Ν. 5321/2026: Το Εθνικό Πλαίσιο για την Εποπτεία των Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ελλάδα

Εθνικά μέτρα εφαρμογής και συμπληρωματικές ρυθμίσεις για τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Με τον νέο Νόμο 5321/2026 (ΦΕΚ Α’/114/20-07-2026), θεσπίζονται τα εθνικά μέτρα για την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 για την Τεχνητή Νοημοσύνη και καθορίζεται το πλαίσιο εποπτείας των συστημάτων TN στην Ελλάδα.

Στις 12 Ιουλίου 2024, η ΕΕ δημοσίευσε τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1689 («Πράξη για την ΤΝ» ή «AI Act»), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ για το μεγαλύτερο μέρος των ρυθμίσεών του στις 2 Αυγούστου 2026. Σκοπός του Κανονισμού είναι η θέσπιση ενός ενιαίου νομικού πλαισίου, ώστε να προαχθεί η υιοθέτηση ανθρωποκεντρι-κής και αξιόπιστης τεχνητής νοημοσύνης («ΤΝ»), με παράλληλη διασφάλιση της προστασίας της υγείας, της ασφάλειας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου αλλά και της καινοτομίας της εσωτερικής αγοράς.

Παρά το ότι η Πράξη για την ΤΝ είναι άμεσα εφαρμόσιμη σε όλα τα κράτη μέλη, απαιτούνται επιπλέον εθνικά μέτρα εφαρμογής για την αποτελεσματική εφαρμογή της σε κάθε έννομη τάξη.

Στις 20 Ιουλίου 2026, δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Ν. 5321/2026, με τον οποίο θεσπίζονται μέτρα εφαρμογής της Πράξης για την ΤΝ. Ο νέος εθνικός συμπληρωματικός νόμος αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός εθνικού νομοθετικού πλαισίου εποπτείας των συστημάτων ΤΝ και ενίσχυσης της καινοτομίας, εναρμονισμένου με τα προβλεπόμενα στον Κανονισμό.

Πιο συγκεκριμένα, ο Ν.5321/2026 ρυθμίζει: (α) τις εθνικές αρμόδιες αρχές εποπτείας της αγοράς, το ενιαίο σημείο επαφής, τις κοινοποιούσες αρχές και την στελέχωση αυτών, (β) τη συνεργασία και τον συντονισμό των αρμόδιων αρχών, (γ) τη λειτουργία ρυθμιστικού δοκιμαστηρίου ΤΝ και τις δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες, (δ) τη διαδικασία επιβολής κυρώσεων, (ε) την παροχή έννομης προστασίας, (στ) τη σύσταση ενιαίου μητρώου συστημάτων ΤΝ που χρησιμοποιούνται από φορείς του δημοσίου τομέα, (ζ) τη λειτουργία του Παρατηρητηρίου ΤΝ, καθώς και (η) ειδικές υποχρεώσεις διαφάνειας για συνθετικά ή παραποιημένα οπτικοακουστικά δεδομένα (deepfakes).


1.Η Α.Π.Δ.Π.Χ. ως εθνική αρχή με κεντρικό, εποπτικό και συντονιστικό ρόλο 

Ειδικότερα, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Α.Π.Δ.Π.Χ.) ορίζεται ως αρμόδια αρχή εποπτείας της αγοράς για: (α) τα συστήματα ΤΝ που εντάσσονται στις απαγορευμένες πρακτικές σύμφωνα με τον Κανονισμό, (β) τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ και (γ) για τα συστήματα που υπόκεινται σε υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 του Κανονισμού. 

Περαιτέρω, η Α.Π.Δ.Π.Χ.:

• λειτουργεί ως Ενιαίο Σημείο Επαφής (Single Point of Contact), έχοντας ως κύριο ρόλο της την εξασφάλιση του συντονισμού και της επικοινωνίας μεταξύ των εθνικών αρμόδιων αρχών, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Υπηρεσίας ΤΝ της ΕΕ (AI Office) και λοιπών κρατών μελών,
• αναλαμβάνει τη διαχείριση του Ενιαίου Συστήματος Υποβολής Καταγγελιών για παραβιάσεις των διατάξεων του Κανονισμού για την ΤΝ,
• ορίζεται ως Κοινοποιημένος Οργανισμός (Notified Body), για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης, των βιομετρικών συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου που πρόκειται να τεθούν σε λειτουργία από αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή του νόμου, τη μετανάστευση και το άσυλο. Ρόλος των κοινοποιημένων οργανισμών είναι ο προληπτικός έλεγχος συμμόρφωσης συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον Κανονισμό, πριν από τη διάθεση τους στην αγορά, και 
• συνεργάζεται με άλλες αρχές και φορείς για την εκπλήρωση των σκοπών του Κανονισμού για την ΤΝ και του ελληνικού νόμου. 

2. Άλλες Εθνικές Αρχές και Φορείς 

• Τομεακές Αρχές Εποπτείας της Αγοράς: Οι ήδη υφιστάμενες αρχές εποπτείας της αγοράς, οι οποίες έχουν οριστεί στην Ελλάδα δυνάμει ενσωμάτωσης άλλης Ευρωπαϊκής Οδηγίας ή εναρμόνισης με άλλον Ευρωπαϊκό Κανονισμό, ορίζονται ως αρχές εποπτείας της αγοράς για τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που συνδέονται με τα προϊόντα που καλύπτονται από την εν λόγω νομοθεσία εναρμόνισης. Παραδείγματα τέτοιων αρχών αποτελούν ενδεικτικά: ο ΕΟΦ (για ιατροτεχνολογικά και in Vitro διαγνωστικά προϊόντα), η ΕΕΤΤ (για τον ραδιοεξοπλισμό), ΔΙΜΕΑ/Γενική Γραμματεία Εμπορίου & Προστασίας Καταναλωτή (για τα παιχνίδια) κ.α.
• Κοινοποιούσα Αρχή (Notifying Authority): Ως τέτοια ο Ν.5321/2026 ορίζει την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (Ε.Ε.Τ.Τ.).
  Κύρια αρμοδιότητά της είναι ο καθορισμός και η διεξαγωγή των αναγκαίων διαδικασιών αξιολόγησης, ορισμού και κοινοποίησης των οργανισμών αξιολόγησης της συμμόρφωσης (Κοινοποιημένων Οργανισμών), καθώς και η παρακολούθησή τους.
• Κοινοποιημένοι Οργανισμοί (Notified Bodies): Ο Ν.5321/2026 ρυθμίζει τη διαδικασία με την οποία ένας οργανισμός αξιολόγησης συμμόρφωσης συστημάτων ΤΝ (conformity assessment body), μπορεί να αξιολογηθεί, οριστεί και κοινοποιηθεί επισήμως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Την αξιολόγηση αυτή στην Ελλάδα την διενεργεί η Ε.Ε.Τ.Τ., ως κοινοποιούσα αρχή, δυνάμει των διαδικασιών και προϋποθέσεων που ορίζονται στον Νόμο και τον Κανονισμό.
• Κέντρο Συντονισμού και Τεχνογνωσίας για την ΤΝ: Συστήνεται στην Ε.Ε.Τ.Τ. Ο ρόλος του συνίσταται σε: παροχή τεχνικής υποστήριξης στις αρχές εποπτείας της αγοράς και την Ε.Ε.Τ.Τ., παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης στην Α.Π.Δ.Π.Χ. αναφορικά με τον συντονιστικό της ρόλο, εκπαίδευση και κατάρτιση των αρχών εποπτείας της αγοράς, συμβολή στην κατάρτιση κωδίκων δεοντολογίας και υποστήριξη της λειτουργίας του Ρυθμιστικού Δοκιμαστηρίου Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ο Ν.5321/2026 προβλέπει περαιτέρω τη σύσταση και λειτουργία των κατωτέρω ειδικών δομών και συστημάτων για την εφαρμογή, την παρακολούθηση και την εποπτεία της χρήσης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης:

• Μητρώο Συστημάτων ΤΝ του Δημοσίου: αποτελεί μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του νόμου και αποσκοπεί στην καταγραφή των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται από φορείς του δημόσιου τομέα, ενισχύοντας τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αποτελεσματική εποπτεία της χρήσης ΤΝ στη δημόσια διοίκηση. Ειδικά, για τα συστήματα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, η καταχώρισή τους στο Μητρώο θα πρέπει να ολοκληρωθεί έως την 31η Δεκεμβρίου 2026.
• Παρατηρητήριο Τεχνητής Νοημοσύνης: αποτελεί τον κεντρικό μηχανισμό παρακολούθησης της εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής για την ΤΝ και της εξέλιξης του σχετικού οικοσυστήματος στην Ελλάδα. Σκοπός του είναι η υποστήριξη της τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής και της υπεύθυνης ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης.
• Ενιαίο Σύστημα Υποβολής Καταγγελιών στην Α.Π.Δ.Π.Χ.: λειτουργεί ως κεντρικό σημείο αναφοράς για πιθανές παραβιάσεις του Κανονισμού για την ΤΝ, αποσκοπώντας στη διευκόλυνση των καταγγελιών, στην αποτελεσματικότερη διαχείρισή τους και στον καλύτερο συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων εποπτικών αρχών. Κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που έχει λόγους να θεωρεί ότι έχει γίνει παράβαση των διατάξεων του Κανονισμού για την ΤΝ και του εθνικού συμπληρωματικού Νόμου, μπορεί να υποβάλλει καταγγελίες.

Εφόσον η καταγγελία αφορά σε αρμοδιότητα άλλης αρχής εποπτείας της αγοράς εκτός της Α.Π.Δ.Π.Χ., η τελευταία διαβιβάζει την καταγγελία στην αρμόδια αρχή και ενημερώνει τον καταγγέλλοντα για τη διαβίβαση αυτή. Εάν η καταγγελία υποβληθεί απευθείας σε έτερη της Α.Π.Δ.Π.Χ. αρχή εποπτείας της αγοράς, η αρχή που παραλαμβάνει την καταγγελία ενημερώνει αμελλητί το ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών τηρώντας τις απαιτούμενες υποχρεώσεις διαφάνειας και αποφαίνεται επί της καταγγελίας, εφόσον κριθεί αρμόδια. Σε περίπτωση αναρμοδιότητας, η Α.Π.Δ.Π.Χ. παραπέμπει την καταγγελία στην αρμόδια Αρχή ή αποφαίνεται η ίδια κατά περίπτωση.

3. Λογοδοσία, Επιβολή και Διοικητικές Κυρώσεις 

Ο νέος νόμος θεσπίζει το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, προβλέποντας διοικητικές κυρώσεις, δημοσιοποίηση αποφάσεων, ανάκτηση εξόδων εποπτείας και δικαστική προστασία σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται και η δυνατότητα επιβολής περιοδικών χρηματικών ποινών, ενώ κατά την επιμέτρηση των κυρώσεων συνεκτιμώνται, μεταξύ άλλων, η λήψη μέτρων για την προώθηση της επαρκούς γνώσης σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη και η εκούσια γνωστοποίηση παραβάσεων.

Παράλληλα, επεκτείνεται το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας για την προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβάσεις (whistleblowers), ώστε να καλύπτει και παραβιάσεις του Κανονισμού για την ΤΝ, ενισχύοντας τη συμμόρφωση και την αποτελεσματική εφαρμογή του νέου πλαισίου.

4. Ενίσχυση της Καινοτομίας

Στοχεύοντας επιπλέον στην υποστήριξη της καινοτομίας και της ασφαλούς ανάπτυξης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, ο Ν. 5321/2026 προβλέπει, μεταξύ άλλων:

• Το Ρυθμιστικό Δοκιμαστήριο ΤΝ (AI Regulatory Sandbox):Το Ρυθμιστικό Δοκιμαστήριο παρέχει ελεγχόμενο περιβάλλον που προωθεί την καινοτομία και διευκολύνει την ανάπτυξη, την εκπαίδευση, τη δοκιμή και την επικύρωση καινοτόμων συστημάτων ΤΝ για περιορισμένο χρονικό διάστημα πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά ή τη θέση τους σε λειτουργία σύμφωνα με συγκεκριμένο σχέδιο δοκιμαστηρίου που συμφωνείται μεταξύ των παρόχων ή των μελλοντικών παρόχων και της αρμόδιας αρχής. Η Ε.Ε.Τ.Τ. και η Α.Π.Δ.Π.Χ. ορίζονται ως αρμόδιες αρχές για τη λειτουργία του ρυθμιστικού δοκιμαστηρίου ΤΝ, το οποίο θα συσταθεί στην Ε.Ε.Τ.Τ. Η Ε.Ε.Τ.Τ. θα εκδίδει πρόσκληση προς τους παρόχους ή μελλοντικούς παρόχους συστήματος ΤΝ να υποβάλουν αίτηση συμμετοχής σύμφωνα με τα οριζόμενα στον Νόμο και τα άρθρα 57, 58 και 59 του Κανονισμού για την ΤΝ. Η λειτουργία του υποστηρίζεται από το Κέντρο Συντονισμού και Τεχνογνωσίας για την ΤΝ.

Επιπλέον προβλέπεται η δυνατότητα συνεργασίας του ρυθμιστικού δοκιμαστηρίου με φορείς όπως το «ΦΑΡΟΣ AI FACTORY», το «ΕΛΚΑΚ» και οι Ευρωπαϊκοί Κόμβοι Ψηφιακής Καινοτομίας.

• Δοκιμές συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου σε πραγματικές συνθήκες: Ο νέος Νόμος προβλέπει το πλαίσιο διεξαγωγής δοκιμών συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου σε πραγματικές συνθήκες, εκτός του πλαισίου των ρυθμιστικών δοκιμαστηρίων, υιοθετώντας αυστηρότερη προσέγγιση σε σχέση με τον Κανονισμό για την ΤΝ. Η Α.Π.Δ.Π.Χ. και οι αρμόδιες αρχές εποπτείας της αγοράς παρακολουθούν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, τη διεξαγωγή των δοκιμών συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου σε πραγματικές συνθήκες και δύνανται να ζητούν πληροφορίες από τους παρόχους ή μελλοντικούς παρόχους σχετικά με τις δοκιμές. Η απαιτούμενη έγκριση της δοκιμής και του σχεδίου δοκιμής σε πραγματικές συνθήκες, δίνεται από την Α.Π.Δ.Π.Χ. ή την αρμόδια αρχή εποπτείας της αγοράς, μόνο κατόπιν ρητής έγγραφης άδειας.

5. Deepfakes: Ενίσχυση της διαφάνειας και προστασία από παραπλανητικό συνθετικό περιεχόμενο
Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει η απαγόρευση αφαίρεσης των σημάνσεων διαφάνειας για περιεχόμενο συνθετικής ή παραποιημένης εικόνας, ήχου ή βίντεο (deepfake), ενισχύοντας τη δυνατότητα αναγνώρισης περιεχομένου που έχει δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Η παραβίαση της σχετικής υποχρέωσης δύναται να επισύρει ποινή φυλάκισης και με χρηματική ποινή, εάν δεν τιμωρείται βαρύτερα με άλλη διάταξη.

6. Κατάργηση διατάξεων του Νόμου για τις Αναδυόμενες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, ενίσχυση της ψηφιακής διακυβέρνησης και άλλες διατάξεις.

Από την έναρξη ισχύος του Ν.5321/2026, καταργείται το Κεφάλαιο Β’ του Μέρους Α’ του ν. 4961/2022 (Α’ 146), με τίτλο «Ρυθμίσεις για την Ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης». Πιο συγκεκριμένα καταργούνται:

• Οι γενικές διατάξεις για τη χρήση συστημάτων ΤΝ από τους φορείς του δημόσιου τομέα
• Η αλγοριθμική εκτίμηση αντικτύπου για τους φορείς δημοσίου τομέα που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ
• Οι υποχρεώσεις διαφάνειας για τους φορείς δημοσίου τομέα που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ
• Οι υποχρεώσεις αναδόχων συστημάτων ΤΝ, στις περιπτώσεις ανάθεσης δημόσιας σύμβασης με αντικείμενο τον σχεδιασμό ή την ανάπτυξη συστήματος τεχνητής νοημοσύνης καθώς και στις συμβάσεις προμήθειας ή παροχής υπηρεσιών
• Η υποχρέωση κάθε φορέα του δημόσιου να τηρεί δικό του μητρώο με τα συστήματα ΤΝ που χρησιμοποιεί
• Η υποχρέωση ενημέρωσης για τη χρήση ΤΝ στον εργασιακό τομέα
• Οι διατάξεις για την υποχρέωση τήρησης από κάθε επιχείρηση ιδιωτικού τομέα, μητρώου συστημάτων ΤΝ και πολιτικής δεοντολογικής χρήσης δεδομένων σχετικά με τα συστήματα ΤΝ που χρησιμοποιεί
• Η Συντονιστική Επιτροπή για την ΤΝ
• Η Επιτροπή Εποπτείας της Εθνικής Στρατηγικής για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης
• Το Παρατηρητήριο ΤΝ και οι υποχρεώσεις του όπως ορίζονταν στον εν λόγω Νόμο

7. Τι σημαίνει πρακτικά για τις επιχειρήσεις

Ο Νέος Ελληνικός νόμος για την ΤΝ φέρνει τις ακόλουθες αλλαγές, που έχουν αντίκτυπο στις επιχειρήσεις:

• Ένταξη της τεχνητής νοημοσύνης σε οργανωμένο πλαίσιο κανονιστικής συμμόρφωσης και εποπτείας, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.
• Αυξημένες απαιτήσεις λογοδοσίας, ελέγχου και τεκμηρίωσης για όσους επιχειρούν τόσο την ανάπτυξη όσο και την αξιοποίηση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
• Η μη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις διαφάνειας και τις λοιπές ρυθμίσεις του Κανονισμού και του Νόμου, επιφέρει διοικητικές κυρώσεις, ανάκτηση εξόδων εποπτείας αλλά και χρηματικές ποινές.
• Το Ενιαίο Σύστημα Καταγγελιών και ο ρόλος των αρχών εποπτείας της αγοράς ενισχύουν την διαφάνεια και επιτείνουν την ανάγκη για συμμόρφωση των παρόχων συστημάτων ΤΝ με τα οριζόμενα στον Κανονισμό για την ΤΝ.
• Οι αναφορές παραβιάσεων του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη καλύπτονται πλέον από το καθεστώς προστατευόμενων αναφορών (whistleblowing).
• Η χρήση παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης και περιεχομένου συνθετικής ή παραποιημένης εικόνας, ήχου ή βίντεο (deepfake) υπόκειται πλέον σε αυστηρές υποχρεώσεις διαφάνειας, παράβαση των οποίων επιφέρει σοβαρές κυρώσεις.
• Ενισχύεται η καινοτομία, η ασφάλεια και η συμμόρφωση των συστημάτων ΤΝ που επρόκειτο να τεθούν στην αγορά, με την δυνατότητα ελέγχου και δοκιμής αυτών στο πλαίσιο του Ρυθμιστικού Δοκιμαστηρίου ΤΝ αλλά και σε πραγματικές συνθήκες εκτός αυτού (για τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου).
• Οργανισμοί αξιολόγησης συμμόρφωσης συστημάτων ΤΝ που επιθυμούν να αναχθούν σε Κοινοποιημένους Οργανισμούς, κάνουν αίτηση στην Ε.Ε.Τ.Τ. (Κοινοποιημένη Αρχή), προς έλεγχο της πληρότητας των προϋποθέσεων που ορίζονται από τον Κανονισμό.
• Για παρόχους βιομετρικών συστημάτων ΤΝ η πιστοποίηση της συμμόρφωσης με τον Κανονισμό ενδείκνυται να προέρχεται από Κοινοποιημένο Οργανισμό και όχι από εσωτερικό έλεγχο. 

Επίλογος

Ο Ν. 5321/2026 αποτελεί το πρώτο ολοκληρωμένο εθνικό νομοθετικό πλαίσιο για την εφαρμογή μέτρων συμπληρωματικών του Κανονισμού για την ΤΝ στην Ελλάδα, καθορίζοντας τις αρμόδιες αρχές, τους μηχανισμούς εποπτείας και τις βασικές δομές διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης. Οι νέες ρυθμίσεις έχουν άμεσες συνέπειες για τους παρόχους, για όσους αναπτύσσουν, όσους διαθέτουν, αλλά και για τους χρήστες συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και για τα φυσικά πρόσωπα που επηρεάζονται από τη χρήση αυτών.

Καθώς το κανονιστικό πλαίσιο έχει πλέον διαμορφωθεί, το βάρος μετατοπίζεται στην αποτελεσματική εφαρμογή και εποπτεία του, καθώς και στην έγκαιρη προσαρμογή των οργανισμών στις νέες απαιτήσεις συμμόρφωσης, διαφάνειας, διακυβέρνησης και διαχείρισης κινδύνων που εισάγει ο Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ο Νόμος είναι διαθέσιμος εδώ.