Groen fietsverkeerslicht op straat met bomen op de achtergrond in Nederland

Hoe verzilveren we kansen voor het Nederlandse vestigingsklimaat?


Nederland heeft sterke sectoren, kennis en kapitaal in huis, maar moet sneller van potentieel naar uitvoering komen.


In het kort:

  • Nederland staat 10e in Europa voor FDI-projecten, ver verwijderd van de top vijf van eerdere jaren.
  • Digitaal, AI, life sciences, financial services, energie en defensie bieden duidelijke groeikansen.
  • Energie, talent, infrastructuur, ruimte en kapitaal bepalen steeds vaker of investeringen landen.

Resilience draait in onzekere tijden niet alleen om overeind blijven. Het gaat vooral om het vermogen om onzekerheid om te zetten in nieuwe kansen. Die kansen staan centraal in de EY Netherlands Attractiveness Survey 2026, het jaarlijkse onderzoek naar het Nederlandse investeringsklimaat en buitenlandse investeringen. Het rapport schetst een wereld waarin bedrijven hun investeringsbeslissingen nemen onder steeds complexere omstandigheden.

Nederland blijft meedoen, maar het komt niet vanzelf

In die context blijft Nederland zichtbaar op de Europese investeringskaart. In 2025 trok het land meer buitenlandse investeringsprojecten aan dan een jaar eerder, waarmee het zijn positie in de Europese top tien behield. Dat bevestigt dat Nederland nog altijd relevant is als vestigingslocatie.

Tegelijkertijd is er sprake van een verschuiving. In 2016 behoorde Nederland nog structureel tot de vijf aantrekkelijkste investeringslanden van Europa. Sindsdien is sprake van een geleidelijke terugval en stabilisatie op een lager niveau.

De huidige tiende plaats in Europa is daarmee niet zorgwekkend, maar ook niet geruststellend. Nederland is zijn aantrekkingskracht niet kwijtgeraakt, maar de vanzelfsprekendheid waarmee internationale investeerders het land wisten te vinden, is verdwenen. Investeerders kijken scherp naar energiezekerheid, talentbeschikbaarheid, infrastructuur, beleidsvoorspelbaarheid en snelheid van besluitvorming.

Een nieuwe realiteit voor concurrentiekracht

In die veranderende wereld wordt concurrentiekracht niet bepaald door bestaande statische voordelen, maar steeds meer door aanpassingsvermogen. Niet alleen bedrijven, ook landen worden afgerekend op hun vermogen om mee te bewegen met technologische en geopolitieke veranderingen. Dat vraagt om scherpere keuzes. Nederland hoeft niet overal in uit te blinken, maar zal wel moeten bepalen waar het verschil wil maken. Kapitaal zoekt immers ecosystemen waar strategische relevantie, innovatie, schaalbaarheid en betrouwbare randvoorwaarden samenkomen. Daarbij zijn de bekende knelpunten niet nieuw: hoge energiekosten, netcongestie, arbeidsmarktkrapte, woningtekorten, beperkte ruimte, complexe regelgeving en trage vergunningverlening. Maar de vraag is niet alleen wat er schuurt, maar vooral waar de groei vandaan kan komen.

Kapitaal is er genoeg, maar wordt onvoldoende benut

Een vaak onderschatte kracht van Nederland is het beschikbare kapitaal. Pensioenfondsen, verzekeraars, vermogensbeheerders en huishoudens beschikken samen over enorme vermogens. Toch stroomt slechts een beperkt deel daarvan naar innovatie, scale-ups en nieuwe productieve bedrijvigheid. Het probleem is daarmee niet een tekort aan geld, maar de manier waarop kapitaal wordt gealloceerd. Nederland heeft eerder een uitdaging in het activeren dan in het aantrekken van kapitaal. Daarachter schuilt vooral de omgang met risico. Het systeem is sterk gericht op het beperken van neerwaartse risico’s. Dat past bij een cultuur waarin voorzichtigheid en zekerheid zwaar wegen, maar het remt ook de bereidheid om te investeren in vernieuwing. Terwijl op de lange termijn juist de combinatie van risico en rendement bepalend is voor economische groei.

 

Dat betekent niet dat instellingen individueel meer risico moeten nemen. Juist risicodeling kan kapitaal effectiever maken. Pensioenfondsen, banken, verzekeraars, publieke investeringsinstellingen en private partijen zouden vaker samen kunnen investeren in consortia en fondsconstructies. Instellingen zoals Invest-NL kunnen daarbij fungeren als katalysator en co-investeerder, door in vroege fasen risico mede te dragen. Ook publieke garanties of first-loss-constructies kunnen helpen om privaat kapitaal eerder richting kansrijke projecten te laten bewegen.

 

Landen die kapitaal willen aantrekken, moeten niet alleen concurrerend zijn, maar vooral stabiel en voorspelbaar. Die uitdaging is bovendien Europees van aard. De kapitaalmarkt in Europa blijft versnipperd, terwijl schaal juist essentieel is om innovatie te financieren. In de Verenigde Staten profiteren bedrijven van één grote, liquide markt met meer bereidheid om risico te nemen. In Europa remmen nationale verschillen die dynamiek nog te vaak af. Verdere stappen richting een kapitaalmarktenunie en voltooiing van de bankenunie zijn daarom geen technische details, maar randvoorwaarden voor een concurrerend vestigingsklimaat.

Voorspelbaarheid als vestigingsvoorwaarde

Naast risico speelt voorspelbaarheid een minstens zo grote rol. Belastingen zijn zelden doorslaggevend, maar onzekerheid over fiscale regimes werkt vrijwel altijd remmend. Dat geldt voor institutionele beleggers, internationale bedrijven en particuliere investeerders. De langdurige discussie over box 3 illustreert dat, net als de terugkerende onzekerheid rond regelingen voor internationaal talent, zoals de 30-procentregeling.

Digitalisering, AI en kennisecosystemen

Nederland beschikt over een sterke kennisbasis op het gebied van digitalisering en kunstmatige intelligentie. Universiteiten, kennisinstellingen, startups en technologiebedrijven vormen samen een innovatie-ecosysteem. De volgende stap ligt vooral in opschaling. Toegang tot rekenkracht, energie, data en talent wordt steeds bepalender. De vraag verschuift daarmee van wie de beste ideeën heeft naar waar die ideeën kunnen worden opgeschaald. Nederland en Europa kunnen niet in alle ontwikkelingen leidend zijn. Er liggen echter voldoende mogelijkheden om strategisch relevant te zijn.

Life sciences: sterk, maar versnipperd

Ook in life sciences heeft Nederland een stevige positie, met sterke clusters in biotech, medtech, agri en geavanceerde therapieën. De wetenschappelijke basis is sterk, maar de uitdaging ligt in de stap van onderzoek naar grootschalige commercialisering. Daarbij speelt ook de samenhang tussen regio’s een rol. Nederland heeft meerdere hoogwaardige ecosystemen, maar kan internationaal meer impact maken door kennis, ondernemerschap, investeerders en productie beter te verbinden. Juist die integratie bepaalt hoe snel innovatie kan opschalen.

Energie, industrie en infrastructuur

De energietransitie legt druk op het bestaande systeem, maar creëert tegelijkertijd nieuwe investeringsmogelijkheden. Waterstof, elektrificatie, energieopslag, netverzwaring en industriële verduurzaming vragen om grote investeringen. Met sterke industriële clusters, logistieke infrastructuur en de aanwezigheid van de Rotterdamse haven heeft Nederland een unieke uitgangspositie. De uitdaging zit niet in de potentie, maar in uitvoering en snelheid.

Veiligheid als groeisector

Ook defensie en veiligheid ontwikkelen zich tot groeimarkten. Hogere Europese uitgaven vergroten de vraag naar technologie op het gebied van cyberveiligheid, sensoren, semiconductors en secure communications. Nederland kan hier een rol spelen binnen Europese waardeketens, zonder overal de volledige keten te hoeven bouwen.

Van potentieel naar momentum

Wat deze sectoren verbindt, zijn de randvoorwaarden: energie, infrastructuur, talent, ruimte, kapitaal en voorspelbaar beleid. Samen bepalen zij of investeringen daadwerkelijk landen. De conclusie van de EY Netherlands Attractiveness Survey 2026 is daarmee niet dat Nederland zijn positie kwijt is, maar dat die positie minder vanzelfsprekend is geworden. De fundamenten zijn sterk, maar de concurrentie is intensiever en de uitvoering kritischer. De opgave is helder: niet wachten op stabiliteit, maar investeren in de sectoren die de economie van morgen vormgeven. Niet alleen analyseren wat ontbreekt, maar beter mobiliseren wat er al is. De vraag is niet of de kansen er zijn. De vraag is of Nederland in staat is ze snel en consistent te verzilveren.

Vol vertrouwen, wanneer vooruitgang om wendbaarheid vraagt

De wereld wordt onvoorspelbaarder en alles hangt samen. De vraag is niet óf verandering komt, maar hoe wendbaar je bent. Resilience draait om richting houden en kansen benutten in een continu veranderende realiteit.


EY NL Attractiveness Survey 2026

Jaarlijks onderzoek naar de directe buitenlandse investeringen (FDI) in Nederland, bekeken vanuit sectorperspectief, type project en wat dit betekent voor de werkgelegenheid.

Groen fietsverkeerslicht op straat met bomen op de achtergrond in Nederland

Vol vertrouwen, wanneer vooruitgang om wendbaarheid vraagt

De wereld wordt onvoorspelbaarder en alles hangt samen. De vraag is niet óf verandering komt, maar hoe wendbaar je bent. Resilience draait om richting houden en kansen benutten in een continu veranderende realiteit.

Vol vertrouwen, wanneer vooruitgang om wendbaarheid vraagt

Samenvatting

Het Nederlandse vestigingsklimaat blijft internationaal relevant maar verliest momentum. Investeringen nemen toe, maar de positie in Europa stabiliseert op een lager niveau dan tien jaar geleden. De uitdaging ligt minder in kapitaalbeschikbaarheid dan in allocatie, risico-acceptatie en voorspelbaarheid van beleid. Sectoren als energie, digitalisering, life sciences en defensie bieden groeikansen, maar vereisen snellere uitvoering en betere samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en kapitaalverstrekkers.


Over dit artikel

Lees ook

Met resilience kijk je met vertrouwen vooruit

Resilience helpt organisaties omgaan met onzekerheid en verandering, en er sterker uit te komen door vooruit te kijken en kansen te benutten.

Peter Wennink: Wie niet flexibel is, verliest in de nieuwe wereldorde

In gesprek met Peter Wennink over kansen creëren in een onvoorspelbare wereld.

Top 10 geopolitieke ontwikkelingen voor 2026

Geopolitieke instabiliteit en onzekerheid zullen ook in 2026 aanhouden. Er zijn drie geostrategische stappen om weerbaarheid op te bouwen en een strategie te bepalen. Meer informatie.

Het Nederlandse investeringsklimaat staat onder druk

EY Rapport: Nederland Verliest Aantrekkingskracht voor Buitenlandse Investeringen