Kontrola pod kontrolą

Możesz kontrolować sytuację. Odpręż się, doradcy EY wszystkim się zajmą. Zespół EY częściej niż raz w tygodniu wygrywa sprawę sądową w imieniu swojego klienta.

  • Podziel się

Błędy w rozliczeniach podatkowych to nie tylko konieczność zapłacenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami. Mogą się one wiązać z odpowiedzialnością karną skarbową i to nie tylko osób bezpośrednio zajmujących się rozliczeniami podatkowymi, ale również członków zarządu. Dlatego zapewnij sobie komfort i dowiedz się, czym jest odpowiedzialność karna skarbowa, za co grozi i jak się przed nią zabezpieczyć już teraz, zanim obejmie Cię kontrola KKS.

Za co grozi odpowiedzialność karna skarbowa?

Osoba, która popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia, podlega odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe lub odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe. Innymi słowy, odpowiedzialność karna skarbowa wiąże się z popełnieniem czynu, który wymieniony jest w Kodeksie karnym skarbowym (KKS) i spełniający określone warunki.

Za co kara?

Katalog czynów karalnych na gruncie Kodeksu karnego skarbowego jest bogaty i zawiera czyny polegające nie tylko na niezapłaceniu podatku, ale również związane z dotacjami, subwencjami, obowiązkami celnymi czy dewizowymi.

Przykłady podstawowych przestępstw i wykroczeń karno-skarbowych:

  • niezadeklarowanie przedmiotu lub podstawy opodatkowania
  • oszustwo podatkowe
  • nierzetelne lub wadliwe prowadzenie ksiąg podatkowych
  • wystawianie nierzetelnych lub wadliwych faktur, a także posługiwanie się takimi fakturami
  • niezłożenie wymaganej informacji lub oświadczenia

Przestępstwo czy wykroczenie

Przestępstwo od wykroczenia różnicuje granica kwotowa. Z wykroczeniem skarbowym mamy do czynienia gdy kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia (10.000 zł w 2017 r.). Za przestępstwa skarbowe, a więc czyny bardziej poważne, przekraczające wspomnianą granicę, grożą znacznie surowsze kary .

Warto pamiętać, że przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym jest czyn, który wypełnia przesłanki określone w KKS, czyli np. posiada wspomnianą już społeczną szkodliwość. Istotne jest, że karze będzie podlegał wyłącznie sprawca,  któremu można przypisać winę w trakcie popełnienia czynu.

Jednocześnie w odniesieniu do większości czynów, wymienionych w Kodeksie karnym skarbowym, warunkiem poniesienia odpowiedzialności jest umyślne popełnienie przestępstwa bądź wykroczenia:

  • z zamiarem bezpośrednim - gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony
  • z zamiarem ewentualnym - gdy sprawca przewidując możliwość popełnienia czynu zabronionego nie chce go popełnić, ale godzi się na to

Czyny popełnione nieumyślnie są karalne tylko, gdy KKS tak stanowi.

Zatem skuteczne pociągnięcie do odpowiedzialności karnej skarbowej jest możliwe w przypadku spełnienia szeregu określonych ustawowo przesłanek. W praktyce jednak organy podatkowe stosują swoistego rodzaju automatyzm i w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych -  bez dokonywania dalszych ustaleń co do winy czy umyślności - stawiają zarzuty określonemu przez siebie gronu osób.

Kogo dotyczy odpowiedzialność karna skarbowa?

Przestępstwo i wykroczenie skarbowe może popełnić podatnik, płatnik i inkasent. Jednocześnie za przestępstwa lub wykroczenia skarbowe odpowiada zawsze osoba fizyczna.

Art.9 par. 3 KKS

W przypadku przestępstwa lub wykroczenia popełnionego w związku z działalnością spółki art. 9 par. 3 Kodeksu karnego skarbowego stanowi podstawę ukarania osoby fizycznej, która na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi tej spółki.

Redakcja przepisu pozwala na przypisanie odpowiedzialności karnej skarbowej za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe szerokiemu gronu osób. Organy skarbowe analizują struktury i schematy organizacyjne spółek w celu samodzielnego ustalenia osób, które mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności z uwagi na faktyczne zaangażowanie tych osób w sprawy podatkowe.

W sytuacji, gdy spółka nie dysponuje odpowiednimi regulacjami wewnętrznymi, pozwalającymi na ograniczenie ryzyka odpowiedzialności karnej skarbowej, ukaraniu podlegać mogą np. członkowie zarządu, w tym prezes zarządu, główny księgowy, pracownicy działu księgowego odpowiedzialni za dokonywanie rozliczeń podatkowych.

Konsekwencje skazania na podstawie Kodeksu karnego skarbowego

Kara grzywny i pozbawienia wolności

Przestępstwa skarbowe zagrożone są karą pozbawienia wolności do lat 5, karą grzywny w stawkach dziennych do ponad 16 mln zł, a niekiedy karą ograniczenia wolności. Wysokość kary zależy od okoliczności popełnienia czynu oraz warunków osobistych sprawcy.

Dodatkowo, wskazane progi mogą ulec podwyższeniu w przypadku tzw. nadzwyczajnego obostrzenia kary, np. w sytuacji, gdy kwota uszczuplonego podatku przekracza 875 tys. zł (w 2015 r.). Wykroczenia, jako czyny „drobne”, zagrożone są karą grzywny określoną kwotowo do 35 tys. zł (w 2015 r.).

Wpis do Krajowego Rejestru Karnego

Ukaranie na podstawie Kodeksu karnego skarbowego może być dotkliwe, nie tylko z finansowego punktu widzenia. Skazanie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego na okres do 10 lat, co powoduje przeszkody w pełnieniu niektórych funkcji, w szczególności w branży finansowej czy ubezpieczeniowej.

Zakaz prowadzenia działalności i wykonywania zawodu

Sąd może także orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, wykonywania określonego zawodu lub zajmowania określonego stanowiska. Często stosowanym środkiem karnym jest również podanie wyroku do publicznej wiadomości.

Istotne dla samej spółki jest to, że ukaranie osoby odpowiedzialnej za rozliczenia podatkowe może wiązać się np. z odpowiedzialnością posiłkową firmy za zapłatę grzywny lub odpowiedzialnością na gruncie ustawy o odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych. Ta ostatnia to nie tylko kary finansowe na poziomie do 5 mln zł, ale także dotkliwe zakazy, chociażby zakaz reklamy.

Czy ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej jest realne?

TAK! Stwierdzenie przez organy podatkowe nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych firmy może skutkować powstaniem ryzyka odpowiedzialności indywidualnej, w tym karnej skarbowej, osób fizycznych.

Skuteczność działania administracji podatkowej

Jak wynika z danych publikowanych przez administrację podatkową, skuteczność organów podatkowych w prowadzonych kontrolach jest coraz większa, co przekłada się na liczbę wszczynanych postępowań karnych skarbowych.

Jak mogę się zabezpieczyć?

Istotne jest odpowiednie przygotowanie się firmy do kontroli, przede wszystkim poprzez opracowanie strategii obronnej. Podjęcie obrony i przedstawienie argumentów podatnika, nawet jeśli nie zakończy się wygraniem sporu, może zmniejszyć ryzyko postawienia zarzutów osobom odpowiedzialnym za rozliczenia podatkowe firmy.

W sytuacji, gdy podatnik we własnym zakresie zidentyfikuje nieprawidłowości lub zgadza się z nieprawidłowościami wskazanymi w protokole kontroli, bądź wyniku kontroli sam może podjąć kroki zmniejszające ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej, takie jak czynny żal czy korekta deklaracji.