Diverse group of people looking at a screen in a modern office.

Hoe organisaties werk herontwerpen rondom menselijke vaardigheden in het AI‑tijdperk

Photographic portrait of John Dubois
John Dubois

EY Americas AI Strategy Leader

7 minuten leestijd 04 mrt 2026

Empathie, creativiteit en ethisch oordeelsvermogen versterken de kracht van intelligente systemen en veranderen organisaties in cognitieve ecosystemen.

In het kort:
  • Onduidelijkheid over banen, afname van vaardigheden en toenemende onzekerheid brengen risico’s met zich mee die verder gaan dan alleen het verlies van werk en die leiders actief moeten adresseren.
  • Organisaties moeten verschuiven van automatiseren naar augmentatie: het versterken van menselijk werk door menselijke en machine‑capaciteiten te combineren in drie fasen: Aanvullen, Aanpassen en Afrekenen.

Artificial Intelligence (AI) heeft de arbeidsmarkt sneller betreden dan veel organisaties aankonden. Wat begon als back‑end automatisering is uitgegroeid tot een krachtige co‑creator die productiviteit, zingeving en de betekenis van werk opnieuw vormgeeft. Toch werken de meeste organisaties nog steeds met pre‑AI‑structuren: starre hiërarchieën, statische functieprofielen en versnipperde leersystemen die het samenwerkende én innovatieve potentieel van AI onvoldoende benutten.

De toekomst van productiviteit ligt niet in verdergaande automatisering, maar in augmentatie: we willen het zo herontwerpen dat menselijke empathie, creativiteit en ethisch oordeelsvermogen de kracht van intelligente systemen vergroten door middel van co‑creatie en samenwerking. Op basis van toonaangevend onderzoek van het World Economic Forum, de OESO, Stanford HAI, Gallup, MIT Sloan en de EY Work Reimagined Survey 2025 introduceren we het AAA‑Framework – Aanvullen, Aanpassen en Afrekenen – voor het bouwen van een mensgericht AI‑werkforce.

Hoe EY kan helpen

  • EY.ai Lab

    Ervaar AI-innovatie in het EY.ai Lab! Werk samen met multidisciplinaire teams om op maat gemaakte oplossingen te ontwikkelen die inspelen op jouw unieke bedrijfsbehoeften.

    Lees meer

AI heeft een nieuwe categorie uitdagingen gecreëerd – wat dit artikel “goede problemen” noemt – voortgekomen uit overvloed, niet uit tekort. Dit zijn de juiste problemen om te hebben, omdat ze vooruitgang signaleren en uitnodigen tot heruitvinding.

 

Deze inzichten vormen een concrete oproep aan leiders om hun werkplekken – fysiek én digitaal – te herontwerpen tot cognitieve ecosystemen waarin mensen en AI van elkaar leren. Leiders moeten succes niet meten aan wat AI kan overnemen, maar aan hoeveel menselijker hun mensen kunnen worden dankzij AI.

 

Wanneer organisaties technologische intelligentie in balans brengen met menselijke waarden, zijn de resultaten werkelijk transformerend. Productiviteit wordt duurzaam in plaats van uitputtend. Betrokkenheid wortelt in purpose in plaats van angst. Innovatie ontstaat uit samenwerking in plaats van naleving. Reputatie wordt verankerd in vertrouwen en rechtvaardigheid.

 

Tegen 2030 zal de helft van alle interacties van werknemers plaatsvinden met een AI-agent.3 De meest succesvolle organisaties zullen die zijn waar technologie het ritme bepaalt en menselijkheid de harmonie vormt.

1

Hoofdstuk 1

Het probleem: AI gaat sneller dan ons ontwerp

De koppen in de media benadrukken vooral de mogelijke baanverliezen door AI. Maar het echte risico ligt elders: het verlies van betekenis in werk.

Bij een wereldwijd farmaceutisch bedrijf dat door EY-professionals werd geadviseerd, stelt AI inmiddels ’s nachts compliance‑rapporten op – werk waar analisten voorheen drie dagen aan besteedden. De productiviteit steeg fors. Toch gebeurde er iets onverwachts: medewerkers voelden zich losgekoppeld. De taak was sneller klaar, maar de betekenis begon te verdwijnen.

Dit is de paradox van de moderne werkplek. AI heeft het werk sneller gedaan dan structuren, rollen en culturen het kunnen opnemen. Het World Economic Forum Future of Jobs Report 2023 laat zien dat 75% van de organisaties AI binnen vijf jaar wil adopteren, maar minder dan de helft heeft werkprocessen of rollen opnieuw ontworpen om dit verantwoord te doen. De OECD Employment Outlook 2024 constateert dat de meeste bedrijven nog altijd werken met hiërarchische, toezicht‑gedreven en statische systemen die controle belonen boven creativiteit.

AI heeft één categorie problemen opgelost – snelheid, schaal, kosten – maar een andere gecreëerd: vertrouwen, inclusie en zingeving. Medewerkers ervaren rolonduidelijkheid; leiders zien vaardigheden afbrokkelen; HR voelt groeiende zorgen over eerlijkheid, bias en surveillance.Het risico is niet baanverlies. Het risico is betekenisverlies.

Figuur 1. Het 3A‑Framework voor mens/AI‑synergie: Aanvullen, Aanpassen en Afrekenen

2

Hoofdstuk 2

De oplossing: een mensgerichte AI-workforce bouwen

De toekomst van productiviteit is welbesteed aan organisaties die AI behandelen als een professionele relatie, niet als vervanging. AI moet zorgen voor schaal, patroonherkenning en snelheid; mensen moeten richting geven met empathie, ethiek en strategisch oordelingsvermogen.

Hoe EY kan helpen

Om te floreren moeten organisaties verschuiven van automatiseren naar ‘augmenteren’ – het versterken van menselijk werk. Dat betekent menselijke en technologische kracht combineren via drie kernprincipes: Aanvullen, Aanpassen en Afrekenen.

 

1) Aanvullen: ontwerp werk voor partnerschap, niet voor vervanging

 

AI werkt het beste wanneer de mens aan het roer blijft – met systemen die oordelingsvorming verscherpen in plaats van vervangen. Volgens Stanford’s Human‑Centered AI Index (2024) realiseren medewerkers die AI‑uitkomsten actief sturen 30% tot 35% hogere productiviteit, aanzienlijk meer dan bij volledige automatisering zonder menselijke controle.

Bij een wereldwijde bank signaleert AI nu compliance‑afwijkingen voor analisten. In plaats van functies te schrappen, leidde het management deze analisten opnieuw op om de inzichten van het systeem te interpreteren én uit te dagen. Het resultaat: 40% minder fouten en hogere tevredenheid. AI maakte het werk slimmer – niet minder.

 

2) Aanpassen: investeer in vaardigheden die machines niet kunnen leren

 

Technische skills verouderen snel. Menselijke vaardigheden blijven. Het World Economic Forum (2023) benoemt human‑centric creativiteit, aanpassingsvermogen, empathie, nieuwsgierigheid en kritisch denken als topvaardigheden voor 2030..

 

Daarom moet training verschuiven van “AI gebruiken” naar “denken mét AI.” Organisaties moeten:

  • leiderschapsprogramma’s herontwerpen rondom empathie, creativiteit en samenwerking voor het AI‑tijdperk,
  • prestaties evalueren op vertrouwen, inclusie en innovatie – niet alleen efficiëntie,
  • technische teams koppelen aan communicatie‑, cultuur‑ en gedragsdeskundigen om multidimensionale probleemoplossing te stimuleren.
     

Volgens een Gallup‑studie (2025) behalen organisaties met een zeer betrokken workforce 23% hogere winstgevendheid en 18% hogere productiviteit.

 

Bij een Aziatische fabrikant verhoogde voorspellende AI de uptime van machines fors – maar de echte doorbraak ontstond tijdens wekelijkse ‘AI Huddles’, waarin data scientists en technici gezamenlijk voorspellingen interpreteerden. Samenwerking creëerde inzicht; empathie borgde het.

 

3) Afrekenen: leid met governance, inclusie en transparantie

 

Het grootste risico van AI is geen technische fout – het is wantrouwen. Uit de EY Work Reimagined Survey 2025 blijkt dat 63% van de medewerkers eerder AI omarmen wanneer zij begrijpen hoe het wordt toegepast en wanneer zij menselijke controle houden.

 

Om dat vertrouwen te versterken:

  • richt een AI Ethics Councils op met HR, IT, legal en DEI,
  • ontwikkel explainability‑dashboards die inzichtelijk maken hoe algoritmen beslissingen nemen,
  • pas privacy‑by‑design toe en minimaliseer onnodige tracking,
  • zorg dat AI wordt getraind op diverse datasets en ontwikkeld door multidisciplinaire teams,
  • borg fairness, toegankelijkheid en menselijke normen in elk ontwerp.

Volgens MIT Sloan (2024) presteren organisaties die fairness‑indicatoren actief monitoren 27% beter in innovatie dan hun concurrenten.

3

Hoofdstuk 3

Ontwerp werkruimtes voor het menselijke AI tijdperk

Onze werkplekken zijn nog steeds geworteld in de twintigste eeuw, terwijl ze kunnen uitgroeien tot cognitieve ecosystemen waarin mens en AI optimaal samenwerken.

De werkplek van de toekomst zal AI inzetten om omgevingscondities, planningen en samenwerkingsstromen te beheren; fysieke en virtuele aanwezigheid naadloos te integreren; en privacy en menselijke regie te versterken via adaptieve controles. Wanneer een ruimte van mensen leert in plaats van andersom, ontstaat innovatie. En volgens de OECD Digital Economy Outlook 2024 kunnen AI‑geoptimaliseerde omgevingen de werkplekkosten met 25% verlagen en tegelijkertijd comfort en focus verbeteren.

Waarom het essentieel is om werk mens‑AI opnieuw te ontwerpen

Figuur 2. Het model voor de symbiotische werkplek: technologie en menselijkheid in balans

Het model voor de symbiotische werkplek

De volgende stappen: van inzicht naar actie

Transformatie hoeft niet groots te zijn – maar wel doelgericht. Deze overwegingen bieden manieren om te floreren in een onzekere wereld:

  1. Check de mens‑AI‑interface – Identificeer waar algoritmen en mensen samenkomen. Vraag: versterkt deze tool, of houdt hij toezicht?
  2. Herscholing – Prioriteer aanpassingsvermogen, nieuwsgierigheid en moreel oordeelsvermogen. Werk samen met academische partners voor AI‑geletterdheid.
  3. Herdefinieer succes – Meet vertrouwen, inclusie en creativiteit net zo rigoureus als output.
  4. Communiceer het ‘waarom’ – Leg uit hoe AI zowel bedrijfsresultaten als menselijke groei ondersteunt.
  5. Piloting en itereren – Start co‑creatiepilots. Verzamel feedback. Schaal alleen wat betekenis toevoegt – niet alleen wat meetbaar is.

Lokaal perspectief

AI vraagt niet om tools, maar om keuzes over menselijk werk

Sommige uitspraken raken omdat ze ons dwingen na te denken over wat we echt belangrijk vinden.

“I want AI to do my laundry and dishes, so that I can do art and writing.”
Niet omdat het iets zegt over technologie, maar omdat het een ongemakkelijke menselijke afweging blootlegt. Het debat over wat AI kan, is in feite voorbij. AI kan automatiseren. De vraag die nu voorligt is fundamenteler: wat kiezen we om te automatiseren, en wat willen we bewust menselijk houden - en versterken?

Menselijke waarde

Die vraag is allang niet meer abstract. Driekwart van de organisaties is van plan AI de komende jaren breed te adopteren, terwijl minder dan de helft het werk, de rollen en verantwoordelijkheden daadwerkelijk opnieuw heeft ontworpen. De spanning is nu al voelbaar. In sectoren als consulting, banking en andere kennisintensieve diensten verdwijnt administratief en analytisch werk in hoog tempo. Organisaties herstructureren, mensen vertrekken, en in teams die jarenlang draaiden op stabiliteit en vakmanschap ontstaat onzekerheid. Onder die beweging ligt een dieper, vaak onuitgesproken vraagstuk: waar zit mijn waarde, als systemen steeds meer werk overnemen?

Nederlandse autonomie

In Nederland raakt die vraag extra scherp, omdat werk hier niet alleen draait om productiviteit of inkomen, maar om autonomie, vakmanschap en maatschappelijke bijdrage. We concurreren niet op schaal of lage kosten, maar op kwaliteit, vertrouwen en professioneel oordeel. Onze economie leunt op mensen die complexe afwegingen maken, verantwoordelijkheid dragen en relaties bouwen – in zorg, finance, beleid, recht en dienstverlening. Juist daarom is de manier waarop we AI inzetten hier zo bepalend. Veel implementaties starten nog steeds vanuit efficiëntie: sneller, goedkoper, minder mensen. Maar dat is een industriële logica die slecht past bij een diensteneconomie waarin discretionaire ruimte en menselijk oordeel centraal staan. Als AI menselijke afwegingen vervangt in plaats van ondersteunt, ondermijnen we precies datgene waar Nederland sterk in is.

Leiderschapskeuze

Dit artikel durft daarom een andere vraag te stellen. Niet: hoe maken we dit proces sneller? Maar: waar is dit proces eigenlijk voor, en hoe kan AI mensen daarin sterker maken? Dat vraagt een andere manier van denken. AI niet als tool die we toevoegen aan bestaand werk, maar als aanleiding om werk opnieuw te ontwerpen rond menselijke vaardigheden. AI als partner die de was doet, administratie, voorbereiding, synthese, zodat mensen ruimte krijgen voor wat alleen mensen kunnen: betekenis geven, vertrouwen opbouwen, omgaan met ambiguïteit, ethische afwegingen maken en het moeilijke gesprek voeren wanneer regels tekortschieten.

En precies hier wordt AI‑adoptie een leiderschapsvraag. Wie moet hier nu expliciet keuzes maken – en waarop mogen we leiders straks afrekenen?
Niet alleen op output en efficiëntie, maar op agency: de mate waarin mensen zeggenschap, groei en zingeving ervaren in hun werk.

We staan op een kantelpunt. AI gaat de wereld hertekenen, daar ontkomen we niet aan. Maar de richting ligt nog open. Eén toekomst voelt als iets wat ons overkomt: we automatiseren alles wat kan en laten mensen achter met wat overblijft. De andere toekomst vraagt bewuste keuzes: we halen ruis weg, zodat mensen zich kunnen richten op empathie, creativiteit, oordeel en vertrouwen.

Uiteindelijk is dit geen technologische discussie, maar een menselijke.
Niet: hoeveel AI zetten we in?
Maar: hoeveel mens willen we overhouden en versterken in ons werk?

We kunnen AI ons laten leiden.
Of we kunnen ervoor kiezen om AI te leiden.

Anna van den Breemer-Kleene
EY Nederland Partner Consulting, Public Sector, AI

De leiderschapsopgave

Voor leiders is de uitdaging die voor ons ligt meer dan technologisch. We moeten werk herontwerpen als een partnerschap tussen empathie en intelligentie; culturen bouwen die nieuwsgierigheid belonen in plaats van conformiteit; en succes meten aan hoeveel menselijker mensen worden dankzij AI – niet aan hoeveel AI kan overnemen. AI zal leiders niet vervangen. Maar leiders die met AI leren leiden – verantwoordelijk, inclusief en transparant – zullen het volgende decennium vormgeven.

Met speciale dank aan Chandra Shukla en Kay Youngstrom voor hun bijdrage aan dit artikel.


Samenvatting

Tegen 2030 zal de helft van alle medewerkersinteracties plaatsvinden met een AI‑agent – en toch zullen de meest succesvolle organisaties empathie, creativiteit en samenwerking meten als kernindicatoren van productiviteit (OECD, 2024). Werkplekken zullen zich dynamisch herconfigureren op basis van stemming, betrokkenheid en welzijnsdata. AI zal onthouden wat mensen vergeten – maar mensen zullen bevragen wat AI aanneemt. Technologie kan het ritme bepalen, maar menselijkheid zal altijd de harmonie vormen.

Over dit artikel

Photographic portrait of John Dubois
John Dubois
EY Americas AI Strategy Leader
Entrepreneur. Consultant. Mentor. Puts clients and colleagues first, knowing the financial results will follow.
Gerelateerde topics
AI
Consulting
Overheid en publieke sector

Lees ook

De toekomst van organisaties: mensen centraal in de AI-transformatie

Ontdek hoe leiders menselijkheid centraal houden in een AI-tijdperk. Laat je inspireren om technologie in te zetten voor échte vooruitgang!

Anna van den Breemer-Kleene + 1

Hoe het dataplatform van FrieslandCampina de weg vrijmaakt voor AI-innovaties

Case study: FrieslandCampina's data platform enables AI innovation and drives transformation from reporting to prediction and automation.

Simon van Ulden

De kracht van AI in de publieke sector

Ontdek de kracht van AI in de publieke sector en hoe het maatschappelijke problemen kan oplossen. Bekijk het interview met Cecile Heemels en Anna van den Breemer.

Cecile Heemels + 1

    EY verwijst naar de wereldwijde organisatie en kan verwijzen naar een of meer van de lidfirma's van Ernst & Young Global Limited, die elk een afzonderlijke juridische entiteit zijn. Ernst & Young Global Limited, een Britse vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, verleent geen diensten aan cliënten.