Yapay zeka iş arkadaşlarının doğaçlama bir toplantı yapması

Tüketici ürünlerinde yapay zekânın geleceği nasıl şekillendirilir?

Şirketler, belirsiz bir ortamda inovasyon, verimlilik ve dayanıklılığı artırmak için yapay zekâya dair farklı senaryoları benimsemelidir. 

Kısaca

  • Tüketici ürünleri şirketleri, olası sonuçlara yönelik stratejilerini proaktif biçimde planlayarak ve uyarlayarak yapay zekâya ilişkin farklı senaryolara hazırlanmalı.
  • Şirketler, mevcut yetkinliklerini değerlendirmeli, temel hazırlıkları yapmalı ve ölçülebilir sonuçlar üreten yapay zekâ girişimlerini hayata geçirmeli.
  • Otonom sistemler sayesinde şirketler operasyonel verimliliği artırabilir ve tüketici deneyimlerini geliştirebilir.

Teknoloji dünyası — dolayısıyla iş dünyası — makinelerin akla gelebilecek her görevde en zeki insan seviyesinde düşünebildiği nokta olan yapay genel zekâ (AGI) teknolojilerinin geliştirilmesi ihtimali üzerinde duruyor. Bu teknoloji yakın bir gelecekte kullanılmaya başlanılabilir. Ancak her teknolojik gelişmede olduğu gibi kullanıma sürülmemesi ihtimali de söz konusu. Nitekim, AGI’ın temelini oluşturan sistemler 1950’lerden beri var olsa da henüz kullanılır durumda değil. Buna ek olarak, bilgisayar süper zekâsına dair pek çok öngörü de teoride kalarak hayata geçirilmedi.

Bu gibi nedenlerle tüketici ürünleri şirketleri de tek bir sonuca odaklanmak yerine, iyi ve kötü senaryoları ele almalı ve her duruma karşı hazırlıklı olmalı. Yöneticiler, rekabet ortamında başarıya ulaşabilmek için hayal edilmesi zor olan ihtimalleri de düşünmeli. Örneğin; tüketici talebi hızında inovasyon ile çevresel zorlukların bir arada var olması, kitlesel işsizlik ile yüksek hızlı büyümenin aynı dönemde yaşanması veya günümüzde içinde bulduğumuz belirsizliğin devamlılığı gibi ihtimaller söz konusu olabilir. Alışveriş ve hizmet alanında ajan tabanlı otomasyon (Agentic Automation) çağına girebiliriz ya da beklentileri karşılayamayan bir moda döngüsüyle karşı karşıya kalabiliriz.

2023’te üretken yapay zekânın (GenAI) kamuoyunun dikkatini çekmesinden bu yana, tüketici ürünleri (CP) şirketleri çok sayıda pilot çalışma başlattı. Ancak birçoğu bu teknolojinin karmaşıklığı nedeniyle ölçeklendirme konusunda zorluklar yaşadı. EY AI Pulse Survey’e göre ise 2024 sonu itibarıyla sektörler genelinde yöneticilerin %54’ü yapay zekâ lideri olma konusunda yetersiz kaldıklarını kabul etti. Bu doğrultuda, düşük kâr marjları ve sınırlı sermaye ile tüketici ürünleri şirketleri net bir zorlukla karşı karşıya kalıyor: pilot projelerin ötesine geçmek, yüksek etkili fırsatları belirlemek ve ölçülebilir sonuçlar sunmak.

Geleceği yeniden düşünmek ve planlamak şirketlerin stratejilerini oluşturma aşamalarında temel bir gereklilik olarak öne çıkıyor. Bu amaçla EY, şirketler için stratejilerine yön verecek soruları gündeme getirmek üzere dört gelecek senaryosu tanımladı. Bu senaryolar, şirketlerin bugün nerede olduğunu, gelecekte ilerleme hedefledikleri alanları ve büyüme, verimlilik ya da dayanıklılık doğrultusunda stratejilerini ne yönde şekillendireceklerini belirlemelerine yardımcı olmayı amaçlıyor.

Endüstriyel konveyör üzerinde renkli sakız üretimi
1

Bölüm 1

Tüketici ürünlerinde yapay zekânın geleceği için dört senaryo

Gelişmekte olan eğilimleri ve trendleri analiz ederek, yapay zekânın 2030’a kadar iş dünyasını nasıl yeniden şekillendirebileceğine dair dört gelecek senaryosu geliştirildi.

Günümüz iş dünyasında hızlı değişimler, öngörülemezlik ve derin bağlantılar söz konusudur. EY bu dünyayı doğrusal olmama, hızlanma, oynaklık ve birbirine bağlılık ile karakterize edilen NAVI olarak tanımlıyor. Ufuktaki değişiklikler, istikrarlı evrimden dönüştürücü değişime ve ihtiyatlı bir yeniden ayarlamadan piyasa gücünün yoğunlaşmasına kadar uzanmaktadır. Bu sadece bir düşünce deneyi değildir; yapay zekanın soyut potansiyelini somut ürünlere, iş modellerine ve operasyonel yöntemlere dönüştüren şirketler lider olarak ortaya çıkacaktır.

Senaryo #1: Dönüşüm

2030’da — Yapay zekâ iş yapış biçimlerini dönüştürüyor

Bu senaryoda, gelişmiş muhakeme ve ajan tabanlı yapay zekâ (Agentic AI) sistemlerinin yaygın olarak benimsenmesi, iş inovasyonu ve değer yaratımı için benzeri görülmemiş fırsatlar sunar. 2030’a gelindiğinde kurumsal düzeydeki yapay zekâ platformları sağlam, güvenilir ve yaygın biçimde erişilebilir hale gelerek çalışan yetkinliklerini büyük ölçüde artırır ve çok sayıda alanda karmaşık iş akışlarını otomatikleştirir. Yapay zekânın demokratikleşmesi, kuruluşların çalışma biçimlerini tamamen yeniden tasarlamasına olanak tanır; insan yaratıcılığı ve stratejik düşüncenin önünü açan, son derece verimli organizasyon yapıları ortaya çıkar.

Tüketici ürünleri şirketleri için anlamı: Yapay zekâ, toplumun tamamını, yaşayış biçimimizi, çalışma biçimimizi ve alışveriş alışkanlıklarımızı yeniden şekillendirir. Ajan tabanlı sistemler tüketici ihtiyaçlarını öngörür, buna göre ürün tasarlar ve operasyonları uçtan uca yönetir. Tüketiciler kusursuz ve öngörü sunan deneyimler bekler; bunu sunamayan markalar zamanla kaybolur. Kazananlar, tüm değer zincirini yapay zekâ etrafında yeniden inşa edecek kadar cesur olanlardır.

Temel çıkarım: Yapay zekâ işin işletim sistemi haline gelir; insanlar yönlendirir, yapay zekâ sürdürür ve uygular. 

İnsan-ajan-otomasyon oranı:

Human to agents to automation ratio - chart 1

Senayo #2: Büyüme

2030’da — Yapay zekâ büyümeyi yönlendiriyor

Bu senaryoda yapay zekâ yetkinlikleri, büyük atılımlar yerine kademeli ilerlemelerle gelişir. Teknolojiyi düzenlemeye yönelik çabalar, insanların yapay zekâdan elde ettiği verimlilik artışlarının gerisinde kalır. 2030’a gelindiğinde, alan-özel yapay zekâ ajanları finans, İnsan Kaynakları (İK), hukuk ve diğer iş fonksiyonlarında yüksek yeterlilik kazanır. Bu durum, yüksek otomasyonlu arka ofisler ve yapay zekâ destekli ön ofislerden oluşan yeni organizasyon modellerini mümkün kılar.

Tüketici ürünleri şirketleri için anlamı: Yapay zekâ atılımcı değil ama güvenilir biçimde değer üretir. Ajanlar rutin işleri otonom şekilde üstlenerek verimliliği artırır; insanlar ise strateji ve yaratıcılık gibi daha yüksek katma değerli rollere geçer. Tüketiciler daha akıllı kişiselleştirmeden faydalanır. Kazananlar, tedarikten hizmete kadar değer zinciri genelinde yapay zekâyı ölçekleyen, bunu yaparken insan katkısını stratejik biçimde kullanan şirketlerdir.

Temel çıkarım: Yapay zekâ işi ikame etmeden güçlendirir; insanlar değer zincirinde yukarı taşınır. 

İnsan-ajan-otomasyon oranı: 

Human to agents to automation ratio - chart 2

Senaryo #3: Kısıtlama

2030’da — Yapay zekâ yakın denetim altında

Bu senaryoda, yüksek profilli başarısızlıkların ardından yapay zekânın benimsenmesi ciddi biçimde yeniden değerlendirilir. Piyasa istikrarını etkileyen yapay zekâlı alım-satım sistemleri, finansal raporlamadaki kalıcı hatalar ve yanlış tıbbi teşhisler yeni sorumluluk tartışmalarını doğurur. Aynı zamanda yapay zekâ ile içerik üretimi beklenenden daha az ticari değer sağlar. Bu durum, düzenleme ve uygulamalarda temkinli bir yeniden planlamaya yol açar.

Tüketici ürünleri şirketleri için anlamı: Enerji ihtiyacının artması ve düzenlemelerin baskısı nedeniyle yapay zekâ yavaşlar. Yatırım getirileri beklentilerin altında kalır. Tüketiciler yapay zekânın mekanik benzerliğine karşı şüpheci olur; lüks ürünlerde “Yapay Zekâ Tarafından Üretilmemiştir” etiketleri görülür. Kazananlar, insan yaratıcılığına ve güvene odaklanan, geleneksel değer zincirlerini optimize eden markalardır..

Temel çıkarım: Yapay zekâ beklentileri karşılayamaz; değer yaratımının merkezinde insanlar kalır.

İnsan-ajan-otomasyon oranı: 

Human to agents to automation ratio - chart 3

Senaryo #4: Çöküş

2030’da — Yapay zekâ piyasa dinamiklerini yeniden şekillendiriyor

Bu senaryoda büyük bir teknolojik atılım, yapay zekâ yetkinliklerinde aşırı bir piyasa yoğunlaşmasına yol açar. 2030’a gelindiğinde tek bir aktör yapay zekâda büyük avantaj elde eder ve bu avantaj bilgi temelli tüm sektörlerde güçlü ağ etkileri yaratır.

Tüketici ürünleri şirketleri için anlamı: Yapay zekâ dönüşüm vaat ederken ayrımcılık getirir. Az sayıda mega şirket AI'ın faydalarından yararlanırken, çoğu kişi için AI çalışmaz. Modeller erişilemezdir, veri kilitlidir ve yeteneklere ulaşmak zordur. İnovasyonda ilerleme kaydedilemez. Yapay zekâ (AI), ilerlemeyi demokratikleştirmeyerek; onu tekelleştirir.

Temel çıkarım: Yapay zekâ (AI) büyüme vaat etti, ancak bu beklentiyi karşılayamadı.

İnsan-ajan-otomasyon oranı: 

Human to agents to automation ratio - chart 4

Geleceği şekillendirmek — Tüketici ürünleri şirketleri için stratejik yanıt

EY, yapay zekânın tüketici ürünleri (CP) değer zinciri üzerindeki etkisini ele alarak dört senaryonun her biri için olası stratejik yanıtları tanımladı. Her şirketin yapısının farklı olması nedeniyle örnek olarak çevrim içi varlığı olan bir içecek şirketi ele alınmıştır.

Dönüşüm

Büyüme

Kısıtlama

Çöküş

Önemli noktalar

AI, insanların yönlendirdiği ve AI'ın yürüttüğü işlerin işletim sistemi haline geliyor.

AI, işi değiştirmeden iş gücünü artırır ve insanlar değer zincirinde daha üst sıralara yükselir.

Yapay zekâ bekleneni veremiyor ve değer yaratma noktasında insanlar hâlâ merkezi bir rol oynuyor.

AI büyümeyi vaat etti, ancak küçüldü.

Müşteri bilgisi ve deneyimi

Gerçek zamanlı, yapay zekâ destekli kişiselleştirmeyi büyük ölçekte aktif hale getirin. (4 üzerinden 4 etki)

İnsan duyarlılığı ile etik yapay zekâyı harmanlayarak güven oluşturun. (4 etkiden 3'ü)

Geleneksel CRM araçlarını ve insan odaklı deneyimleri kullanın. (4 etkiden 2'si)

Tedarik, fiyatlandırma ve operasyonlarınız konusunda şeffaf davranarak güven oluşturun. (4 etkiden 1'i)

Ürün ve hizmet yeniliği

AI içgörüleriyle hızlı bir şekilde içerik oluşturun ve yineleyin. (4 etkiden 3'ü)

Hız ile marka uyumlu ve insan odaklı fikir üretimi arasında denge kurun. (4 etkiden 2'si)

Mevcut ürünlerin uygun fiyatlı hale getirilmesi için yeniden formülasyonuna öncelik verin; temel SKU'lara odaklanın. (4 etkiden 1'i)

Yüksek değerli temel ürünlere odaklanın ve hızlı geri bildirim mekanizmaları kullanarak bu ürünleri hızla iyileştirin. (4 etkiden 1'i)

Ticari satış ve dağıtım

AI destekli, kişiselleştirilmiş ticaret ile DTC'yi otomatikleştirin. (4 etkiden 3'ü)

Akıllı hedefleme ve yerine getirme ile çok kanallı satış sürecini kolaylaştırın. (4 etkiden 2'si)

DTC kanallarını basitleştirin; tutarlı, değer odaklı ürün tekliflerine odaklanın. (4 etkiden 1'i)

Klasik pazarlama ve DTC yöntemlerini kullanarak satışları artırın ve müşterilerle bağlantı kurun. (4 etkiden 1'i)

Tedarik zinciri ve üretim

Kendi kendini optimize eden, yapay zekâ destekli tedarik zincirleri oluşturun. (4 etkiden 3'ü)

AI kullanarak duyarlı ve verimli operasyonlar gerçekleştirin. (4 etkiden 2'si)

Talep tahmini ve envanter optimizasyonu gibi yüksek etkili alanlarda AI'ı seçici bir şekilde uygulayın. (4 etkiden 2'si)

Tedarik zincirlerini basitleştirin, kalite ve uyumluluğu takip etmek için uygulamalı bir denetim sistemi ekleyin. (4 etkiden 1'i)

İş gücü organizasyonu ve finans

Çevik, yapay zekâ destekli ekipleri büyük ölçekte kullanın. (4 etkiden 3'ü)

Çapraz fonksiyonel esnekliğe sahip hibrit ekipler oluşturun. (4 etkiden 2'si)

Zorunlu olmayan roller için dış kaynak kullanımına yatırım yapın, kritik yetenekleri elde tutun. (4 etkiden 1'i)

Yenilik ve esneklik için en yetenekli çalışanları şirket içinde tutun, geri kalanı için dış kaynak kullanın. (4 etkiden 1'i)

İş modeli ve ekosistem

Verilerden gelir elde edin ve hizmet açısından zengin ekosistemlere geçin. (4 etkiden 3'ü)

Ürün ve hizmeti harmanlayan niş ekosistemler oluşturun. (4 etkiden 2'si)

Ortaklıkları kolaylaştırın, ekosistem karmaşıklığını azaltın. (4 etkiden 1'i)

Sadece kâr değil, müşterilerin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurduğunuz tasarımlar yaparak müşterileri önceliklendirin. (4 etkiden 1'i)

Teknoloji, veri ve güven

Gerçek zamanlı, yapay zekâ destekli kişiselleştirmeyi büyük ölçekte etkinleştirin. (4 etkiden 3'ü)

Güven, hız ve ölçeklenebilirlik için teknolojiyi optimize edin. (4 etkiden 2'si)

Yeni AI yatırımlarını sınırlayın, veri gizliliğine öncelik verin. (4 etkiden 3'ü)

Geleneksel otomasyonu benimseyin, veri gizliliğine öncelik verin ve alternatif verimlilik teknolojilerini keşfedin. (4 etkiden 1'i)


Dijital tabletli müfettiş ve kek fabrikasında karamel döken işçi
2

Bölüm 2

Tüketici ürünleri şirketleri için gerçeklik: atılması gereken adımlar

Dört senaryonun belirsizliği içinde yol alabilmek için tüketici ürünleri (CP) şirketleri çeviklik, dayanıklılık ve stratejik öngörü geliştirmeli.

Liderler netlik beklemek yerine harekete geçmeli; uzun vadeli değer yaratımını destekleyen, senaryo bazlı yapılandırılmış bir yapay zekâ stratejisine odaklanmalı.

Önerilen altı adımlı süreç:


1. Hayal et (Envision)

Senaryo planlamasıyla başlayın. Dört gelecek senaryosunu kullanarak yapay zekânın işinizi nasıl yeniden şekillendirebileceğini keşfedin ve farklı olasılıklar için hedefinizi tanımlayın.

2. Değerlendir (Assess)

Değer zincirinizi ve veri hazırlık düzeyinizi analiz edin. Yapay zekânın nerede değer yaratabileceğini ve veri, sistem, yönetişim olgunluğunuzu belirleyin.

3. Temel oluştur (Foundation)

Yapay zekâyı devreye almadan önce doğru temeli kurun: çapraz fonksiyonlu ekipler, yetkinlik geliştirme ve ölçeklenebilir teknoloji altyapısı oluşturun.

4. Etkinleştir (Activate)

Yeniden kullanılabilir varlıklarla yüksek etkili kullanım alanlarını etkinleştirin. Hızlı kazanımlara odaklanın.

5. Hızlandır (Accelerate)

Değeri kanıtlayın ve ivme kazanın. KPI’lar belirleyerek ilerlemeyi ölçün.

6. Uygula, izle ve ölçekle

Yapay zekâyı iş akışlarına entegre edin. Güçlü yönetişim ve risk yönetimiyle sorumlu biçimde ölçekleyin.

Sonuç: Olasılıktan hazırlığa

Tüketici ürünlerinde yapay zekânın geleceği tek bir varış noktası değil; bir olasılıklar birliğidir.

Kuruluşlar birden fazla gelecek senaryosu öngörerek, temel hazırlıkları yaparak ve sürdürülebilir büyüme hedefleyerek, somut adımlar atabilir. Yukarıda özetlenen altı adımlı süreç, hedeflerle operasyonel gerçekler arasında denge kuran yapılandırılmış bir yol sunuyor.

Bu yolculuğa rehberlik etmek için liderler şu soruları sormalı:
  • AI, değer zincirimiz genelinde en yüksek iş değerini nasıl artırabilir ve sağlayabilir?
  • Veri, yetenek ve teknoloji altyapımızda hangi eksiklikler var ve bunları nasıl giderebiliriz?
  • AI'ı etkili bir şekilde ölçeklendirmek için ERP ve küresel iş hizmetleri dahil olmak üzere temel sistemlerimizi nasıl geliştirmeliyiz?
  • AI, daha akıllı ve daha kişiselleştirilmiş tüketici deneyimlerini nasıl mümkün kılabilir?
  • Yönetişim ve risk çerçeveleri, sorumluluk bilinciyle uygulama sağlamak için neye ihtiyaç duyar?

Gelecek belirsiz olsa da geleceği şekillendirme fırsatı her zaman bulunuyor. Öngörüyle hareket eden ve bu doğrultuda belirledikleri stratejiye bağlı kalan şirketler, geleceğin nasıl şekilleneceğini belirleyecektir. 

Özet

Yapay zekâya dair çok sayıda olası senaryo karşısında, tüketici ürünleri şirketlerinin uyum kabiliyetini ve uzun vadeli değeri destekleyen yapılandırılmış bir yapay zekâ stratejisi benimsemesi gerekmektedir.


Bu makale hakkında