Twee mensen werken samen aan een drone

Defensie-innovatie: van onderzoek tot productieopschaling


Roadmap voor een defensie‑innovatieproject (van TRL 2 tot TRL 8)

Dit document is een overzicht van het subsidielandschap voor defensie- en dual use-projecten, waarvoor Vlaamse bedrijven rechtstreeks cash grants kunnen aanvragen. Het landschap is opgebouwd volgens een gefaseerd stappenplan. Een gefaseerde subsidiestrategie houdt niet alleen rekening met technologische maturiteit en beschikbare instrumenten, maar spreidt ook bewust risico’s door in elke fase in te zetten op instrumenten met realistische en passende slaagkansen, zodat middelen en inspanningen optimaal worden benut over het volledige innovatie en opschalingstraject. Voor Vlaamse ondernemingen is dit dan ook het moment om na te gaan welke technologieën, expertise of productiecapaciteit kunnen worden ingezet in defensieprojecten en welke steunmogelijkheden daarbij aansluiten.
 

Fase 1 – Conceptontwikkeling en technologisch onderzoek (TRL 2–4)

In de eerste fase van het project ligt de nadruk op fundamenteel onderzoek, systeemconcepten en proof‑of‑concept validatie van de kerntechnologie. Het doel in deze fase is aantonen dat de technologie technisch haalbaar is en een duidelijke militaire of dual‑use relevantie heeft, zonder reeds te focussen op concrete operationele inzet.

De subsidiemogelijkheden situeren zich voornamelijk op het Vlaamse niveau via een VLAIO Defensie-oproep, die directe cash grants voorziet voor onderzoeksactiviteiten. Sinds 2026 is deze oproep een doorlopende oproep. Voor onderzoeksprojecten kan een steunpercentage tot maximaal 80% van de subsidiabele kosten worden bekomen, inclusief de toeslagen voor kmo‑status en samenwerking.

Voor projecten rond maritieme veiligheid kan ook Blue Bastion Research (call) relevant zijn. Blue Bastion (BB) is een Belgisch innovatieprogramma van De Blauwe Cluster, het Royal Higher Institute for Defence (RHID) en Defensie, gericht op de bescherming van kritieke maritieme infrastructuur (met projecten rond onder meer onderwaterdetectie, sensortechnologie, autonome systemen en de weerbaarheid van offshore-infrastructuur). Blue Bastion vereist samenwerking tussen minstens één onderneming en minstens één onderzoeksorganisatie.

Het BB Research instrument ondersteunt specifiek toegepast onderzoek en technologische ontwikkeling op TRL 3 tot 5, met het oog op nieuwe kennis, gevalideerde technologieën, prototypes of systeemconcepten voor de bescherming van kritieke maritieme infrastructuur. De actuele oproep voorziet maximaal € 2 miljoen subsidie per project en de aanvraag volgt een tweestapsproces.
 

Fase 2 – Ontwikkeling en eerste prototypes (TRL 4–6)

Wanneer het concept technisch onderbouwd is, evolueert het project naar (systeem-)ontwikkeling en de bouw van eerste functionele prototypes. In deze fase verschuift de focus van onderzoek naar ontwikkeling en validatie in relevante (maar nog gecontroleerde) omgevingen.

De subsidiestrategie blijft Vlaams via een VLAIO Defensie‑oproep. Op Vlaams niveau kan het ontwikkelingsdeel nog steeds worden ondersteund met cash grants tot maximaal 60% van de subsidiabele kosten en afhankelijk van de toeslagen.

Elke Vlaamse onderneming kan aanvrager zijn een VLAIO Defensieproject. VLAIO moedigt in deze oproep samenwerkingen met andere Vlaamse bedrijven of kennisinstellingen aan door een verhoogde samenwerkingstoeslag (+15%) onder gestelde voorwaarden.

Door deze hoge Vlaamse subsidie kan het bedrijf het technologische risico maximaal reduceren en tegelijk intellectuele eigendom opbouwen, zonder zware druk op eigen middelen.

Voor maritieme toepassingen kan Blue Bastion Demonstrator een volgende stap vormen. Dit BB-instrument richt zich op technologieën op TRL 5 tot 6 en ondersteunt de demonstratie van prototypes en oplossingen in een relevante omgeving. Per demonstratieproject is maximaal € 350.000 subsidie beschikbaar.
 

Fase 3 – Defensiegerichte validatie en operationele afstemming (TRL 5–7)

Zodra de technologie voldoende matuur is, komt het project in een fase waarin defensiegerichte validatie centraal staat. Dit kan gebeuren via federale cash grants binnen programma’s die kaderen in de Defence, Industry and Research Strategy (DIRS), zoals DEFRA (of INNO4DEF).

In deze fase wordt er toegewerkt naar prototypes die ook onder reële gebruiksomstandigheden getest worden, en maximaal afgestemd zijn op de operationele vereisten van Defensie.

DEFRA, oftewel Defence Research & Applications, is een federaal subsidieprogramma dat kadert binnen de Belgische Defence, Industry and Research Strategy (DIRS) en wordt georganiseerd door het Royal Higher Institute for Defence (RHID) in samenwerking met BELSPO.

Via jaarlijkse DEFRA‑oproepen kunnen consortia van onderzoeksinstellingen en ondernemingen rechtstreekse cash grants aanvragen voor toegepaste defensie‑O&O‑projecten. De oproepen focussen op vooraf gedefinieerde defensiethema’s en vereisen samenwerking tussen minstens één onderzoeksorganisatie en één onderneming. Triple-helix-samenwerkingen met de instituten van Defensie zijn ook mogelijk. De subsidiepercentages liggen hier typisch tussen 65% en 80%, afhankelijk van de bedrijfsgrootte. De aanvraagprocedure is een tweestapsproces.

De oproep fungeert strategisch als validatiestap richting Defensie, omdat projecten expliciet worden afgestemd op operationele noden en militaire toepasbaarheid. Dit verhoogt de geloofwaardigheid van het project en positioneert het bedrijf expliciet als defensiepartner.

DEFRA is een selectieve call met een beperkt aantal projecten per thema, waardoor enkel de sterkst onderbouwde consortia worden gefinancierd.

Binnen het maritieme domein kan op termijn Blue Bastion Operational Innovation worden ingezet voor technologieën op TRL 6 tot 7. De nadruk ligt hier op verdere validatie en voorbereiding op operationele inzet, in samenwerking met Defensie en andere operationele stakeholders. Het programma vormt daarmee een sectorspecifiek aanvullend traject naast bredere federale programma’s zoals DEFRA. Een eerste call hieromtrent is momenteel nog in voorbereiding, maar zal weldra worden gelanceerd.
 

Fase 4 – Europese prototyping en demonstratie (TRL 6–8)

In de laatste fase van de roadmap kan het project worden opgeschaald naar Europees niveau via het European Defence Fund (EDF).

Het EDF is het centrale Europese subsidie‑instrument voor defensiegerichte onderzoeks‑, ontwikkelings‑ en demonstratieprojecten en vormt het strategische eindpunt binnen het Europese defensie‑innovatiebeleid. Het fonds heeft als doel de Europese defensiecapaciteiten te versterken, de samenwerking tussen lidstaten te bevorderen en de technologische en industriële autonomie van Europa te vergroten. EDF richt zich expliciet op projecten met een duidelijke militaire relevantie en een substantiële bijdrage aan Europese capaciteitsopbouw. Projecten moeten aantonen dat de resultaten relevant zijn voor meerdere lidstaten en bijdragen aan gedeelde Europese defensiecapaciteiten, zoals cyberdefensie, sensing, AI, onbemande systemen, communicatie, ruimtevaart en strategische enablers.

Een fundamenteel kenmerk van EDF is de verplichting tot internationale samenwerking. Projecten worden ingediend door consortia bestaande uit ondernemingen en onderzoeksorganisaties uit meerdere EU‑lidstaten, waarbij de industriële dimensie sterk wordt benadrukt. Bedrijven spelen een centrale rol in EDF‑projecten, zowel als technologieleverancier als toekomstige industriële implementatiepartner. Deze consortiumopzet maakt EDF-projecten technisch, juridisch en organisatorisch complex, maar zorgt er tegelijk voor dat succesvolle projecten sterk verankerd zijn in Europese defensieketens.

Binnen het EDF kunnen er nog een deel onderzoeksactiviteiten (tot 100%) worden gesubsidieerd, terwijl ontwikkeling en demonstratie doorgaans worden ondersteund aan 20% tot 90%, exclusief de toeslagen die afhankelijk zijn van consortiumsamenstelling en de projectactiviteiten.

De projectbudgetten zijn substantieel en de looptijd varieert typisch tussen 36 en 60 maanden, wat EDF bijzonder geschikt maakt voor grootschalige en strategische innovatietrajecten. Succesvolle EDF‑deelname vereist doorgaans aantoonbare resultaten uit eerdere nationale trajecten, waardoor EDF in de praktijk het eindpunt vormt van een planmatige, sequentiële subsidiemix.

Naast het EDF zet Europa met het European Defence Industry Programme (EDIP) en het EU Defence Innovation Scheme (EUDIS) bijkomende instrumenten in om de volledige defensie-innovatieketen te versterken. Samen vullen beide instrumenten het EDF aan en creëren zij kansen voor ondernemingen in verschillende fasen van technologische maturiteit en marktontwikkeling.
 

Toegang tot de Europese defensiemarkt via EUDIS

EUDIS is een instrument dat onder het EDF valt en specifiek opgezet is om de toegang tot de defensiemarkt te verlagen voor startups, scale‑ups, kmo’s en andere niet‑traditionele spelers, i.e. bedrijven die nieuw zijn in de defensiesector. EUDIS ondersteunt voor dit type bedrijven innovatieprojecten die zich typisch rond TRL 4 tot 6 bevinden. Dit specifieke instrument combineert beperkte maar gerichte financiële met sterke niet‑financiële ondersteuning, zoals hackathons, technologische challenges, business coaching, accelerators en matchmaking met Defensie, industrie en investeerders.

Waar EDF zich richt op grootschalige, mature defensieprojecten, focust EUDIS met andere woorden op vroege defensiegerichte maturatie, markttoegang en opschaling van disruptieve en dual‑use technologieën. Binnen een defensie-subsidiestrategie fungeert EUDIS vooral als opstap en brug tussen civiele innovatie en volwaardige EDF‑deelname.
 

Europese productieopschaling via EDIP

Het EDIP ondersteunt ondernemingen bij de industrialisatie en opschaling van defensieproductie via de oproep Industrial Reinforcement Actions (IRA). De oproep richt zich niet op O&O, maar op investeringen in productiecapaciteit, kritische elektronische componenten, metaalbewerking, composieten, subsystemen en assemblage.

De call omvat twee topics: Key Electronic Components en Platforms and End-products, met een maximale Europese bijdrage van respectievelijk €20 miljoen en €30 miljoen per project.

De oproep staat open voor alleenstaande aanvragers en consortia van maximaal 15 entiteiten. De indieningsdeadline is 16 februari 2027. De basissteun bedraagt 35% en kan onder bepaalde voorwaarden oplopen tot 50%. De oproep is vooral relevant voor ondernemingen met mature technologie of productie-expertise die willen investeren in productiecapaciteit en zich verder willen integreren in de Europese defensiewaardeketen.