Ceny transferowe

Kontrole w zakresie cen transferowych coraz bardziej skuteczne

  • Podziel się

Dotychczasowe kontrole w zakresie cen transferowych nie były intensywne. Z ostatniego raportu Najwyższej Izby Kontroli (NIK) wynika, że kontrolujący skupiali się w głównej mierze na transakcjach VAT (około 80 proc), które wiązały się z istotnymi naruszeniami regulacji podatkowych, pomijając weryfikację transakcji wewnątrzgrupowych w ramach audytu.  

Jak podaje Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) efektywność polskiego fiskusa w zakresie wykrywania uszczupleń podatku CIT (w tym wynikających z transakcji wewnątrzgrupowych) była w ostatnich latach daleko za innymi krajami Europy Środkowo–Wschodniej:

"łączna wydajność poboru PIT, CIT oraz VAT w Polsce osiągnęła wysokość około 16 punktów PKB w 2008 r. i spadła do 14 punktów w 2009 r. Przez kilka lat wydajność poboru podatków była stabilna, ale w 2013 r. spadła do 13,1 punktów [PKB]; projekcja na rok 2014 wynosi 13,5 punktów PKB. Te słabe wyniki wydajności są sprzeczne z wynikami innych krajów w Europie, w których poziom poboru podatków w stosunku do PKB powrócił do poziomów odnotowanych przed kryzysem.”

Kraj

PIT

CIT

VAT

PIT+ CIT+VAT

Bułgaria

3,1

2,0

9,2

14,3

Czechy

3,8

3,6

7,2

14,7

Francja

8,2

2,5

7,0

17,7

Niemcy

9,6

1,8

7,3

18,7

Węgry

5,3

1,3

9,7

16,3

Włochy

12,1

2,9

6,1

21,1

Rumunia

5,9

2,2

8,2

16,2

Słowacja

2,7

2,5

6,0

11,2

Hiszpania

7,4

2,2

5,4

15,0

Wielka Brytania

9,7

2,9

7,4

20,0

POLSKA

4,5

2,1

7,1

13,7

Do podobnych wniosków doszła NIK, która w 2014 roku przeanalizowała efektywność kontroli podatkowych w zakresie cen transferowych w Ministerstwie Finansów i szeregu urzędów kontroli skarbowej (UKS). Wnioski są proste: „podmioty o znacznych przychodach, ceny transferowe i optymalizacja podatkowa pozostawały w kręgu zainteresowania UKS. Liczba  zakończonych postępowań kontrolnych (…) była jednak niewielka. (…).”  

To powinno się zmienić zdaniem MFW i NIK!

Międzynarodowy Fundusz Walutowy wskazuje, że „dla podatku CIT powinny zostać podjęte skoordynowane kontrole faktycznie dużych podatników, wybranych centralnie i w oparciu o ryzyko”. NIK ze swojej strony opracował także szereg rekomendacji, które, jak wynika z publikowanych raportów, już wcielane są w życie przez kontrolujących.

Typowanie podmiotów do kontroli oparte o podejście strategiczne – jak wskazano w jednym z raportów zidentyfikowano obszary ryzyka cen transferowych. Wytypowano podmioty, w których pilotażowo zostaną przeprowadzone postępowania kontrolne w całym kraju. Powołany w 2014 roku Zespół Zadaniowy ds. Kontroli Podmiotów Powiązanych w Ministerstwie Finansów (MF) opracował ogólną strategię kontroli w zakresie cen transferowych, która jest uszczegóławiana na poziomie poszczególnych UKS. Jak wynika z opublikowanych raportów, wybór podmiotów do kontroli poprzedzony powinien być też szczegółową analizą ich sytuacji finansowej na tle konkurencji, a także na tle innych podmiotów z grupy kapitałowej. W rezultacie kontrole w praktyce powinny być realizowane wyłącznie u tych podatników, u których może istnieć realne ryzyko naruszenia zasady ceny rynkowej.

Co to oznacza?

Kontrole nie tylko będą skuteczniejsze, ale przede wszystkim będą trudniejsze dla podatników. Kontrolujący będą lepiej do nich przygotowani, będą znali obszary ryzyka, które powinni analizować. W rezultacie bardziej trafnie będą identyfikować realne problemy i naruszenia zasady ceny rynkowej.

Do tych analiz, jak wskazuje NIK, urzędnicy powinni wykorzystywać specjalistyczne bazy danych zawierające informacje finansowe, pozwalające na kalkulacje wskaźników finansowy i ocenę ryzyka w zakresie cen transferowych. Dotychczas taka baza danych była dostępna wyłącznie w ministerstwie finansów, co utrudniało efektywną analizę sytuacji finansowej podatnika, a także proces weryfikacji rynkowości jego rozliczeń. Już dziś wiadomo,  że zostały ogłoszone przetargi na dwie specjalistyczne bazy danych – jedna zawierająca informacje na temat sytuacji finansowej podatników, druga obejmująca informacje na temat umów licencyjnych, pozwalająca na weryfikację czy opłaty licencyjne za znaki towarowe, patenty, technologie są rynkowe.

Zostały wytypowane także szczególne obszary zainteresowania fiskusa, które mają wskazać najbardziej ryzykowne rozliczenia wewnątrzgrupowe:

zidentyfikowane obszary ryzyka w zakresie cen transferowych to w  szczególności: powtarzające się transakcje z podmiotami powiązanymi, transakcje z podmiotami powiązanymi z krajów o niskich stawkach podatkowych np. opłaty licencyjne, opłaty za zarządzanie i premie ubezpieczeniowe, wewnątrzgrupowe transakcje usługowe, powołanie w ramach grupy spółek marketingowych i centrów zakupowych zlokalizowanych poza krajami rynków zbytu lub krajami gdzie dokonywana jest produkcja, transakcje powodujące nadmierne zadłużenie lub koszty z tytułu odsetek, czy dotyczące restrukturyzacji prowadzonej działalności biznesowej”.

Specjalistyczny zespół w Ministerstwie Finansów

Szkolenia i poprawa przygotowania organów do kontrolowania podmiotów działających w skali międzynarodowej polegają na tym, że w resorcie finansów wytypowano grupę pracowników, która bierze systematyczny udział w spotkaniach, warsztatach, bądź szkoleniach organizowanych przez MF. Spotkania te mają służyć podnoszeniu kwalifikacji, wymianie doświadczeń, jak również przekazywaniu aktualnych informacji w zakresie zmian przepisów krajowych i regulacji międzynarodowych (np. w ramach OECD). Już dziś kontrolujący uczestniczą w warsztatach organizowanych przez OECD, gdzie mogą uczyć się i czerpać wiedzę z międzynarodowych praktyk.

Działania zintensyfikowano od kwietnia  2014 r. w związku z powołaniem przez MF Zespołu Zadaniowego ds. Kontroli Podmiotów Powiązanych. Efekty spodziewane są do końca 2015 roku.

Co to oznacza dla podatników? Przede wszystkim konieczność odpowiedniego przygotowania się do potencjalnej kontroli cen transferowych.

Zobacz także raporty:

Więcej o postępowaniach i kontrolach podatkowych