Evaluatie werkkostenregeling

Werkkostenregeling volgens onderzoeksbureau doeltreffend en deels doelmatig; aanbeveling om eerste schijf vrije ruimte af te schaffen

De staatssecretaris van Financiën heeft recentelijk het eindrapport van de evaluatie van de werkkostenregeling naar de Tweede Kamer gestuurd. Het onderzoek is uitgevoerd door het onderzoeksbureau SEO in opdracht van het ministerie van Financiën. 

Volgens de onderzoekers is de werkkostenregeling in de loonbelasting doeltreffend en deels doelmatig. Veel aspecten van de werkkostenregeling dragen bij aan het beleidsdoel, maar door de complexiteit is de werkkostenregeling niet volledig doelmatig. De aanbeveling van de onderzoekers is om zeer terughoudend te zijn met het inzetten van de werkkostenregeling om secundaire beleidsdoelen te bereiken.

Werkkostenregeling 

De werkkostenregeling regelt primair de loonheffingen over vergoedingen, verstrekkingen en terbeschikkingstellingen aan werknemers. Elk voordeel uit dienstbetrekking is in beginsel loon waarover loonheffing verschuldigd is. De werkkostenregeling biedt werkgevers de mogelijkheid bepaalde kosten onbelast te vergoeden door deze onder te brengen in de vrije ruimte of gebruik te maken van gerichte vrijstellingen. Volgens de onderzoekers ligt de keuze om loonbestanddelen aan te wijzen als eindheffingsloon veelal bij de werkgever.

Werkkostenregeling als systeem

De onderzoekers merken op dat de werkkostenregeling als systeem doeltreffend is. Werkgevers kunnen dankzij de werkkostenregeling bepaalde vergoedingen onbelast verstrekken, wat bijdraagt aan het beleidsdoel. Zonder de werkkostenregeling zou hiervoor een alternatief systeem nodig zijn. Uit enquête- en interviewresultaten blijkt echter dat werkgevers de regeling complex vinden. Dit belemmert sommige werkgevers in het gebruik ervan, waardoor vergoedingen onbelast vergoeden soms achterwege blijft. Dit raakt de doeltreffendheid, hoewel de onderzoekers dit vooral onder doelmatigheid scharen. Volgens de onderzoekers is de werkkostenregeling deels doelmatig. De complexiteit en administratieve lasten zijn aanzienlijk voor zowel werkgevers als de Belastingdienst. Mogelijke verbeteringen liggen in meer handreikingen over het aanwijzen, verduidelijking van de gerichte vrijstellingen en stabiliteit in de regeling. De onderzoekers geven aan dat er geen alternatief systeem bestaat dat hetzelfde doel goedkoper zou bereiken. Ook uit internationale vergelijking blijkt dat andere stelsels eveneens complex en administratief belastend zijn.

Vrije ruimte

De vrije ruimte is volgens de onderzoekers deels doeltreffend. Zij draagt bij aan lagere administratieve lasten en lagere werkgeverslasten, maar heeft slechts beperkte effectiviteit in het ondersteunen van het mkb. Het tweeschijvenstelsel biedt kleine mkb-werkgevers een hoger voordeel per werknemer, maar dit effect is voor grotere mkb-bedrijven aanzienlijk kleiner. De onderzoekers geven aan dat de vrije ruimte deels doelmatig is. Het aanwijzen van vergoedingen blijft complex, wat doelmatigheid beperkt. Bovendien blijkt lastenverlaging via de vrije ruimte ondoelmatig vergeleken met bijvoorbeeld een algemene verlaging van werkgeverspremies. Ook komt het hoge percentage in de eerste schijf van de vrije ruimte niet uitsluitend bij het mkb terecht, wat deze steunmaatregel minder doelmatig maakt.

Gerichte vrijstellingen

Volgens de onderzoekers zijn de gerichte vrijstellingen in de werkkostenregeling deels doeltreffend en deels doelmatig. Sommige vrijstellingen, zoals die voor vervoer of thuiswerken, zijn effectief en doelmatig. Andere vrijstellingen, zoals voor beroepsregistratie of studiekosten, blijken minder stimulerend dan beoogd. Ook de overige onderdelen, zoals de artikel 11-vrijstellingen, waarderingsforfaits en nihilwaarderingen, zijn volgens de onderzoekers grotendeels doeltreffend en doelmatig, al geldt dit minder voor bijvoorbeeld de diensttijdvrijstelling.

Aanbevelingen

De onderzoekers bevelen onder meer aan om de eerste schijf van de vrije ruimte af te schaffen, de vrijstelling voor korting op branche-eigen producten te schrappen en voorwaarden rond beroepsregistratie te verduidelijken. Tevens adviseren zij om zeer terughoudend te zijn met nieuwe beleidsdoelen binnen de werkkostenregeling, omdat complexiteit en beperkte doeltreffendheid hierbij risico’s vormen.

De gehele evaluatie vindt u hier.