OECD - pomiar ryzyka korupcji i naruszeń

Indeks Uczciwości w Życiu Publicznym (Public Integrity Indicators - PII) jest obiektywnym wskaźnikiem służącym do pomiaru ryzyka korupcji i naruszeń w poszczególnych krajach. Wprowadzone przez OECD ujednolicone narzędzie obejmuje coraz więcej państw, również tych nienależących do organizacji. Dzięki temu rozwijana jest globalna baza dowodowa i wspierane są lokalne reformy.

Z pomiarami samej korupcji, skuteczności działań i narzędzi antykorupcyjnych oraz wspierających uczciwość w życiu publicznym jest problem. Są one skąpe, zazwyczaj pośrednie, a porównanie ich jest trudne lub niemożliwe. Nie wiadomo, czy zachowania zmieniają się na lepsze czy wręcz przeciwnie, co zadziałało i w jaki sposób. Potrzebne są zatem narzędzia pozwalające określić zmiany zachowań i czynniki, które je spowodowały. [1]

PII jest zbiorem ujednoliconych wskaźników pomagającym we wspieraniu reform i w dokonywaniu porównań. Powiązane są z nimi procesy gromadzenia, analizy oraz potwierdzania danych. Takie obiektywne dane mogą być uzupełnieniem dla tych opartych na doświadczeniach osobistych oraz opiniach ekspertów, a z czasem być może nawet je zastępować.

Opracowywanie wskaźników pozwalających monitorować wdrażanie Rekomendacji Rady OECD w sprawie Uczciwości w Życiu Publicznym rozpoczęto w 2019 roku. Miały one dostarczyć statystycznie wiarygodne informacje na temat poziomu uczciwości w życiu publicznym i ryzyka korupcji wśród członków organizacji. Opracowywała je specjalna wielonarodowa grupa zadaniowa działająca w ramach Grupy Roboczej OECD ds. Uczciwości w Życiu Publicznym i Zwalczania Korupcji. [2]

W 2020 roku po konsultacjach z ekspertami i organizacjami międzynarodowymi 38 państw członkowskich przyjęło opracowaną metodologię. Rok później uruchomiono portal danych pozwalający krajom porównywać wyniki, wyciągać wnioski i uczyć się od innych. Obecnie w programie uczestniczą 63 kraje, również spoza OECD.

Przy tworzeniu wskaźników za priorytet uznano wiarygodność danych. Obszar zbierania danych jest stopniowo rozszerzany. Jednak wiele ważnych kwestii nie jest nadal branych pod uwagę. Dotyczy to na przykład zamówień publicznych czy policyjnych danych o egzekwowaniu prawa. Wskaźniki koncentrują się na sile krajowych systemów ograniczania ryzyka korupcji a nie skali międzynarodowej.

Wiarygodności gromadzonych danych służy pryncypialne podejście w przypadku braku lub niedostępności konkretnej informacji w danym kraju. W takich sytuacjach jest to traktowane w ocenie jako minus. Nie zastępuje się brakujących danych substytutami czy ocenami ekspertów. OECD tam, gdzie jest to możliwe pobiera dane bezpośrednio z krajowych zbiorów bez dodatkowego angażowania sił lokalnych urzędników. Dopiero o weryfikację wyników proszeni są odpowiedzialni urzędnicy państwowi danego kraju. 

W 2024 roku został opublikowany pierwszy raport OECD wykorzystujący zebrane dane. Zawiera on dwa ważne wnioski. Pierwszy to luka wdrożeniowa. W większości krajów wymagane przepisy są uchwalane w zadowalającym tempie, ale z ich wdrożeniem jest dużo gorzej. Drugi problem to luka w danych. Kraje nie monitorują wszystkich obszarów, które powinny. Na przykład tylko dziewięć krajów monitoruje jakie stanowiska obejmują wysocy urzędnicy po odejściu z administracji państwowej i czy nie dochodzi do konfliktu interesów.

PII nie ma na celu zastąpienia Indeksu Percepcji Korupcji ani klasyfikowania państw pod względem poziomu korupcji. Zamiast tego stanowi opartą na wiarygodnych danych obiektywną ocenę systemu uczciwości w życiu publicznym danego kraju. Mają one pomagać decydentom zidentyfikować braki i uzupełnić je.