DNB over productiviteit en fiscaliteit

DNB analyseert hoe beperkte bedrijfsdynamiek, marktmacht en fiscale prikkels de productiviteitsgroei in Nederland beïnvloeden

De Nederlandsche Bank (DNB) heeft recentelijk een analyse gepubliceerd over de samenhang tussen productiviteitsgroei, bedrijfsdynamiek, marktmacht en de allocatie van kapitaal en arbeid in het Nederlandse bedrijfsleven. Volgens DNB is een hogere productiviteitsgroei noodzakelijk om de economische groei op peil te houden, omdat het arbeidsaanbod door vergrijzing slechts beperkt toeneemt. Tegelijkertijd merkt DNB op dat de productiviteitsgroei in Nederland, net als in veel andere westerse landen, de afgelopen decennia is afgenomen.

Bedrijfsdynamiek en herallocatie van middelen

DNB geeft aan dat productiviteitsgroei sterk wordt beïnvloed door de mate waarin kapitaal en arbeid verschuiven naar de meest productieve ondernemingen. Wanneer toetreding en uittreding van bedrijven beperkt blijven en de concurrentiedruk afneemt, verloopt deze herallocatie trager. Volgens DNB belemmert dit het proces waarbij minder productieve activiteiten plaatsmaken voor productievere toepassingen. Hierdoor blijven kapitaal en arbeid volgens DNB te vaak vastzitten bij minder productieve ondernemingen.

Lage dynamiek en misallocatie

DNB merkt op dat Nederland wordt gekenmerkt door een lage bedrijfsdynamiek. Relatief veel laagproductieve ondernemingen blijven langdurig actief, waardoor kapitaal en arbeid minder snel vrijkomen voor productievere inzet. Volgens DNB wijst dit op misallocatie, waarbij ondernemingen gemiddeld groter zijn dan op basis van hun productiviteit gerechtvaardigd is. Het probleem zit daarbij niet alleen in beperkte groei, maar ook in het uitblijven van afschaling en beëindiging van ondernemingen.

Rol van kleine ondernemingen en fiscale prikkels

Volgens DNB hangt deze lage dynamiek samen met het grote aantal zeer kleine ondernemingen, vaak zonder werknemers, die nauwelijks opschalen maar wel langdurig actief blijven. DNB geeft aan dat dit patroon mogelijk wordt versterkt door prikkels in het belastingstelsel, de sterke focus op de dienstensector en de inrichting van arbeidsmarktinstituties en contractvormen. Tegelijkertijd merkt DNB op dat ondernemingen die bij oprichting al enige schaal hebben, in Nederland juist snel kunnen doorgroeien. DNB stelt verder vast dat de beperkte bedrijfsdynamiek niet gepaard is gegaan met een toename van de marktmacht: marktconcentratie en markups zijn in de meeste sectoren relatief stabiel gebleven.

Beleid, fiscaliteit en Europa

Tot slot benadrukt DNB dat overheidsbeleid, waaronder fiscale maatregelen, zorgvuldig moet worden ingezet. Volgens DNB kunnen langdurige of ongerichte steun-, subsidie- en fiscale regelingen, zoals belastingvoordelen voor zelfstandigen zonder personeel en kleine ondernemingen, ertoe leiden dat minder productieve ondernemingen in stand blijven, wat een efficiënte allocatie van kapitaal en arbeid belemmert. DNB wijst daarnaast op het belang van verdere verdieping van de Europese interne (kapitaal)markt, met name voor de dienstensector, om ondernemingen meer schaal- en groeikansen te bieden en zo de productiviteitsgroei te ondersteunen.

De gehele analyse vindt u hier.