Tin nhanh Hải quan & Thương mại Quốc tế | Tháng 7 năm 2026 | Những hướng dẫn mới của cơ quan hải quan về kiểm tra xuất xứ và giám sát nhãn hàng hóa

Tin nhanh này cập nhật về Công văn số 17552/CHQ-GSQL về việc tăng cường kiểm tra, giám sát xuất xứ và ghi nhãn hàng hóa, đồng thời ngăn ngừa hành vi chuyển tải bất hợp pháp đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Ngày 16 tháng 6 năm 2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn số 17552/CHQ-GSQL về việc tăng cường kiểm tra, giám sát xuất xứ và ghi nhãn hàng hóa, đồng thời ngăn ngừa hành vi chuyển tải bất hợp pháp đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Công văn được ban hành trong bối cảnh các căng thẳng thương mại trên thế giới tiếp tục gia tăng, xu hướng dịch chuyển cơ sở sản xuất diễn ra mạnh mẽ và các rủi ro liên quan đến gian lận xuất xứ, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng trở nên đáng quan ngại.

1. Tăng cường biện pháp kiểm tra, giám sát về xuất xứ và ghi nhãn hàng hóa

Công văn nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan hải quan trong việc kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa nhằm bảo đảm áp dụng đúng chính sách thuế ưu đãi, giám sát việc tuân thủ quy định về ghi nhãn hàng hóa, đồng thời ngăn ngừa các hành vi gian lận xuất xứ, ghi nhãn sai sự thật, hành vi lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và chuyển tải bất hợp pháp trong quá trình làm thủ tục hải quan cũng như kiểm tra sau thông quan. Theo đó, cơ quan hải quan được yêu cầu tăng cường cả kiểm tra hồ sơ hải quan và kiểm tra thực tế hàng hóa, cụ thể như sau:

• Kiểm tra hồ sơ hải quan: Tập trung rà soát nội dung khai báo xuất xứ, tính nhất quán giữa tờ khai hải quan và các chứng từ liên quan, tính hợp lệ của chứng nhận xuất xứ, cũng như việc đáp ứng các tiêu chí xuất xứ theo các quy tắc được quy định theo từng hiệp định thương mại tự do của Bộ Công Thương hoặc quy định pháp luật trong nước.
• Kiểm tra thực tế hàng hóa: Đối chiếu hàng hóa và bao bì thực tế với thông tin xuất xứ đã khai báo trên các chứng từ thuộc hồ sơ hải quan, đồng thời kiểm tra việc tuân thủ quy định về ghi nhãn hàng hóa, đặc biệt đối với:
  • Hàng hóa được sản xuất ở nước ngoài khi nhập khẩu về Việt Nam nhưng đã ghi sẵn dòng chữ “Made in Vietnam”, “Produced in/by Vietnam” hoặc “Origin Vietnam” trên hàng hóa và/hoặc bao bì.
  • Hàng hóa có nhãn thiếu các nội dung bắt buộc, thay đổi nhãn hàng hóa để che giấu xuất xứ hoặc trốn tránh kiểm tra chất lượng, ghi sai thông tin về xuất xứ.
• Đối với hàng hóa xuất khẩu, cơ quan hải quan sẽ tăng cường các biện pháp kiểm tra, xác minh thông qua việc yêu cầu cung cấp hồ sơ giải trình bổ sung, kiểm tra thực tế hàng hóa, xác minh với cơ quan cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), kiểm tra cơ sở sản xuất và thực hiện kiểm tra sau thông quan đối với các trường hợp có dấu hiệu gian lận xuất xứ hoặc chuyển tải bất hợp pháp.
• Đối với hàng hóa lưu giữ tại kho ngoại quan, cơ quan hải quan sẽ tăng cường giám sát các giao dịch có liên quan đến hoạt động gom hàng, thay đổi bao bì, dán nhãn hoặc thay đổi nhãn hàng hóa, đặc biệt khi hàng hóa sau đó được xuất khẩu sang nước thứ ba hoặc nhập khẩu vào thị trường Việt Nam.

Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cơ quan hải quan có thể áp dụng các biện pháp xử lý như từ chối chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa, từ chối áp dụng thuế suất ưu đãi, chuyển sang kiểm tra thực tế hàng hóa, hoặc xử lý vi phạm theo quy định.

2. Các mô hình rủi ro trọng điểm thuộc diện tăng cường kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan

Công văn số 17552/CHQ-GSQL xác định các phương thức gian lận có rủi ro cao, các nhóm hàng hóa nhạy cảm và các loại hình tờ khai hải quan sẽ thuộc diện được cơ quan hải quan tăng cường kiểm tra, giám sát, cụ thể như sau:

i. Các mô hình kinh doanh có rủi ro cao bao gồm:

• Nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện, bán thành phẩm hoặc bộ phận để sản xuất, gia công hoặc lắp ráp, trong khi thực tế không phát sinh hoạt động sản xuất tại Việt Nam hoặc chỉ thực hiện các công đoạn gia công đơn giản không đáp ứng tiêu chí xuất xứ. Tuy nhiên hàng hóa vẫn được khai báo hoặc xuất khẩu dưới danh nghĩa hàng hóa có xuất xứ Việt Nam.
• Mô hình chuỗi cung ứng phân tán với sự tham gia của nhiều pháp nhân, trong đó các linh kiện, bộ phận hoặc hàng hóa chưa lắp ráp được nhập khẩu riêng lẻ, sau đó chỉ trải qua hoạt động lắp ráp hoặc gia công đơn giản không đáp ứng tiêu chí xuất xứ. Tuy nhiên, thành phẩm vẫn được ghi nhãn “Made in Vietnam” để tiêu thụ tại thị trường nội địa hoặc xuất khẩu.
• Nhập khẩu hàng hóa có xuất xứ nước ngoài vào Việt Nam, sau đó xuất khẩu hàng hóa và khai báo là hàng hóa có xuất xứ Việt Nam.
• Lợi dụng quy trình cấp C/O, bao gồm các hành vi như:
  • Khai báo sai xuất xứ của nguyên liệu đầu vào
  • Lập các hợp đồng giả về mua nguyên vật liệu trong nước
  • Sử dụng cùng một hóa đơn giá trị gia tăng cho nhiều tờ khai xuất khẩu khác nhau
  • Tái sử dụng hồ sơ, chứng từ để phục vụ nhiều lần xin cấp C/O
• Xuất khẩu hàng hóa được ghi nhãn hoặc khai báo là có xuất xứ Việt Nam, mặc dù không đáp ứng các tiêu chí xuất xứ áp dụng theo quy định tương ứng. Các mô hình nêu trên được cơ quan hải quan xác định là đối tượng trọng điểm thuộc diện tăng cường kiểm tra trong quá trình làm thủ tục hải quan và kiểm tra sau thông quan.

ii. Nhóm hàng hóa nhạy cảm bao gồm:

Nhóm hàng hóa nhạy cảm bao gồm gỗ và sản phẩm gỗ; dụng cụ, thiết bị thể thao và nội thất; sản phẩm thép và ống đồng; thiết bị điện tử và linh kiện điện tử; xe đạp, xe đạp điện và phụ tùng; tấm pin năng lượng mặt trời và pin lithium; nệm mút; đá nhân tạo; gạch men; lốp xe tải và xe buýt; túi và bao bì nhựa; máy móc, thiết bị, công cụ, phụ tùng, máy hút bụi và máy cắt cỏ; ghim đóng thùng carton; vỏ bình gas; giày dép và túi xách; thực phẩm; thùng nhựa polypropylene; và các mặt hàng nông sản.

iii. Các loại hình tờ khai hải quan có mức độ rủi ro cao bao gồm:

• Đối với hàng hóa xuất khẩu: B11 (xuất kinh doanh), E52 (xuất sản phẩm của doanh nghiệp chế xuất, E62 (xuất sản phẩm sản xuất xuất khẩu), C12 (xuất hàng từ kho ngoại quan)
• Đối với hàng hóa nhập khẩu: A11 (nhập kinh doanh tiêu dùng),  A12 (nhập khẩu phục vụ hoạt động sản xuất của doanh nghiệp trong nước),  E31 (nhập nguyên liệu để sản xuất hàng xuất khẩu), E21 (nhập nguyên liệu của doanh nghiệp chế xuất)

Các nhóm hàng hóa, mô hình kinh doanh và loại hình tờ khai nêu trên được cơ quan hải quan xem là các lĩnh vực trọng điểm trong công tác phát hiện và phòng ngừa gian lận xuất xứ, vi phạm về ghi nhãn hàng hóa, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và chuyển tải bất hợp pháp. Trong bối cảnh hoạt động kiểm tra, giám sát đang được tăng cường, doanh nghiệp nên chủ động rà soát quy trình xác định xuất xứ, củng cố hệ thống hồ sơ chứng từ hỗ trợ và đảm bảo khả năng chứng minh tính hợp lệ của các khai báo về xuất xứ khi được cơ quan hải quan yêu cầu tại bất kỳ giai đoạn nào, từ thông quan, kiểm tra thực tế hàng hóa, xác minh xuất xứ cho đến kiểm tra sau thông quan.