OECD o postępach w walce z korupcją w wybranych krajach

OECD dostrzegła postępy w walce z korupcją w Armenii, Azerbejdżanie, Mołdawii i Ukrainie. Oceny dokonano w ramach piątej rundy monitorowania IAP, subregionalnego programu wzajemnej oceny ACN, w ramach Grupy Roboczej OECD ds. Przekupstwa.

Przy zauważalnych postępach w dziedzinie antykorupcji OECD oceniła, że są one nierównomierne i podatne na cofnięcie bez ciągłego nacisku politycznego. Reformy antykorupcyjne są oceniane na podstawie zestawu wskaźników i punktów odniesienia w ramach dziewięciu obszarów działania, które obejmują politykę antykorupcyjną, zapobieganie korupcji oraz odpowiedzialności karnej za przestępstwa korupcyjne. W piątej rundzie monitorowania oceniane są zmiany jakie zaszły od oceny początkowej z 2024 r. [1]

W przypadku Armenii stwierdzono, że utrzymuje się pozytywny trend w reformach z rosnącym postępem w legislacji, rosnącą zgodnością z międzynarodowymi standardami i najlepszymi praktykami antykorupcyjnymi. W sześciu z dziewięciu ocenianych obszarów odnotowano postęp, w tym w zakresie rozwoju polityki antykorupcyjnej, ujawniania majątków, uczciwości biznesowej, zamówień publicznych oraz ścigania korupcji. Zaostrzono przepisy dotyczące konfliktu interesów, zgodności z rzeczywistością oświadczeń majątkowych, rozszerzono sprawozdawczość w sprawie rzeczywistych właścicieli. Jednocześnie zmalał udział zamówień publicznych, w których brano pod uwagę jednego oferenta, wprowadzono odpowiedzialność osób prawnych oraz skuteczną konfiskatę nielegalnych aktywów na podstawie prawa cywilnego.

Z negatywów odnotowano nieznaczny spadek niezależności sądownictwa oraz wyspecjalizowanych instytucji antykorupcyjnych. W dziedzinie niezależności prokuratury nie odnotowano żadnych zmian. [2]

W dokumencie OECD stwierdzono, że Azerbejdżan nie poczynił od 2022 roku znaczących postępów w dziedzinie antykorupcji. Pewną poprawę odnotowano w niektórych obszarach takich jak zamówienia publiczne, uczciwość biznesowa i przepisy w sprawie konfliktu interesów. Nie zauważono postępów w ochronie sygnalistów, niezależności prokuratury, ściganiu korupcji i deklaracjach majątkowych. Natomiast są obszary, gdzie stwierdzono pogorszenie sytuacji. Dotyczy to polityki antykorupcyjnej, niezależności sądownictwa i wyspecjalizowanych instytucji antykorupcyjnych. [3]

W ocenie Mołdawii w działaniach antykorupcyjnych zauważono ogólnie pozytywny trend. W siedmiu z dziewięciu obszarów kraj uzyskał lepsze wyniki niż w ocenie bazowej. Znaczącą poprawę stwierdzono w sprawach ochrony sygnalistów, polityki antykorupcyjnej oraz niezależności sądownictwa i prokuratury.

Nie zauważono postępów w ściganiu korupcji, a wyniki wyspecjalizowanych agend antykorupcyjnych poważnie spadły. Nie było przypadków zastosowania sankcji za nielegalne wzbogacenie się ani konfiskaty nie dających się udokumentować majątków urzędników. Korupcja wśród osób prawnych jest uznana za czyn zabroniony, jednak dotychczas nie odnotowano przypadków zastosowania kar z tego tytułu. To samo dotyczy konfiskaty bez wyroku skazującego i konfiskaty rozszerzonej.

Mołdawia złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej i oficjalnie ma status kraju kandydującego. W grudniu 2023 Rada Europejska rozpoczęła z nią negocjacje akcesyjne.

Pomimo pełnoskalowej inwazji Rosji w Ukrainie odnotowano poważne postępy w walce z korupcją. W dokumencie OECD godnymi uwagi osiągnieciami określono uruchomienie nowoczesnego systemu monitorowania wdrażania strategii antykorupcyjnej. Odnotowano też postęp w ochronie sygnalistów i przyznanie formalnej niezależności Prokuraturze Specjalnej ds. Antykorupcji (SAPO). Trwająca wojna z Rosją wymusiła mniejszą transparentność w gospodarce, co oznacza pogorszenie oceny w dziedzinie uczciwości biznesowej.

W Ukrainie zanotowano wzrost w ściganiu przestępstw korupcyjnych, ale nadal występują przeszkody praktyczne i prawne. Kraj ma kompleksowe rozwiązania dla zapobiegania konfliktom interesów z rosnącą liczbą wykrywanych naruszeń. Jednocześnie jednak egzekwowanie przepisów zwłaszcza wobec urzędników wysokiego szczebla pozostawia wiele do życzenia.

Zgodnie z opinią OECD, we wszystkich ocenianych krajach nadal występują poważne wyzwania antykorupcyjne. Wyspecjalizowane służby spotykają się z ograniczeniami niezależności, odzyskiwanie mienia jest trudne i niepełne. Ochrona sygnalistów jest niewystarczająca albo nie istnieje, a systemy sądownictwa i prokuratury wymagają reform. Stale istnieje ryzyko regresu co zostało uwidocznione w Ukrainie wprowadzeniem z dnia na dzień zmian, w ustawodawstwie które zostały szybko cofnięte po silnym sprzeciwie krajowym i międzynarodowym.