Γιατί η ανθεκτικότητα διαφοροποιεί την κυβερνοάμυνα της Ελλάδας;

Η Ελλάδα καλείται να θωρακίσει τις υποδομές της. Αν και η απόλυτη αποτροπή των κυβερνοαπειλών δεν είναι ρεαλιστική, η ανθεκτικότητα διαφοροποιεί τα δεδομένα.

Ο αμυντικός τομέας βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας ριζικής μετάβασης, όπου ο κυβερνοχώρος δεν λειτουργεί πλέον υποστηρικτικά, αλλά ως αυτόνομο πεδίο επιχειρήσεων.

Οι μεγαλύτερες απειλές στον κυβερνοχώρο που αντιμετωπίζει ο αμυντικός τομέας

Οι απειλές εξελίσσονται ταχύτερα από ποτέ, με τέσσερις βασικούς επιταχυντές. Αρχικά, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας και η διασύνδεση συστημάτων, αυξάνει δραστικά την επιφάνεια επίθεσης: legacy πλατφόρμες, βιομηχανικά συστήματα (OT/ICS), διασυνδεδεμένα οπλικά συστήματα, δορυφορικές επικοινωνίες και εφοδιαστικές αλυσίδες, λειτουργούν, πλέον, ως ένα ενιαίο ψηφιακό οικοσύστημα.

Παράλληλα, η GenAI αναδεικνύεται σε πολλαπλασιαστή επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας για τον επιτιθέμενο, επιτρέποντας τη μεγαλύτερη αυτοματοποίηση της φάσης αναγνώρισης ευπαθειών και αδυναμιών των συστημάτων-στόχων, αλλά και την ταχύτερη εξέλιξη και προσαρμογή κακόβουλου κώδικα. Το αποτέλεσμα, είναι επιθέσεις χαμηλότερου κόστους, με αυξημένη κλίμακα, ταχύτητα, αλλά και πιθανότητες επιτυχίας.

Σε όλα τα παραπάνω, πρέπει να συνυπολογίσουμε τον παράγοντα «άνθρωπος», ο οποίος παραμένει κρίσιμος. Σε περιβάλλοντα υψηλής πίεσης και πολυπλοκότητας, η κόπωση, η ελλιπής εκπαίδευση ή η υπερβολική εμπιστοσύνη σε τεχνολογικές λύσεις, δημιουργούν ευκαιρίες προς εκμετάλλευση από κακόβουλους δρώντες, ακόμα και σε συστήματα υψηλής διαβάθμισης.

Τέλος, η μετάβαση από τις συμβατικές πολεμικές επιχειρήσεις σε υβριδικές απειλές, συνεπάγεται ότι οι κυβερνοεπιθέσεις, η παραπληροφόρηση και οι επιχειρήσεις επιρροής (influence operations), μπορούν να προηγηθούν ή να υποκαταστήσουν φυσικές στρατιωτικές ενέργειες, στοχεύοντας τη διαθεσιμότητα κρίσιμων υποδομών, την εμπιστοσύνη, αλλά και λήψη αποφάσεων, ειδικότερα σε συνθήκες πραγματικού χρόνου.

Ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ελληνικών αμυντικών υποδομών έναντι σε κυβερνοεπιθέσεις. Διεθνείς τάσεις και πρακτικές που μπορούν να εφαρμοστούν για την ενίσχυση της ασφάλειας στον αμυντικό τομέα

Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ελληνικών αμυντικών υποδομών απαιτεί μετάβαση από την έννοια της «προστασίας», στην έννοια της «ανθεκτικότητας και ανάκαμψης». Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η απόλυτη αποτροπή δεν είναι ρεαλιστική, αλλά η ανθεκτικότητα είναι το σημείο διαφοροποίησης.

Καθοριστικό ρόλο παίζει η υιοθέτηση “risk-based” και “intelligence-driven” cybersecurity (κυβερνοασφάλεια βασισμένη σε εκτίμηση κινδύνων, πληροφορίες και δεδομένα), με σαφή χαρτογράφηση κρίσιμων λειτουργιών (critical and important functions) και των ψηφιακών εξαρτήσεων που τις υποστηρίζουν. Πρακτικές όπως “Zero Trust”, συνεχής έλεγχος ταυτότητας και κατάτμηση (segmentation) συστημάτων, περιορίζουν την «πλαγιοκόπηση» από επιτιθέμενους.

Παράλληλα, διεθνείς τάσεις δίνουν έμφαση στην ενσωμάτωση της κυβερνοανθεκτικότητας στον επιχειρησιακό σχεδιασμό: ασκήσεις τύπου war-gaming, red teaming σε πραγματικά σενάρια κρίσης, και στενή συνεργασία μεταξύ στρατιωτικής ηγεσίας, ειδικών του cybersecurity και πολιτικής διοίκησης.

Ιδιαίτερη έμφαση απαιτείται και στον ανθρώπινο παράγοντα, με συνεχή εκπαίδευση, σαφείς ρόλους σε περιόδους κρίσης, διαρκή προετοιμασία, και καλλιέργεια κουλτούρας ευθύνης πέρα από την απλή συμμόρφωση. Παράλληλα, κρίσιμης σημασίας είναι και η ενίσχυση της συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ κρατικών φορέων, αμυντικών οργανισμών, ιδιωτικών εταιρειών και παρόχων τεχνολογίας, με κοινό στόχο την έγκαιρη ανίχνευση απειλών, τον συντονισμό απόκρισης και τη συλλογική ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας. Σε ένα περιβάλλον υβριδικών απειλών, η κυβερνοανθεκτικότητα δεν αποτελεί ατομικό χαρακτηριστικό, αλλά αποτέλεσμα συντονισμένης δράσης των “trusted actors” του οικοσυστήματος ασφάλειας.