5 min. czytania 30 sie 2021
zamknieicie obiegu w lanuchu dostaw

Zamknięcie obiegu w łańcuchu dostaw - w jaki sposób otwiera drzwi do uzyskania długofalowej korzyści

Autorzy
Natalia Bezat

EY Polska, Business Consulting, Supply Chain & Operations, Manager

Specjalista z zakresu zrównoważonego podejścia do łańcucha dostaw. Poza pracą miłośniczka literatury popularnonaukowej oraz skoków ze spadochronem.

Maciej Pietrzczyk

EY Polska, Business Consulting, Supply Chain & Operations, Consultant

Obecnie najwięcej uwagi poświęca rozwijaniu kompetencji doradczych z zakresu zrównoważonego łańcucha dostaw. Poza pracą żeglarz, koszykarz i fan literatury reportażowej.

5 min. czytania 30 sie 2021

Gospodarka o Obiegu Zamkniętym (GOZ) już od lat pokazuje firmom, że można działać inaczej, kwestionując tradycyjne  podejście do łańcucha dostaw oraz tworząc tym samym długotrwałą wartość dla interesariuszy i środowiska.

O czym przeczytasz?
  • Jak Gospodarka o Obiegu Zamkniętym pozytywnie wpływa na naszą planetę i jakie korzyści ma z niej biznes?
  • Dlaczego łańcuch dostaw ma kluczowe znaczenie w skutecznej realizacji strategii GOZ?

Tradycyjne  podejście do produkcji i konsumpcji oparte na zasadzie "zrób - użyj - wyrzuć" doprowadziło do sytuacji, w której cykl życia produktów jest krótki, a ich wymiana na nowe jest często tańsza niż ponowne  użycie lub naprawa. Podczas, gdy nasze wysiłki proekologiczne np. działania na rzecz recyklingu z całą pewnością są słuszne to same w sobie nie zmniejszą one znaczącej ilości nieodnawialnych, zużywanych i marnotrawionych zasobów naturalnych. W związku z tym firmy powinny przyjąć inne podejście do tego problemu. Powinno ono umożliwić jak największe zamknięcie  cyklu życia produktu, przedłużając tym samym jego żywotność.

Zamykanie obiegu ma pozytywny wpływ nie tylko na środowisko naturalne. Przedsiębiorstwa, które przyjęły ten model czerpią korzyści z redukcji kosztów, w tym podatków, oszczędności energii, wzrostu wartości oraz cieszą się większym zaufaniem  konsumentów i inwestorów.

Gospodarka o Obiegu Zamkniętym, a łańcuchy dostaw

W ciągu ostatnich 20 lat, kiedy zasoby naturalne stają się coraz droższe i mniej dostępne, a emisja dwutlenku węgla wzrasta coraz więcej  uwagi poświęca się kwestii zrównoważonego rozwoju. Koncepcja ta bardzo zyskała na znaczeniu  również w obszarze biznesowym.

Główna różnica pomiędzy stosowaniem wiodących praktyk z zakresu GOZ, a tradycyjnymi działaniami na rzecz zrównoważonego rozwoju polega na tym, że ta pierwsza nie stara się jedynie redukować negatywnych konsekwencji dla środowiska w obecnym modelu działania, ale także go zmieniać.

Wśród założeń GOZ możemy znaleźć m.in:

  • Dążenie do zamknięcia pętli materiałowych na wszystkich etapach łańcucha dostaw
  • W przeciwieństwie do zwykłego recyklingu - jak najdłuższe użytkowanie produktów i materiałów przy zachowaniu ich maksymalnej jakości i wszechstronności zastosowań
  • Dążenie do zerowej ilości odpadów w całym łańcuchu wartości
  • Dążenie do odpowiedzialnych zakupów i sourcingu
  • Używanie energii odnawialnej w produkcji i dostawach 

Bezpośrednio na maila

Bądź na bieżąco i subskrybuj newsletter EY

Subskrybuj

Obecnie światowa gospodarka jest tylko w

8,6%

gospodarką cyrkularną. Oznacza to, że tylko tyle procent ze 100 miliardów ton minerałów, paliw kopalnych, metali i biomasy jest co roku wykorzystywanych ponownie.

Powyższa statystyka pokazuje jak duży jest jeszcze potencjał rozwoju praktyk GOZ w przedsiębiorstwach. Patrząc na tę problematykę globalnie, warto zauważyć, że:   

Około

39%

to szacowany potencjał gospodarki cyrkularnej w kwestii zmniejszenia emisji CO2

62%

procent amerykańskich firm ma plany dotyczące przejścia na gospodarkę cyrkularną,

Tylko

16%

firm w USA już stosuje strategie cyrkularne [1],

Ponad

40%

odpadów w Polsce trafia na wysypiska śmieci – pokazuje to, że na naszym rynku mamy nadal ogromną ich ilość , które zdecydowanie są elementem tradycyjnych łańcuchów dostaw. [3]

Jak podchodzić do strategii GOZ? 

Najbardziej powszechne podejście do Gospodarki o Obiegu Zamkniętym, które ma wpływ na łańcuchy dostaw, obejmuje:

  • projektowanie produktów, które zużywają mniej zasobów i są łatwe w demontażu w celu ponownego ich wykorzystania,
  • zmianę projektu opakowania produktu, która zachęca do ponownego użycia jego części lub całości zamiast wyrzucania go
  • współpracę i wprowadzenie programów skłaniających do zwrotu produktów, w ramach których wytwory wycofane z eksploatacji są zwracane oryginalnemu producentowi lub wyznaczonemu partnerowi,
  • ponowne wykorzystanie materiałów pochodzących z recyklingu, szczególnie plastików,
  • digitalizację oferty produktowej, np. licencjonowanie oprogramowania w chmurze zamiast produkowania i dostarczania konsumentom papierowych kopii,
  • innowacje w zakresie produkcji, jak np. maksymalne zamykanie obiegu wody w liniach produkcyjnych oraz wykorzystywanie odpadów produkcyjnych.

Gospodarka o Obiegu Zamkniętym w praktyce

W jaki sposób łańcuch dostaw może odegrać kluczową rolę w zamykaniu obiegu? Zachęcamy do zapoznania się z kilkoma przykładami.

Jedna z europejskich firm produkujących dywany, która 10 lat temu przyjęła zasadę myślenia cyrkularnego, oprócz proponowania opcji leasingu swoich produktów, przeprojektowała działalność w taki sposób, aby oferować dwa przyjazne środowisku rozwiązania:

1.   Łatwość rozebrania produktów na “czynniki pierwsze” i możliwość ich recyklingu bez utraty jakości.

Dywany zostały zaprojektowane w taki sposób, aby produkty krążyły w zamkniętych pętlach przez lata. Do recyklingu nadają się nie tylko ich włókna , ale również  podszycia, co w przypadku tradycyjnych wyrobów byłoby zadaniem trudnym do zrealizowania. Gdy wynajmowana wykładzina zużyje się, firma wymienia ją, zabierając zużyte fragmenty do przetworzenia i ponownego wykorzystania.

2. Poprawa jakości powietrza.

Jakość powietrza w pomieszczeniach jest dużo gorsza niż na zewnątrz. Dzieje się tak z powodu koncentracji drobnych cząsteczek kurzu. Jedna z linii wykładzin została zaprojektowana w taki sposób, aby zatrzymywać te cząsteczki. Skutkuje to 8-krotnie niższym stężeniem drobnego pyłu w powietrzu, niż w przypadku podłóg twardych i 4-krotnie mniejszym niż w przypadku wykorzystania standardowej wykładziny.

Jedna z firm obuwniczych zachęca swoich klientów do oddawania butów do recyklingu, płacąc za ich wysyłkę zwrotną.

Buty zostały zaprojektowane w sposób umożliwiający ich łatwy demontaż, a same wykonane są z plastikowych butelek pochodzących z recyklingu, gumy neutralnej dla emisji dwutlenku węgla oraz materiałów pochodzących z recyklingu mat do jogi. Klienci otrzymują opłaconą z góry etykietę do zwrotu butów oraz zniżkę na zakup kolejnej pary. Jeśli obuwie wciąż nadaje się do użytku, firma czyści je i oddaje właścicielowi. W przeciwnym razie materiały są poddawane recyklingowi w celu ponownego ich wykorzystania.                               

Korzyści wynikające z przyjęcia modelu Gospodarki o Obiegu Zamkniętym

  • Długoterminowa wartość dla interesariuszy

    Akcjonariusze firm nie koncentrują się wyłącznie na krótkoterminowych wynikach finansowych. Odnoszące sukcesy organizacje skupiają się na tworzeniu długoterminowej wartości dla wszystkich: klientów, pracowników, dostawców, partnerów, lokalnych społeczności oraz inwestorów. W rzeczywistości ci ostatni, podejmując decyzje coraz częściej przyglądają się wysiłkom przedsiębiorstw w zakresie ochrony środowiska, spraw społecznych i zarządzania (ESG = E –Environmental, S –Social, G – corporate Governance), w tym praktykom GOZ. Aktywiści społeczni, konsumenci i udziałowcy również rozliczają firmy z podejmowanych działań na rzecz zrównoważonego rozwoju lub braku takich aktywności, zwiększając presję, by szybciej wdrożyły one modele gospodarki cyrkularnej. Pojęcie „Greenwashingu”, czyli podejmowania działań na pozór wspierających ESG, ale bez posiadania namacalnych tego efektów, motywowanych tylko względami wizerunkowymi, też już na stałe weszło do słownika konsumentów. W efekcie, żadna firma nie chciałaby być z tym kojarzona. 

  • Redukcja kosztów

    GOZ pozwala firmom rozwijać się bez zużywania coraz większej ilości zasobów ponieważ wykorzystywane materiały są w ciągłym obiegu. Im mniej jest ich potrzebnych , tym niższy jest związany z tym koszt. Modele oparte na zasadach GOZ mogą zwiększyć rentowność przedsiębiorstwa, chroniąc je jednocześnie przed wahaniami cen zasobów. Trzeba jednak pamiętać, że na koszty należy patrzeć w dłuższym okresie ponieważ większość inwestycji związanych z GOZ może wymagać znacznych nakładów finansowych. 

  • Zwiększenie sprzedaży

    Organizacje wykorzystują modele obiegu zamkniętego, aby poprawić sprzedaż towarów i usług. Przykładowo, jeden z europejskich producentów samochodów twierdzi, że w przyszłości wygeneruje ponad 1 miliard euro przychodu, dzięki przekształceniu tylko jednej ze swoich fabryk w punkt recyklingu i napraw.

    Z kolei startupy, począwszy od wypożyczalni ubranek dla niemowląt i odzieży ciążowej, a skończywszy na elektronice użytkowej zwiększają przychody dzięki zyskującym popularność abonamentom na przedmioty codziennego użytku.

  • Zgodność z przepisami

    Działania regulacyjne są jedną z najważniejszych sił napędowych rozwoju modelu GOZ. Najistotniejsze przepisy wynikają z aktów prawnych powiązanych z Europejskim Zielonym Ładem, który zmusza przedsiębiorstwa do zmiany kursu w kierunku GOZ, w takich obszarach jak m.in. strategia dotycząca opakowań  czy możliwość naprawy znajdujących się w obiegu produktów. Kraje, w których obowiązują przepisy lub wytyczne tego typu to największe gospodarki świata: Chiny, Japonia, Kanada, Francja, Niemcy, Finlandia, Holandia, Wielka Brytania i Szkocja.

Od czego zacząć?

Skuteczna realizacja strategii GOZ wymaga zmiany  kultury firmy ponieważ tradycyjny pogląd na to, jak organizacja powinna działać i zarabiać zostaje wywrócony do góry nogami. Nowe modele działania wymagają długoterminowej perspektywy i dużej dozy cierpliwości.

Aby strategia GOZ była skuteczna, wszyscy partnerzy uczestniczący w jej realizacji - w tym dostawcy i partnerzy produkcyjni - muszą efektywnie zaangażować się w ten proces. Jednym z największych wyzwań jest organizacja wszystkich uczestników łańcucha wartości i sprawienie, by działali oni jak jeden organizm.

Znaczącą trudność stanowi złożoność łańcuchów dostaw. System obiegu zamkniętego z założenia jest mocno rozbudowany i znacznie bardziej skomplikowany niż tradycyjny model liniowy. Projekty produktów muszą uwzględniać zarówno ich trwałość i spójność, aby utrzymać komponenty w grze przez dłuższy czas oraz łatwość ich demontażu w celu efektywnego ponownego wykorzystania. Transparentność, czyli śledzenie wszystkich części produktu i ich historii jest konieczne, aby określić które elementy i kiedy należy wymienić. Dodatkowym ogniwem w łańcuchu dostaw jest logistyka zwrotów, która gwarantuje, że części zostaną oddane do oryginalnego producenta lub jego partnerów w celu recyklingu lub ponownego wykorzystania.

Pytania, na które należy znaleźć odpowiedź w kontekście łańcucha dostaw, są następujące:

  • Kto będzie odpowiedzialny za zatwierdzenie, że dany produkt wykorzystuje materiały pochodzące z surowców innych niż pierwotne?
  • Które działy firmy są odpowiedzialne za realizację strategii GOZ? Jakie wskaźniki przyjmuje firma?
  • Czy firma, której zabraknie produktu pochodzącego z recyklingu, opóźni dostawę czy też zrealizuje zamówienie, używając produktu niewytworzonego w sposób zgodny ze strategią GOZ?
  • Gdzie będą zlokalizowane punkty naprawy lub demontażu, aby zminimalizować emisję powstającą przy zwrocie produktu?
  • Czy istnieje jasny plan zarządzania i ograniczania emisji dwutlenku węgla w łańcuchu dostaw?

Myśląc o przeprojektowaniu swego łańcucha dostaw w zakresie realizacji strategii GOZ, warto uwzględnić również ideę zrównoważonego łańcucha dostaw.

Doradcy ds. GOZ zalecają liderom firm, by zaczęli wdrażanie modelu obiegu zamkniętego metodą małych kroków. Warto zacząć od czegoś niezbyt skomplikowanego np. od produktu, który wykorzystuje surowiec znany z tego, że zachowuje jakość po recyklingu. Kolejnym etapem będzie określenie, w jaki sposób realizowana strategia firmy może pozytywnie wpłynąć na środowisko, a nie tylko koncentrować się na ograniczaniu szkodliwych skutków swojej działalności. Następnie należy zastanowić się nad: projektem produktu, modelem biznesowym i operacyjnym, etapem użytkowania, ekosystemem partnerów oraz procesem zwrotu.

Transformacja kulturowa może być jeszcze trudniejsza do przeprowadzenia niż wdrożenie nowej strategii biznesowej. Liderzy promują pozytywne nastawienie do zmian, aby przekonać pracowników i partnerów do przemyślenia sposobu prowadzenia działalności. Oznacza to zmiany we wszystkich działach, w tym w dziale badań i rozwoju, sprzedaży, zakupów i produkcji.

  • Pokaż przypisy#Ukryj przypisy

    [1] https://www.circularity-gap.world/2021

    [2] How circular thinking could change US business models | ING WB

    [3] za rok 2018: Conversio Market & Strategy GmbH

Podsumowanie

Przyjęcie modelu GOZ nie jest łatwym procesem, który może nastąpić z dnia na dzień. Wymaga on wieloletniej transformacji, którą  najlepiej jest zacząć od niewielkich działań, krok po kroku zmierzając do celu. Liderzy, którzy patrzą w przyszłość, wiedzą, że kwestie zrównoważonego rozwoju już wkrótce mogą stać się czynnikiem zapewniającym przewagę konkurencyjną firmom. Organizacje, które nie uwzględnią tego w swoich strategiach, z pewnością na tym stracą.

Kontakt

Chcesz dowiedziec sie wiecej?

Skontaktuj sie z nami.

Informacje

Autorzy
Natalia Bezat

EY Polska, Business Consulting, Supply Chain & Operations, Manager

Specjalista z zakresu zrównoważonego podejścia do łańcucha dostaw. Poza pracą miłośniczka literatury popularnonaukowej oraz skoków ze spadochronem.

Maciej Pietrzczyk

EY Polska, Business Consulting, Supply Chain & Operations, Consultant

Obecnie najwięcej uwagi poświęca rozwijaniu kompetencji doradczych z zakresu zrównoważonego łańcucha dostaw. Poza pracą żeglarz, koszykarz i fan literatury reportażowej.