GRECO o postępach Polski w antykorupcji

Grupa Państw Przeciwko Korupcji (GRECO) będąca organem Rady Europy przeprowadziła ocenę postępów Polski we wdrażaniu zaleceń z 2019 roku. Przedmiotem oceny jest „Zapobieganie korupcji i promowanie uczciwości w instytucjach rządowych na szczeblu centralnym (osoby, którym powierzono najwyższe funkcje wykonawcze) i w organach ścigania.”

Z opublikowanego raportu z ewaluacji wynika, że z 21 zaleceń Polska wdrożyła w sposób zadowalający trzy, osiem zaleceń wdrożono częściowo, a dziesięć jest niezrealizowanych. [1]

W 2019 roku „GRECO zaleciło opracowanie ogólnego planu uczciwości w odniesieniu do wszystkich należycie zidentyfikowanych grup osób pełniących najwyższe funkcje wykonawcze jako struktury nadrzędnej w stosunku do ustaleń dotyczących uczciwości istniejących w niektórych ministerstwach, mającej na celu zapobieganie ryzyku korupcji i zarządzanie nim, w tym poprzez odpowiednie środki doradcze, monitorujące i zgodności”. [2]

Przez ostatnie dwa lata, od przeprowadzenia poprzedniej oceny, zauważono pewne postępy w obszarze realizacji pierwszego zalecenia, jednakże GRECO stwierdza, że zalecenia nie można jeszcze uznać za zrealizowane. Wśród pozytywów wymieniono opracowanie wytycznych w sprawie zasad postępowania dla osób pełniących najwyższe funkcje wykonawcze, polityki prezentów, przepisy dotyczące konsultacji publicznych i oceny skutków regulacji. Poprawiono nadzór nad dostępem do informacji oraz prowadzone są prace nad wytycznymi w sprawie współpracy z lobbystami i osobami trzecimi. Projekt ustawy nakazującej ujawnienie majątku odrębnego małżonków jest w Sejmie.

GRECO ocenia, że rozwiązania podnoszące wymogi uczciwości i przeciwdziałające konfliktom interesów dotyczących osób pełniących najwyższe funkcje wykonawcze jest na wczesnym etapie. Części ważnych tematów jeszcze nie podjęto, na przykład ograniczeń zatrudniania po rozstaniu ze stanowiskiem, pracy dodatkowej, poufnego doradztwa czy oświadczeń majątkowych. GRECO zalecało ograniczenie immunitetów utrudniających ściganie przestępstw i wyłączenie spod ochrony spraw korupcyjnych. Jednocześnie postępowanie przed Trybunałem Stanu nie powinno utrudniać prowadzenia sprawy przed sądami powszechnymi. Te zalecenia nie zostały wdrożone. Dotyczy to też sprawy szkoleń promujących uczciwość i podnoszących wiedzę na ten temat.

W sprawie Policji i Straży Granicznej GRECO zaleciło, by dokonać kompleksowej oceny ryzyka korupcji i na tej podstawie opracować polityki uczciwości i zapobiegania korupcji. W przypadku Policji zalecenie zostało wdrożone, natomiast w Straży Granicznej podjęto pewne działania, ale nie doprowadzono do kompleksowej realizacji zalecenia.

W obszarze polityki prezentowej i konfliktów interesów pewne działania podjęła Policja natomiast w Straży Granicznej nie przyjęto jeszcze zasad etyki i towarzyszących temu działań.

W obu formacjach wprowadzono kryteria mianowania i awansowania, ale brakuje przejrzystości i konkurencyjnych procedur naboru oraz jasnych procedur weryfikacji i dokonywania zwolnień.

W podsumowaniu GRECO zwróciło się do szefa delegacji Polski o przedstawienie do 31 marca 2026 roku raportu z postępów we wdrażaniu zaległych zaleceń. Ponadto, GRECO zwróciło się do Sekretarza Generalnego Rady Europy z prośbą o wysłanie do polskiego Ministra Spraw Zagranicznych listu podkreślającego potrzebę podjęcia zdecydowanych działań w celu jak najszybszego osiągnięcia wymiernych postępów w sprawie niezrealizowanych dotychczas zaleceń.

Ocena dokonywana jest przez zespół ekspertów powołanych przez GRECO dla oceny konkretnego kraju-członka. Analiza jest prowadzona na podstawie pisemnych odpowiedzi na kwestionariusz oraz rozmów z urzędnikami i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego. Na tej podstawie eksperci tworzą raport, który z komentarzami kontrolowanego kraju trafia do ostatecznego zatwierdzenia. [3]