deze agenda voortvarend opgepakt. De implicaties voor ondernemingen zijn enorm. CO2-uitstoot moet omlaag en de reductiedoelen moeten sneller worden bereikt. Het uitstoten van CO2 wordt bovendien duurder. Als een onderneming niet transformeert heeft dat negatieve consequenties, onder andere voor de omzet, financiering en aantrekkelijkheid als werkgever. Het besef daalt echter steeds meer in dat de Green Deal ook (grote) kansen met zich meebrengt voor het creëren van een bloeiende, bruisende en welvarende economie, met goede en aantrekkelijke werkgelegenheid. Zo ontstaan er bijvoorbeeld nieuwe, duurzame verdienmodellen.

Frits de Groot: “Het is goed om te zien dat de klimaatambities wereldwijd opschalen. Het klimaat heeft deze ‘rat race’ nodig. Het is gunstig voor de wereldhandel omdat het te grote verschillen tussen de grote economieën kan voorkomen. Met dit plan heeft de Europese Commissie de ambitie om wereldleider te worden in klimaat.”

Frits de Groot

Frits de Groot, beleidssecretaris energie en klimaat bij VNO-NCW en MKB-Nederland 
 

Europa zou het eerste klimaatneutrale continent in de wereld moeten worden; door middel van projecten, samenwerkingsverbanden, innovatie, onderzoek en ontwikkeling
Frits de Groot
Beleidssecretaris energie en klimaat bij VNO-NCW en MKB-Nederland

De rol van de commissaris bij verduurzaming

Duurzaamheid raakt dus steeds meer verbonden met de license to operate van een onderneming. Het dient integraal onderdeel uit te maken van de strategie en toekomstagenda. Het gaat daarbij niet alleen om het reduceren van de eigen carbon footprint, maar ook om het bijdragen aan oplossingen voor klimaatuitdagingen. De COVID-19-pandemie heeft hierbij zeker tot een acceleratie geleid.

Maar hoe kunnen commissarissen bijdragen? De commissaris levert onder andere een belangrijke inbreng bij het vertalen van duurzaamheidsdoelstellingen naar acties en realisatie: less words, more acts! Een goed samenspel tussen bestuurders en commissarissen is daarvoor essentieel. Commissarissen kunnen en moeten het bestuur uitdagen, maar moeten ook (onder)steunen bij het maken van keuzes. Het is belangrijk dat beide partijen goed zicht hebben op de mogelijkheden en de consequenties van de vast te stellen ambities en commitment. De benodigde transitie die daaruit voortvloeit vraagt om oriëntatie op de langere termijn en om het maken van scherpere keuzes, onder andere ten aanzien van de portfolio aan activiteiten. De doelen die gezamenlijk worden gesteld, moeten vervolgens worden vertaald naar passende incentives voor management.

Marjan Oudeman: “Het is belangrijk om de balans tussen verleden en toekomst in de gaten te houden. Het gevestigde bedrijfsleven moet enerzijds omgaan met de legacy en anderzijds uitkijken naar de toekomst. Dat vraagt veel van een organisatie, bijvoorbeeld op het gebied kapitaalbehoefte en financiering. Het is ook belangrijk om het bedrijfsleven niet alleen incentives te geven om te innoveren en veranderen, maar ook te steunen en te beschermen tegen concurrentie van buiten de EU. Handhaving van een internationaal level playing field is van groot belang.”

Marjan Oudeman

Marjan Oudeman, commissaris bij onder andere SHV Holdings en KLM 

We kunnen de enorme stappen alleen maar zetten door intensieve samenwerking tussen ondernemingen, wetenschappers en overheid.
Marjan Oudeman
Commissaris bij onder andere SHV Holdings en KLM en een van de medeoprichters van het Advanced Research Center Chemical Buildings Blocks Consortium bij de Universiteit Utrecht

De commissaris speelt een belangrijke rol in het spanningsveld tussen economie en ecologie, niet alleen bij de onderneming waar hij of zij toezichthouder is ook maar ook in de sector waarin de onderneming opereert. De commissaris gaat in gesprek met voor- en tegenstanders en concurrenten om te begrijpen wat er speelt en hoe dat in te zetten ten voordele van de onderneming. 

Wout Dekker: “De commissaris is een ambassadeur voor de onderneming, interpreteert de omgeving en belanghebbenden van de onderneming en neemt dat mee in het toezicht op en advies aan het bestuur. De commissaris vervult de rollen van toezichthouder, werkgever en adviseur. In het kader van duurzaamheid, is vooral de werkgeversrol belangrijk, bijvoorbeeld ten aanzien van bestuurdersbenoemingen en de diversiteit daarvan. De impact die een bestuur kan maken op de lange termijn is cruciaal. De commissaris kan ervoor zorgen dat op bestuurlijk niveau mensen worden benoemd met een langetermijnvisie die bij de onderneming past.”

Voor het bedrijfsleven is er, ten aanzien van duurzaamheid, no way out. Ondernemingen zijn zich bewust van hun impact en zijn druk met duurzaamheid bezig. Ook de commissaris moet daaraan een positieve bijdrage leveren.

Wout Dekker

Wout Dekker, president-commissaris bij Randstad en onder andere commissaris bij FrieslandCampina en Pon Holdings 
 

In het kader van duurzaamheid, is vooral de werkgeversrol van de commissaris belangrijk, bijvoorbeeld ten aanzien van benoemingen en de diversiteit daarvan.
Wout Dekker
President-commissaris bij Randstad en onder andere commissaris bij FrieslandCampina en Pon Holdings

Internationale ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheidsverslaggeving

Eind april publiceerde de Europese Unie een voorstel met betrekking tot de rapportage over duurzaamheid. Dit voorstel is een belangrijke stap voorwaarts in het meten en rapporteren van informatie op het gebied van ESG (Environmental, Social en Governance). De EU-eisen op het gebied van duurzaamheidsverslaggeving zijn van toepassing op alle grote ondernemingen en beursgenoteerde ondernemingen met aandelen genoteerd in de EU. Dit betekent dat in Nederland in plaats van 100, vermoedelijk 1.700 ondernemingen duurzaamheidsinformatie op moeten nemen.

Volgens het voorstel moeten ondernemingen (naast informatie over milieu, sociale en personeelsaangelegenheden, eerbiediging van mensenrechten en bestrijding van corruptie en omkoping) in het bestuursverslag gaan rapporteren over het businessmodel en de strategie, het duurzaamheidsbeleid, de doelstellingen (en voortgang) en de belangrijkste risico’s. Het gaat hierbij om toekomstige en retrospectieve, kwalitatieve en kwantitatieve informatie.

De nieuwe EU-eisen raken ook de commissaris:

  • In het Europese voorstel krijgt de audit commissie een specifieke verantwoordelijkheid, namelijk het borgen van de kwaliteit van de duurzaamheidsverslaggeving en de assurance daarbij.

  • Er komt meer focus op de lange termijn als onderdeel van de toezichtrol van de commissaris. Daarbij zijn de volgende vragen van belang:
    • Is er voldoende deskundigheid in de raad van commissarissen aanwezig?
    • Is de strategie van de organisatie voldoende duurzaam en is het risicomanagement voldoende mate gefocust op duurzaamheidskansen en risico’s en het mitigeren daarvan?
    • Is de koppeling tussen de purpose van de ondernemingen en de beloning een nadrukkelijk onderdeel van het remuneratiebeleid?

Er zijn op dit moment nog geen standaarden voor de rapportages. Die moeten binnen een jaar worden ontwikkeld om ondernemingen in staat te stellen om in de verslaggeving over het boekjaar 2023 te rapporteren. Het EU-voorstel schrijft voor dat de duurzaamheidsinformatie moet worden voorzien van een accountantsverklaring. Het is niet uit te sluiten dat hierbij op de langere termijn dezelfde (hoge) mate van zekerheid wordt vereist als bij een controleverklaring. 

Auke de Bos: “De urgentie van duurzaamheid is hoog, en komt in een stroomversnelling. Er over spreken is echter eenvoudiger dan ermee aan de slag te gaan. Vandaar de oproep om met elkaar proactief te werken aan langetermijnwaarde, om samen een duurzame toekomst mogelijk te maken voor onszelf en de generaties na ons. Vanzelfsprekend helpen wij ondernemingen en commissarissen graag bij de voorbereidingen en de transformatie.”

Auke de Bos

Auke de Bos, bestuurder bij EY Accountants 
 

Over duurzaamheid spreken is eenvoudiger dan ermee aan de slag te gaan. Vandaar de oproep om met elkaar proactief te werken aan langetermijnwaardecreatie.
Auke de Bos
Bestuurder bij EY Accountants en hoogleraar bedrijfseconomie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

Meer artikelen voor commmissarissen lezen?


Bovenstaand artikel komt uit EY’s Zicht op toezicht e-magazine: hét online magazine voor commissarissen en toezichthouders.

Lees meer

Samenvatting

Duurzaamheid dient integraal onderdeel uit te maken van de strategie en toekomstagenda van het Nederlandse bedrijfsleven. De commissaris heeft hierin een belangrijke rol. Commissarissen dienen het uitvoerend bestuur uit te dagen op het portfolio van activiteiten van de organisatie, bij te dragen aan het omzetten van duurzaamheidsambities naar acties en moeten zorgen dat acties middels incentives worden aangejaagd. Ook moet de commissaris het gesprek over duurzaamheid aangaan met stakeholders in de sector en zijn of haar werkgeversol inzetten bijvoorbeeld ten aanzien van bestuurdersbenoemingen en de diversiteit daarvan. Nieuwe EU-eisen dwingen commissarissen daarnaast tot nieuwe verantwoordelijkheden met betrekking tot kwaliteit van duurzaamheidsverslaggeving.

Over dit artikel

Door Martijn de Jong

EY Nederland Senior Manager Assurance

Positief, betrouwbaar. Inhoudelijk sterk. Professionele ondersteuning aan audit teams en klanten bij de invulling van corporate governance, niet-financiële informatie en langetermijnwaardecreatie.