5 minuten leestijd 22 jun. 2020
Hoe bestaansrecht en relevantie familiebedrijven door de crisis loodsen

Hoe relevantie familiebedrijven door de crisis loodst

Door Marieke Kopinsky

EY Nederland Partner Tax, Leader Familiebedrijven

Enthousiast. Perfectionistisch. Gepassioneerd. Vindt dat de dynamiek binnen familiebedrijven leidend is voor elk goed advies.

5 minuten leestijd 22 jun. 2020
Related topics Familiebedrijven COVID-19

Hoe redden onze familiebedrijven zich in de coronacrisis? Terug naar business as usual is geen optie, innovatie juist wel.

Familiebedrijven hebben dat goed begrepen. Meer dan ooit betrekken zij de jongste generatie bij het uitstippelen van de strategische marsroute.

Als adviseur van familiebedrijven, heb ik de afgelopen jaren een groot aantal interessante families en hun bedrijven leren kennen. Ik luisterde naar de vaak buitengewoon inspirerende verhalen van bevlogen ondernemers. Ze deelden hun plannen en regelmatig ook hun zorgen. Met de uitbraak van het coronavirus zijn die zorgen in veel gevallen fors toegenomen. Hoe redden onze familiebedrijven zich? Nu, straks en daarna? 

Het begin van COVID-19: bedrijven helpen om te overleven

Het coronavirus maakt geen onderscheid naar het type bedrijf. Familiebedrijven worden door de pandemie getroffen net als andere bedrijven. Over de hele linie zien we bedrijven die bijvoorbeeld te kampen hebben met wegvallende omzet, het stilvallen van activiteiten, acute liquiditeitsproblemen en juridische vraagstukken. Ze vinden zichzelf terug in een overlevingsmodus.

Dat familiebedrijven van nature, vanwege hun primaire focus op continuïteit, minder kwetsbaar zijn voor crisissituaties is volgens mij zeker waar. Ze zijn meer solvabel en hebben doorgaans buffers. Maar dat maakt de impact van de uitbraak van het coronavirus voor bijvoorbeeld familiebedrijven die actief zijn in horeca, evenementen en recreatie er niet kleiner op. Voor dit type bedrijven zijn we direct in het geweer gekomen om ze de weg te wijzen naar het pakket steunmaatregelingen van het kabinet-Rutte. Ook hebben we met bedrijven die hun omzet door de lockdown volledig zagen verdampen actief meegedacht over alternatieve verdienmodellen. Het leidde er onder andere toe dat in de bloemenwereld versneld nieuwe online initiatieven ontstonden.

Het hebben van een familiestatuut kan houvast geven in tijden van crisis. Door vooraf te hebben nagedacht over gemeenschappelijke normen en waarden, hoeft in tijden van crisis geen tijd te worden verspild om bijvoorbeeld de neuzen in de familie dezelfde kant op te krijgen over het stopzetten van dividenduitkeringen in het belang van de continuïteit van het bedrijf. Zo kunnen alle betrokkenen zich volledig concentreren op het overleven in de crisis. Dat kan veel discussies voorkomen.

Het vervolg: heroriëntatie op de toekomst en ruimte voor bezinning

Lag het accent voor veel familiebedrijven direct na de uitbraak van het coronavirus vooral op overleven, in de fase die nu aanbreekt is sprake van een heroriëntatie op de toekomst. Redelijk snel is het besef doorgedrongen dat we niet teruggaan naar business as usual, maar dat we naar een nieuwe dynamiek gaan. Bij mijn klanten zie ik volop initiatieven om te investeren in digitale proposities en andere vormen van innovatie. Op dat vlak tonen familiebedrijven zich ongelofelijk slagvaardig. Wat ik in dat verband heel bijzonder vind, is dat nu meer dan ooit de jongste generatie betrokken wordt bij het uitstippelen van de strategische marsroute. Logisch, want het gaat om hun toekomst. Hun inbreng leidt tot interessante innovaties.

Bij een bouwbedrijf zag ik een voorbeeld van een vernieuwend project op het gebied van betonprinten, een initiatief dat uiteindelijk door de jongere generatie naast het bestaande familiebedrijf werd opgezet. In die zin zijn familiebedrijven regelmatig een ideale broedplaats voor innovatieve startups. Ik vermoed dat we dat in de toekomst veel vaker gaan zien omdat het voor de jongste generatie steeds minder vanzelfsprekend is dat ze het stokje overnemen.

Door de crisis is ook het thema governance bij familiebedrijven meer dan ooit actueel geworden. In tijden dat een bedrijf soms moeilijke besluiten moet nemen, wil niemand het verwijt krijgen dat de verkeerde belangen zijn gediend. Er mag geen twijfel ontstaan over de vraag of impopulaire maatregelen zoals kostenbesparingen of zelfs ontslagen wel het bedrijfsbelang dienen. Een transparante governancestructuur kan scheve gezichten (en ernstige conflicten) helpen voorkomen.

In de praktijk zien we dat ondernemers in het familiebedrijf zich niet alleen druk maken om afzetmarkten en productiesystemen, maar dat er ook ruimte is voor thema’s van meer persoonlijke aard. Het besef dat het leven eindig is, zet veel ondernemers aan het denken. Naast vragen over het opvolgingsvraagstuk, ook krijg ik ook veel verzoeken om testamenten te checken. Andere onderwerpen die spelen zijn vermogensstructurering (estate planning, inrichting family offices) en activiteiten op het gebied van charity. Omdat veel familiebedrijven nog steeds uitstekende resultaten boeken, is het niet zozeer de vraag of zij een maatschappelijke bijdrage willen leveren, maar draait het meer om de vorm waarin. Naast donaties aan steunfondsen rond COVID-19 kan het oprichten van een eigen goededoelenstichting een passend alternatief zijn.

Een transparante governancestructuur helpt scheve gezichten en ernstige conflicten voorkomen

De winnaars blijven relevant

Met hun focus op continuïteit hebben familiebedrijven van oudsher oog voor de lange termijn. Dat is een positief gegeven in een tijdsgewricht waarin disruptieve krachten knagen aan bestaande businessmodellen. Zij zijn een katalysator voor verandering. In dat krachtenveld is het voor elke organisatie van belang om voor alles relevant te zijn, en voor familiebedrijven is dat niet anders. Sterker nog: als er onvoldoende aandacht is voor het eigen bestaansrecht, is er straks geen bedrijf meer om aan de volgende generatie over te dragen. Een gedwongen bedrijfssluiting is sowieso geen vrolijke gebeurtenis, in familieverband is het al snel een persoonlijk drama voor alle betrokkenen. Niet alleen voor directe familieleden, maar ook voor de werknemers in de lokale gemeenschap. Niet zelden zijn ook zij van generatie op generatie actief in het familiebedrijf. Dat is niet alleen waardevol, maar ook iets op ongelofelijk zuinig op te zijn.

De huidige pandemie zal zeker niet de laatste zijn, zo waarschuwen wetenschappers ons. Tegen die achtergrond is het verstandig dat familiebedrijven hun ervaringen gedurende deze crisis goed documenteren. Welke maatregelen hadden het gewenste effect, en welke niet. Zodat toekomstige generaties met die lessen hun voordeel kunnen doen. Familiebedrijven geven al eeuwenlang ervaringen van generatie op generatie door. Op die manier hebben zij bijzonder sterke bedrijven gebouwd, die tegen een stootje kunnen. Het lijkt me bijzonder waardevol om dat te koesteren.

Samenvatting

Hoe redden onze familiebedrijven zich in de coronacrisis? Terug naar business as usual is geen optie, innovatie juist wel. Familiebedrijven hebben dat goed begrepen. Meer dan ooit betrekken zij de jongste generatie bij het uitstippelen van de strategische marsroute. Relevant blijven leidt tot behoud van bestaansrecht.

Over dit artikel

Door Marieke Kopinsky

EY Nederland Partner Tax, Leader Familiebedrijven

Enthousiast. Perfectionistisch. Gepassioneerd. Vindt dat de dynamiek binnen familiebedrijven leidend is voor elk goed advies.

Related topics Familiebedrijven COVID-19