Onderzoek naar duurzaamheid en fiscaliteit

Verduurzamende bedrijven ervaren volgens onderzoekscommissie Belastingdienst met name bij de winstbelasting en milieubelastingen fiscale knelpunten

Een onderzoekscommissie van de Belastingdienst heeft recent een rapport gepubliceerd over duurzaamheid en fiscaliteit. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de concerndirectie Innovatie & Strategie van de Belastingdienst, als onderdeel van het thema Duurzaamheid in de Strategische Kennis- en Innovatieagenda 2021–2025.

Doel van het onderzoek

De onderzoekscommissie geeft aan dat het doel van het onderzoek is te inventariseren welke ervaringen verduurzamende bedrijven hebben met belastingen en met de uitvoering van fiscale wet- en regelgeving door de Belastingdienst. Hiervoor is een breed speelveld aan stakeholders geïnterviewd, waaronder koepelorganisaties van fiscaal dienstverleners en accountants, belangenbehartigers van bedrijven en gemeenten, niet-gouvernementele organisaties en medewerkers van de Belastingdienst.

Het onderzoek beoogt bij te dragen aan:

• bewustwording van de wijze waarop maatschappelijke ontwikkelingen rond duurzaamheid, en met name de energietransitie en de circulaire transitie, de fiscaliteit raken en daarmee ook het werk van de Belastingdienst en zijn medewerkers;
• inzicht in de behoefte aan kennisdeling, -verbreding en -verdieping over fiscaliteit en duurzaamheid, zowel intern binnen de Belastingdienst als in samenwerking met fiscaal dienstverleners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en de wetenschap;
• het identificeren en verkennen van mogelijkheden om de dienstverlening aan belastingplichtigen te verbeteren, met oog voor de ervaren aandachtspunten en voor kennis over fiscaliteit in relatie tot duurzaamheid.

De onderzoekers constateren dat de ervaren aandachtspunten voornamelijk betrekking hebben op de winstbelastingen en de milieubelastingen. Daarnaast worden ook enkele aandachtspunten genoemd voor de omzetbelasting en de overdrachtsbelasting.

Aandachtspunten bij de winstbelasting

De onderzoekscommissie concludeert dat de aftrekfaciliteiten voor milieu-investeringen binnen de winstbelastingen overwegend positief worden ervaren. Daartegenover worden onder meer de aftrekbeperkingen voor verduurzamingsinvesteringen in vastgoed en de renteaftrekbeperkingen als knellend gezien. Volgens de onderzoekers vraagt verduurzaming om aanzienlijke investeringen, die vaak slechts marginaal rendabel zijn en gepaard gaan met hoge financieringslasten. Indien deze kosten niet (volledig) ten laste van de fiscale winst kunnen worden gebracht, beperkt dit de rentabiliteit van dergelijke investeringen.

Aandachtspunten bij de milieubelastingen

De onderzoekscommissie merkt op dat bedrijven van milieubelastingen verwachten dat deze investeringen in verduurzaming stimuleren en het voortzetten van niet-duurzame en vervuilende bedrijfsactiviteiten ontmoedigen. Het beeld bij de respondenten is volgens de onderzoekers dat het huidige stelsel van milieubelastingen in het algemeen onvoldoende prikkels biedt om te verduurzamen. Dit komt doordat niet-duurzaam produceren relatief laag wordt belast en de prijzen van niet-duurzame producten en diensten onvoldoende de werkelijke kosten voor mens en milieu weerspiegelen.

Aandachtspunten bij de omzetbelasting en overdrachtsbelasting

Voor de omzetbelasting en de overdrachtsbelasting worden volgens de onderzoekscommissie in mindere mate spanningen ervaren. Voor de omzetbelasting wordt met name het wegvallen van het aftrekrecht van voorbelasting bij de donatie van onverkochte en/of gebruikte goederen genoemd als een belemmering voor verduurzaming. Bij de overdrachtsbelasting zorgt vooral de bepaling van de overdrachtswaarde en de vraag of sprake is van een roerende of onroerende zaak voor onzekerheid, met name in verduurzamingscontext.

Duidelijkheid

De onderzoekers wijzen erop dat verduurzamende bedrijven volgens respondenten gebaat zijn bij versterkte dienstverlening van de Belastingdienst en andere publieke en fiscale dienstverleners. In de praktijk blijkt het voor bedrijven regelmatig lastig om duidelijkheid te vinden. De onderzoekscommissie benadrukt dat belastingen en de Belastingdienst niet de enige belemmeringen vormen die bedrijven ervaren bij verduurzaming. Wel blijkt volgens de onderzoekers dat de interpretatie van fiscale regels een doorslaggevende rol kan spelen bij beslissingen over duurzaamheid, met name wanneer de winstgevendheid gering of afwezig is. Het constructief meedenken door de Belastingdienst, voor zover dat binnen zijn uitvoerende taak mogelijk is, wordt daarbij als cruciaal aangemerkt.

Kansen voor de Belastingdienst

Het rapport sluit af met het benoemen van kansen voor de Belastingdienst, waaronder:

• het opzetten van structureel overleg met stakeholders om signalen thematisch en proactief te identificeren en op te pakken, en het versterken van de informatievoorziening aan bedrijven en fiscaal dienstverleners;
• centrale borging van expertise;
• ondersteuning van bestaande overheidsbrede loketten voor dienstverlening aan bedrijven en fiscaal dienstverleners;
• het bespreken van de signalen uit het rapport met beleidsdirecties;
• het versterken van kennisontwikkeling en kennisdeling over fiscaliteit en duurzaamheid.

Het gehele onderzoek vindt u hier.