Wat een sterke El Niño betekent voor Europese bedrijven

Nathan D. Griffiths, EY Nederland Senior Manager Risk Consulting, heeft bijgedragen aan dit artikel.

Een sterke El Niño kan bestaande kwetsbaarheden in Europa versterken. Scenarioanalyse laat zien waar vroeg ingrijpen nodig is.

In het kort:

• Een sterke El Niño kan bestaande kwetsbaarheden in Europese voedsel-, energie- en logistieke systemen verder vergroten.
• Indirecte effecten via grondstoffen, lng-markten en gedeelde knooppunten kunnen operationele én financiële risico’s versterken.
• Gecombineerde data en scenarioanalyse helpen leiders om risicoconcentraties eerder te herkennen en gerichter in te grijpen.

In de Stille Oceaan is een krachtige El Niño in de maak. Het verschijnsel ontstaat duizenden kilometers van Europa, maar de effecten kunnen uiteindelijk ook Europese bedrijven raken, via grondstoffen, energiemarkten, toeleveringsketens en financiële omstandigheden.

Actuele prognoses geven een kans van meer dan 90% op een zeer sterke El Niño in de winter van 2026/27. Toch vertaalt die kracht zich niet automatisch in regionale gevolgen. Hoe El Niño doorwerkt in de wereldeconomie, verschilt per keer.

De strategische vraag is niet of de prognose uitkomt, maar of organisaties opkomende risicoconcentraties op tijd herkennen en ingrijpen voordat die uitgroeien tot operationele of economische verstoringen. Voor bestuurders is het weer zelf maar een klein deel van het verhaal. De grootste blootstelling zit mogelijk in indirecte verstoringen via wereldwijd verbonden markten en systemen.

Voor Europese bedrijven lopen de effecten waarschijnlijk vooral via deze kanalen:

• Landbouwaanvoer: verstoringen in grote productieregio's beïnvloeden de beschikbaarheid en prijs van voedselgrondstoffen en productie-inputs.
• Logistiek: waterschaarste en extreem weer raken strategische vaarroutes, met hogere vrachtkosten en langere levertijden naar Europa.
• Energie en industriële grondstoffen: minder waterkracht in Latijns-Amerika en een grotere vraag naar koeling zorgen daar voor meer brandstofimport. Daardoor neemt de concurrentie om lng en andere energiebronnen toe.
• Kritieke mineralen: overstromingen, droogte of watertekorten verstoren mijnbouw en verwerking, met gevolgen voor productiekosten en beschikbaarheid verderop in de keten.

Waarom de uitgangspositie van Europa ertoe doet

Deze mogelijke druk staat niet op zichzelf. Europa gaat deze periode in met minder veerkracht in delen van zijn voedsel- en energiesystemen, na tegenvallende oogsten, kleinere energiebuffers en aanhoudende geopolitieke onzekerheid. Een krachtige El Niño zorgt daarom waarschijnlijk niet voor een compleet nieuwe schok, maar versterkt vooral kwetsbaarheden die er al zijn. Dat is het stapelingsrisico: extra druk op systemen die minder ruimte hebben om die op te vangen.

In dit artikel laten we zien hoe bedrijfsleiders met een weerbaarheidsstrategie kunnen inspelen op de gevolgen van een weersverschijnsel duizenden kilometers verderop. Daarvoor combineren we een systematisch raamwerk, ontwikkeld door experts uit verschillende sectoren, met risico-inzichten van onze partner Earthian. Zo ontstaan onderbouwde scenarioanalyses die organisaties helpen zich beter voor te bereiden op wat komt.

Een bekend klimaatverschijnsel in een heel andere wereldeconomie

De El Niño van 1997/98, de sterkste van de afgelopen veertig jaar, droeg in meerdere regio's bij aan overstromingen, droogte, hittegolven en bosbranden. De wereldwijde economische schade werd geschat op meer dan 30 miljard dollar. Een even sterke El Niño zou vandaag echter doorwerken in een heel andere wereldeconomie.

Sindsdien zijn de handelsvolumes en de onderlinge afhankelijkheid in toeleveringsketens flink gegroeid. Productie, logistiek en kritieke infrastructuur zijn bovendien steeds meer geconcentreerd. En omdat bedrijven sterker leunen op just-in-time, kan een verstoring in één regio zich nu sneller verspreiden via grondstoffenmarkten, leveranciersnetwerken en financiële systemen.

Waar huidige druk en mogelijke El Niño-effecten samenkomen

Passen we die analyse toe op de El Niño van 2026/27, dan springen een aantal locaties eruit. Voor Europese bedrijven zijn vooral deze signalen relevant:

• Rijncorridor: uitzonderlijk lage waterstanden beperken nu al een cruciale route voor chemicaliën, energie en landbouwproducten naar Europese industriecentra.

• Panamakanaal: aanhoudende droogte zet de al verlaagde maximale diepgang verder onder druk. Dat bedreigt de vaarcapaciteit en kan de handel tussen Azië en Europa duurder en complexer maken.

• West-Afrikaanse cacao: zwakkere productievooruitzichten in Ivoorkust en Ghana kunnen de druk op prijzen en aanvoer voor Europese voedingsmiddelenproducenten vergroten.

• Palmolie uit Zuidoost-Azië: droogte kan de toekomstige productie verlagen, waardoor de druk op toeleveringsketens voor voeding, chemie en biobrandstoffen met vertraging oploopt, tot in 2027.

• Suiker- en rijstregio’s in India: minder regenval vergroot de kans op exportbeperkingen, waardoor lokale productieproblemen kunnen doorwerken in wereldwijde prijzen.

• Rotterdam en het ARA-havencomplex: hier komen een beperkte Rijnvaart en de import van voedsel, energie en chemicaliën samen. Dat maakt het gebied een mogelijk knooppunt waar meerdere verstoringen tegelijk kunnen optreden.

Dit zijn geen losstaande risico’s. Ze kunnen elkaar beïnvloeden en zo bestaande druk versterken: op grondstoffenmarkten, in logistiek en energie, en op financiële markten door geopolitieke spanningen en extreme klimaatgebeurtenissen. De volgende scenario's laten zien hoe die gecombineerde druk Europese bedrijven kan raken.

Scenario 1: Grondstoffeninflatie versnelt

Europa gaat de verwachte El Niño-periode in met kleinere landbouwbuffers, na flinke oogstverliezen door hitte en droogte. Tegelijk wijst de analyse van Earthian op toenemende druk in meerdere wereldwijd belangrijke productieregio's, waaronder West-Afrikaanse cacao, palmolie uit Zuidoost-Azië en Indiase suiker en rijst.

Een sterke El Niño kan die druk vergroten door lagere opbrengsten, exportbeperkingen en verstoringen op belangrijke importroutes. En dat blijft niet beperkt tot één grondstof. Staan meerdere grondstoffen tegelijk onder druk, dan kunnen de inputkosten stijgen en kan de beschikbaarheid afnemen in Europese toeleveringsketens voor voeding en industrie.

De gevolgen kunnen verder reiken dan de grondstoffenmarkten:

• Voedingsmiddelen- en consumentenbedrijven: hogere inputkosten, druk op marges en lastige prijsbeslissingen.
• Banken: minder koopkracht bij huishoudens en meer druk op kredietnemers.
• Vermogensbeheerders en pensioenfondsen: veranderende winstverwachtingen en verborgen concentraties in grondstoffen, regio's en consumentgerichte sectoren.
• Verzekeraars: samenhangende risico's in landbouw-, krediet- en transportverzekeringen en in de dekking voor bedrijfsschade.

Vraag voor bedrijfsleiders: waar kunnen gelijktijdige verstoringen in grondstoffen financiële risico's opleveren die onzichtbaar blijven zolang we risico's afzonderlijk beoordelen?

Scenario 2: Verstoring op de lng-markt voert de energiedruk op

Europa gaat de winter in met relatief beperkte energiebuffers. Stel dat droogte door El Niño de productie van waterkracht in Latijns-Amerika verlaagt en dat daarnaast de lng-productie of de scheepvaart in Azië wordt verstoord. Dan kan de concurrentie om beschikbare lng-ladingen toenemen op een moment dat de Europese gasvoorraden al krap zijn. Dat kan de Europese energieprijzen opdrijven, los van de druk die elders ontstaat.

Zo kan het doorwerken:

• Droogte remt de productie van waterkracht in Latijns-Amerika, waardoor de regionale vraag naar lng-import stijgt.
• Verstoringen in de Aziatische lng-productie of op transportroutes verkleinen het wereldwijde aanbod van ladingen.
• Europese kopers concurreren om minder spotladingen terwijl de voorraden nog worden aangevuld. Ze krijgen te maken met hogere prijzen en strengere voorwaarden.
• Energie-intensieve industrie en huishoudens voelen de hogere kosten direct, met afgeleide effecten op concurrentiekracht en marges.

Mogelijke gevolgen voor bedrijven:

• Druk op de marges van energie-intensieve producenten en industriële bedrijven.
• Hogere operationele kosten voor retail, dienstverlening en logistiek.
• Minder koopkracht bij huishoudens, vooral door hogere energierekeningen.
• Herbeoordeling van kredietrisico's en waarderingen van nutsbedrijven en energiegerelateerde partijen.

Vragen voor bedrijfsleiders: hoe kwetsbaar is ons bedrijfsmodel voor nieuwe pieken in de energieprijzen? Welke onderdelen van onze portefeuille lopen het meeste risico?

Scenario 3: Verborgen concentraties versterken verstoringen

Veel organisaties gaan ervan uit dat een geografisch gespreide portefeuille van leveranciers, klanten of investeringen vanzelf weerbaar is. Maar ogenschijnlijk losstaande blootstellingen kunnen toch afhankelijk zijn van dezelfde havens, waterwegen, transportcorridors, energie-infrastructuur of productieregio's voor grondstoffen.

De analyse van Earthian laat zo'n mogelijke concentratie zien rond Rotterdam en het ARA-havencomplex. Daar komt de import van voedsel, energie en chemicaliën samen met een Rijncorridor die al onder druk staat. Een verstoring in een of meer van deze gedeelde knooppunten kan meerdere bedrijfsonderdelen en tegenpartijen tegelijk raken.

Mogelijke gevolgen voor bedrijven:

• Onderbroken leveringen, voorraadtekorten en productievertraging
• Hogere vrachtkosten en duurdere alternatieve inkoop
• Omzetverlies en druk op het werkkapitaal
• Verliezen door bedrijfsonderbreking die verder reiken dan de direct getroffen locaties

Vraag voor bedrijfsleiders: welke delen van onze toeleveringsketen zijn het kwetsbaarst?

Waar de scenario’s samenkomen

Wat als meer dan één scenario werkelijkheid wordt? Samen laten de scenario's zien waarom verstoringen tegenwoordig zelden beperkt blijven tot één kanaal. Druk op landbouw, energie en infrastructuur kan tegelijk ontstaan en elkaar versterken, op manieren die onzichtbaar blijven zolang organisaties risico's los van elkaar beoordelen.

Het duidelijkste voorbeeld is de combinatie van scenario 1 en 2. Dan gaat het niet om druk op grondstoffen of energie alleen, maar om een zichzelf versterkende inflatiespiraal op een moment dat de rente op obligaties al stijgt. Gelijktijdige kostendruk op voedsel en energie kan de inflatie langer hoog houden. Daardoor hebben centrale banken minder ruimte om de rente te verlagen, of moeten ze die zelfs verder verhogen. En dat terwijl de financieringsvoorwaarden voor overheden, bedrijven en huishoudens al strenger worden.

Scenario 3 voegt daar nog een laag aan toe. Dezelfde gedeelde knooppunten en afhankelijkheden die fysieke verstoringen concentreren, kunnen ook de financiële gevolgen concentreren. Zo groeit een beperkte schok uit tot een schok die tegenpartijen, sectoren en portefeuilles tegelijk raakt. Voedsel, energie en transport worden allemaal duurder. Aanhoudende inflatie drijft de langetermijnrente verder op en leidt tot een hogere beleidsrente bij centrale banken.

Mogelijke economische gevolgen van verschillende combinaties van deze scenario's:

• Hogere financieringskosten
• Druk op marges, investeringsplannen en werkkapitaal
• Minder koopkracht en vraag bij huishoudens
• Meer kredietproblemen bij consumenten en kleinere bedrijven
• De noodzaak om waarderingen van activa en uitgangspunten van portefeuilles opnieuw te beoordelen

Dat is typerend voor een omgeving die niet-lineair, snel, volatiel en onderling verbonden is. Verstoringen komen zelden via één kanaal. Samen zijn hun effecten meestal groter, sneller en moeilijker terug te draaien dan één route doet vermoeden.

Van scenario's naar beslissingen

Deze scenario's zijn geen voorspellingen. Ze laten leiderschapsteams zien waar externe verstoringen verborgen afhankelijkheden blootleggen, aannames ondermijnen en financieel doorwerken. Daar zit hun waarde.

Door de weerbaarheidsaanpak van EY te combineren met de risico-inzichten van Earthian herkennen organisaties de signalen die ertoe doen, testen ze hoe die kunnen doorwerken en bepalen ze waar ze eerder moeten ingrijpen.

Drie vragen die organisaties zich nu moeten stellen

1. Welke aannames in onze strategie gaan uit van stabiele grondstofprijzen, dalende inflatie of lagere financieringskosten?
2. Waar zijn ogenschijnlijk gespreide activiteiten, toeleveringsketens of investeringen afhankelijk van dezelfde regio's, infrastructuur of grondstoffen?
3. Als er een verstoring optreedt, waar merken we de economische impact dan het eerst? In de omzet, in de marges of op de balans?

Organisaties die deze vragen beantwoorden voordat verstoringen zichtbaar worden, hebben meer tijd om opkomende signalen te volgen, hun paraatheid te testen en in te grijpen waar de blootstelling het grootst is.

Bouw aan weerbaarheid voordat de verstoring zich aandient

Een krachtige El Niño raakt misschien niet elke regio of elk bedrijf zoals verwacht. Maar wie wacht op zekerheid, heeft mogelijk te weinig tijd om te reageren zodra verstoringen zich door toeleveringsketens, markten en financiële systemen verspreiden.

Voor leiderschapsteams is het nu zaak om te zien waar opkomende signalen samenvallen met bestaande kwetsbaarheden, te begrijpen hoe de gevolgen de organisatie kunnen bereiken en te toetsen of hun strategie en bedrijfsmodellen weerbaar genoeg zijn.

Door de scenariogerichte weerbaarheidsaanpak van EY te combineren met de risico-inzichten van Earthian kunnen organisaties verder kijken dan de gebeurtenis zelf. Ze kunnen de mogelijke gevolgen voor hun bedrijf vooraf inschatten en in actie komen zolang er nog opties zijn.