Europejska Dyrektywa Antykorupcyjna – FCPA w europejskim wydaniu?

3 maja 2023 roku Komisja Europejska ogłosiła propozycję Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania korupcji. Dyrektywa ma na celu ustanowienie wspólnych ram prawnych dla zwalczania korupcji w UE poprzez określenie minimalnych zasad i norm w zakresie zapobiegania praktykom korupcyjnym, prowadzenia dochodzeń oraz ich ścigania. Projekt bierze pod lupę nie tylko sektor publiczny ale także dostrzega potrzebę uregulowania interakcji między sektorem prywatnym i publicznym.

W skrócie - o co chodzi w Europejskiej Dyrektywie Antykorupcyjnej

W dyrektywie zaproponowano środki mające na celu zapobieganie korupcji w zamówieniach publicznych, zapewnienie uczciwości urzędników i podmiotów prywatnych oraz ochronę sygnalistów, którzy zgłaszają praktyki korupcyjne. W świetle nowych przepisów definicja korupcji ma obejmować nie tylko przekupstwo, ale także sprzeniewierzenie, handel wpływami, nadużycie funkcji, a także utrudnianie działania wymiaru sprawiedliwości i nielegalne wzbogacenie się związane z przestępstwami korupcyjnymi. Co ważne, dyrektywa odnosi się do nowych form korupcji i podkreśla potrzebę dostosowania się do zmieniających się wyzwań związanych z globalizacją, cyfryzacją i rosnącą złożonością transakcji finansowych. Zaproponowane środki kładą silny nacisk na prewencję antykorupcyjną oraz tworzenie kultury uczciwości, w której korupcja nie jest tolerowana, a jednocześnie wzmacniają narzędzia egzekwowania prawa. W dyrektywie zaproponowano kompleksowe podejście do zapobiegania korupcji i jej zwalczania obejmujące ustanowienie systemu sankcji w celu zwalczania poważnych aktów korupcji. Projekt przedstawia propozycje zarówno nowych jak i wzmocnionych przepisów kryminalizujących przestępstwa korupcyjne i harmonizujące kary w całej UE. Proponowana dyrektywa na stanowić kamień milowy w walce z korupcją na szczeblu krajowym i unijnym. Zanim stanie się prawem UE będzie musiała zostać przyjęta przez Parlament Europejski i Radę UE, co może potrwać od kilku do kilkunastu miesięcy.

Kolejnym krokiem będzie transpozycja dyrektywy do przepisów krajowych. Na ten etap państwa członkowskie mają zwykle okres nie krótszy niż 18 miesięcy. 

Na radarze nie tylko sektor publiczny

Po raz pierwszy na szczeblu UE propozycja Komisji Europejskiej łączy korupcję w sektorze publicznym i prywatnym w jednym akcie prawnym. Dyrektywa ma mieć na celu wprowadzenie międzynarodowych zobowiązań i norm do prawodawstwa UE oraz aktualizację ram prawnych, tak aby mogły one właściwie reagować na transgraniczne zjawisko korupcji.

Projekt dyrektywy kilkukrotnie odnosi się do sektora prywatnego (m.in. w art. 7, 8, 9, 10) traktując działania takie jak przekupstwo czynne i bierne, handel wpływami i nadużycia funkcji (w tym zaniechanie) w celu uzyskania nienależnej korzyści z równą stanowczością co w sektorze publicznym. Co ciekawe, w wachlarzu czynów zabronionych mają się znaleźć także sprzeniewierzenia (ang. misappropriations)[1], dokonywane zarówno przez funkcjonariuszy publicznych, jak i przedstawicieli prywatnych podmiotów.

Dodatkowo, dla osób fizycznych dyrektywa proponuje minimalny poziom maksymalnej kary za przestępstwa o charakterze korupcyjnym w wymiarze od czterech do sześciu lat pozbawienia wolności.

Ochrona sygnalistów, CSRD, przeciwdziałanie korupcji – co z tym wszystkim zrobić?

Pomimo, że nie znamy planowanej daty wejścia w życie dyrektywy, możemy zauważyć, że jej kształt wskazuje na determinację Komisji Europejskiej do przeciwdziałania korupcji i nadużyciom. Ze względu na szeroki zakres przedmiotowy jak i ciężar położony na odpowiedzialność podmiotów zbiorowych, jest to także z pewnością dodatkowy argument dla Zarządów[2] by rozważyć przeprowadzenie analizy ryzyka i wdrożenie odpowiednich środków zapobiegawczych. Stworzenie rzetelnego systemu skutecznie zapobiegającego incydentom o naturze korupcyjnej wymaga czasu i wysiłku ze strony spółki. Program zapobiegania nadużyciom powinien zawierać zarówno elementy prewencyjne w postaci szkoleń dla personelu spółki czy przeglądu aktualnie funkcjonujących mechanizmów kontrolnych w obszarach potencjalnie korupcjogennych (takich jak wybór dostawców, zakupy, rozliczenia wydatków pracowniczych, zasady przekazywania i przyjmowania upominkow biznesowych i darowizn, czy zasady prowadzenia relacji z przedstawicielami sektora publicznego) jak i detekcyjne – m.in. mechanizmy wczesnego wychwytywania znaków ostrzegawczych i pierwszych symptomów potencjalnie korupcyjnych zachowań. Mając na uwadze sankcje zaproponowane w projekcie dyrektywy, aby odpowiednio zabezpieczyć zarówno podmiot gospodarczy jak i osoby go reprezentujące, warto zawczasu przyjrzeć się aktualnie stosowanemu podejściu i uporządkować kwestię zarządzania ryzykiem korupcyjnym.