Nowe środki dla sektora medycznego

Inwestycje rozwojowe dla POZ, AOS i szpitali

Jednym z najważniejszych kierunków finansowania są inwestycje bezpośrednio związane z rozwojem działalności medycznej. Szczególne znaczenie ma program grantowy realizowany przez NFZ w ramach działania FENX.06.01, którego budżet przekracza 1,2 mld zł. Instrument ten jest skierowany do podmiotów posiadających kontrakt z NFZ w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej.

Zakres wsparcia jest szeroki i obejmuje kompleksowy rozwój placówek POZ. Finansowanie może zostać przeznaczone na modernizację infrastruktury i dostosowanie pomieszczeń (bez zwiększania kubatury budynku), zakup sprzętu medycznego do diagnostyki, profilaktyki, opieki domowej i fizjoterapii, a także rozwój rozwiązań cyfrowych wspierających świadczenie usług zdrowotnych. Program wspiera również wdrażanie nowych modeli opieki, w tym opieki koordynowanej, rozszerzonej diagnostyki, usług fizjoterapeutycznych, dietetycznych oraz działań z zakresu edukacji zdrowotnej pacjentów.Równolegle dostępne są programy regionalne dla ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Przykładem są nabory w województwie warmińsko-mazurskim, obejmujące małe projekty AOS, zarówno dla podmiotów publicznych, jak i prywatnych. Finansowanie może dotyczyć rozwoju infrastruktury poradni specjalistycznych, doposażenia placówek oraz poprawy dostępności usług, w tym w obszarze zdrowia psychicznego.

W województwie świętokrzyskim dostępne są dwa odrębne instrumenty wsparcia. Pierwszy skierowany jest do podmiotów podstawowej opieki zdrowotnej i obejmuje rozwój oraz modernizację infrastruktury POZ, w tym roboty budowlane, zakup sprzętu medycznego oraz dostosowanie placówek do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Drugi koncentruje się na szpitalach i wspiera inwestycje zwiększające odporność placówek na sytuacje kryzysowe, w tym modernizację infrastruktury, zakup wyposażenia oraz zapewnienie ciągłości świadczeń zdrowotnych.

Cyfryzacja i cyberbezpieczeństwo jako warunek odporności operacyjnej

Drugim obszarem o dużym znaczeniu praktycznym są inwestycje w cyfryzację ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwo IT. W przypadku podmiotów POZ działania cyfrowe mogą być finansowane m.in. w ramach wspomnianego programu NFZ. Dotyczy to rozwoju usług cyfrowych, usprawnienia obsługi pacjentów oraz wdrażania rozwiązań wspierających procesy medyczne i administracyjne.

Na poziomie regionalnym pojawiają się nabory dotyczące e-usług publicznych, telemedycyny oraz systemów e-zdrowia. Przykładem jest województwo zachodniopomorskie, gdzie finansowanie może obejmować tworzenie lub rozwój systemów teleinformatycznych, wdrażanie usług cyfrowych oraz poprawę dostępności świadczeń online. W tego typu projektach znaczenie ma nie tylko zakup systemu, ale również osiągnięcie odpowiedniego poziomu dojrzałości cyfrowej. Usługi powinny być dostępne online w sposób pełny i użyteczny dla pacjenta.

Coraz większe znaczenie ma także cyberbezpieczeństwo. W województwie lubelskim wsparcie obejmuje m.in. zabezpieczenie infrastruktury IT szpitali oraz systemów ratownictwa medycznego. Projekty mogą dotyczyć ochrony danych, zapewnienia ciągłości działania systemów oraz zwiększenia odporności infrastruktury ochrony zdrowia na sytuacje kryzysowe. Nabór wpisuje się w koncepcję infrastruktury podwójnego zastosowania (dual-use), służącej zarówno codziennemu funkcjonowaniu systemu ochrony zdrowia, jak i reagowaniu na sytuacje nadzwyczajne.

Infrastruktura techniczna: woda, kanalizacja i efektywność energetyczna

Znacząca część dostępnego wsparcia dotyczy również infrastruktury technicznej. Choć tego typu inwestycje nie zawsze są bezpośrednio kojarzone z działalnością medyczną, w praktyce wpływają na bezpieczeństwo operacyjne, koszty utrzymania obiektów oraz odporność placówek na przerwy w dostawach mediów.

Dostępne są środki na rozwój infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, w tym dla instytucji ochrony zdrowia. Projekty mogą obejmować budowę i modernizację systemów wodnych, kanalizacyjnych oraz rozwój alternatywnych źródeł zaopatrzenia w wodę. Dla dużych podmiotów medycznych może to mieć znaczenie nie tylko inwestycyjne, ale także zarządcze — szczególnie w kontekście bezpieczeństwa działania obiektów o wysokim zapotrzebowaniu na media.

Osobnym instrumentem jest program poprawy efektywności energetycznej budynków szpitalnych. Finansowanie może obejmować kompleksową modernizację energetyczną, w tym termomodernizację, modernizację systemów grzewczych, wdrożenie OZE oraz systemów zarządzania energią.

Warunki techniczne mają zasadnicze znaczenie. Projekt powinien prowadzić do osiągnięcia co najmniej 30% redukcji zużycia energii pierwotnej oraz 25% redukcji zużycia energii końcowej. Dla najbardziej efektywnych inwestycji poziom wsparcia może wynosić do 85% kosztów kwalifikowalnych.

Istotna jest również struktura finansowania. W wybranych przypadkach możliwe jest połączenie dotacji z niskooprocentowaną pożyczką. Dopuszczalne mogą być także modele ESCO, w których część ryzyka i finansowania modernizacji zostaje powiązana z uzyskanymi oszczędnościami energetycznymi. Dla szpitali o ograniczonej przestrzeni budżetowej taki model może być sposobem na realizację inwestycji bez pełnego finansowania nakładów ze środków własnych.

Badania kliniczne, innowacje i podatkowe rozliczenie działalności B+R

Kolejnym obszarem finansowania są niekomercyjne badania kliniczne oraz projekty badawczo-rozwojowe. Agencja Badań Medycznych oferuje wsparcie dla szpitali, uczelni medycznych, instytutów badawczych, jednostek PAN oraz konsorcjów naukowo-klinicznych. Budżet aktualnego konkursu na niekomercyjne badania kliniczne wynosi 200 mln zł.Finansowanie może obejmować m.in. badania nad nowymi zastosowaniami terapii, ocenę skuteczności i bezpieczeństwa leków oraz projekty dotyczące chorób rzadkich, neurologii czy pediatrii. W określonych przypadkach możliwe jest pokrycie do 100% kosztów projektu, a wartość pojedynczego przedsięwzięcia może sięgać do 30 mln zł.

Dla podmiotów medycznych oznacza to możliwość rozszerzenia działalności o komponent badawczy, rozwijania kompetencji naukowych oraz budowania partnerstw z ośrodkami akademickimi. Tego typu projekty wymagają jednak wcześniejszego przygotowania organizacyjnego: od struktury zespołu badawczego, przez sposób ewidencji kosztów, po zasady zarządzania prawami do wyników badań.

W projektach badawczych należy równolegle przeanalizować instrumenty podatkowe. Ulga B+R może pozwalać na dodatkowe odliczenie kosztów kwalifikowanych, w tym kosztów wynagrodzeń osób zaangażowanych w prace badawczo-rozwojowe, składek ZUS od tych wynagrodzeń, materiałów, odczynników, wykorzystania sprzętu badawczego czy usług zlecanych jednostkom naukowym.

Jeżeli wynik badań prowadzi do powstania kwalifikowanego prawa własności intelektualnej, np. patentu lub prawa ochronnego, należy rozważyć zastosowanie IP Box. W takim przypadku dochód z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej może podlegać preferencyjnej stawce opodatkowania 5%, pod warunkiem spełnienia ustawowych przesłanek oraz prowadzenia odpowiedniej ewidencji.