Zelfstandigenwet ter consultatie

Zelfstandigenwet moet een "veilige haven" creëren voor zelfstandigen; voorstel introduceert een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets

Het kabinet heeft een conceptvoorstel voor de Zelfstandigenwet ter internetconsultatie gepubliceerd. Met het wetsvoorstel wil het kabinet meer duidelijkheid bieden aan zelfstandigen en opdrachtgevers over de vraag wanneer in ieder geval geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. 

Twee toetsen voor zelfstandigheid

Volgens het kabinet bestaat momenteel veel onduidelijkheid over de kwalificatie van arbeidsrelaties. Die onduidelijkheid kan leiden tot schijnzelfstandigheid, terughoudendheid bij opdrachtgevers en aanzienlijke administratieve lasten. Met de Zelfstandigenwet wil het kabinet een zogenoemde “veilige haven” creëren voor situaties waarin duidelijk als zelfstandige kan worden gewerkt. 

Het voorstel introduceert daarvoor twee toetsen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Als aan beide toetsen wordt voldaan, dan is er geen sprake van gezag. Daardoor is geen sprake van een arbeidsovereenkomst. Wanneer niet aan één of beide toetsen wordt voldaan, betekent dit niet automatisch dat sprake is van een arbeidsovereenkomst. In dat geval blijft de huidige beoordeling van de arbeidsrelatie van toepassing. 

Zelfstandigentoets

De zelfstandigentoets richt zich op de werkende en diens positie in het economisch verkeer. Daarbij moet aan drie voorwaarden worden voldaan. Ten eerste moet de werkende in het lopende en voorafgaande kalenderjaar in totaal ten minste drie opdrachtgevers hebben gehad. Het kabinet beschouwt het hebben van meerdere opdrachtgevers als een belangrijk kenmerk van zelfstandig ondernemerschap. Daarnaast moet de werkende een minimumbedrag besteden aan voorzieningen tegen risico’s die samenhangen met het werken als zelfstandige. Het exacte bedrag wordt later bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld. Voorzieningen die kunnen meetellen zijn onder meer een arbeidsongeschiktheidsvoorziening, een voorziening voor ziekte, een pensioenvoorziening en verschillende bedrijfsverzekeringen. Verder moet de werkende voldoen aan een aantal basisvoorwaarden die passen bij zelfstandig ondernemerschap. Daarbij denkt het kabinet onder meer aan een inschrijving in het handelsregister, een actief btw-identificatienummer, een afzonderlijke zakelijke rekening, eigen facturering en het zelfstandig beheren van zakelijke betalingsverplichtingen. 

Werkrelatietoets

Naast de zelfstandigentoets geldt een werkrelatietoets die ziet op de specifieke verhouding tussen opdrachtgever en werkende. Deze toets bevat vier criteria. Partijen moeten de bedoeling hebben buiten dienstbetrekking samen te werken. Daarnaast moet de werkende vrijheid hebben om de werkzaamheden naar eigen inzicht uit te voeren. Ook moet de werkende in beginsel zelf kunnen bepalen waar en wanneer de werkzaamheden worden verricht, behoudens situaties waarin de aard van het werk dit beperkt. Tot slot moet sprake zijn van werken voor eigen rekening en risico. Daarbij kijkt het kabinet onder meer naar de mogelijkheid om economische baten te genieten en naar het lopen van financiële risico’s die samenhangen met de werkzaamheden.

Doel van het wetsvoorstel

Het kabinet geeft aan met het voorstel drie doelen na te streven: meer duidelijkheid bieden over wanneer als zelfstandige kan worden gewerkt, schijnzelfstandigheid voorkomen en ondernemend gedrag van zelfstandigen wettelijk een plaats geven bij de beoordeling van arbeidsrelaties. De bescherming van werknemers blijft daarbij volgens het kabinet ongewijzigd.

De beoogde inwerkingtredingsdatum van de Zelfstandigenwet is 1 januari 2028. Het voorstel bevindt zich momenteel in de consultatiefase.

De gehele internetconsultatie vindt u hier.