Badanie nadużyć w sektorze finansowym. Edycja 2026

Stabilizacja zamiast eskalacji

W przeciwieństwie do ubiegłorocznego badania, w którym niemal połowa respondentów obserwowała wzrost intensywności nadużyć, obecnie dominuje odpowiedź "brak istotnych zmian". Aż 59% badanych wskazało, że skala nadużyć w 2025 r. pozostała na podobnym poziomie jak rok wcześniej. Wzrost odnotowało 34% respondentów, natomiast spadek - jedynie 7%.

Podobny obraz wyłania się z odpowiedzi dotyczących liczby prób nadużyć. Dla większości instytucji (59%) liczba identyfikowanych prób nie przekroczyła 1 tys. rocznie. Jednocześnie około co szósta organizacja deklaruje ponad 10 tys. prób nadużyć rocznie, co świadczy o znaczącej skali problemu. Wskazania takie dotyczyły największych podmiotów biorących udział w badaniu.

Człowiek nadal najsłabszym ogniwem

Podobnie jak w latach ubiegłych najbardziej charakterystycznym wnioskiem płynącym z tegorocznego badania jest bardzo istotne znaczenie nadużyć wykorzystujących socjotechnikę. W odpowiedziach otwartych niemal wszystkie najczęściej wskazywane nowe schematy opierają się na manipulowaniu klientem instytucji finansowej, a nie na tradycyjnym przełamywaniu jej zabezpieczeń. Respondenci wskazują przede wszystkim na:

• oszustwa inwestycyjne,
• phishing i vishing,
• przejmowanie tożsamości,
• manipulowanie klientami w celu samodzielnego zaciągania zobowiązań,
• wykorzystywanie klientów jako tzw. „słupów”,
• fraudy oparte na podszywaniu się pod zaufane instytucje.

Zjawisko to znajduje odzwierciedlenie również w prognozach na najbliższe dwa lata. Za najbardziej istotne zagrożenie respondenci uznali wykorzystanie socjotechniki do manipulacji i oszustw (średnia ocena 4,23 w pięciostopniowej skali). To najwyższy wynik spośród wszystkich ocenianych zagrożeń.

Co istotne, wysoko oceniono również ryzyko związane z wykorzystywaniem sztucznej inteligencji do tworzenia scenariuszy nadużyć (3,96), generowaniem syntetycznych tożsamości (3,78), a także z deep fake'ami (3,56).

Sztuczna inteligencja: zagrożenie i szansa

Choć AI postrzegana jest jako jeden z istotnych czynników zwiększających ryzyko nadużyć, respondenci jednocześnie widzą w niej jedno z najbardziej perspektywicznych narzędzi obrony.

W części ankiety poświęconej technikom stosowanym w walce z nadużyciami 41% respondentów wskazało, że wykorzystanie AI do analizy aktywności klientów nie jest jeszcze stosowane w ich instytucjach, ale mogłoby pomóc w walce z nadużyciami. W przypadku analizy behawioralnej (zarówno aktywności na klawiaturze, myszy i telefonie, jak i obrazu oraz głosu) taką odpowiedź wskazało 17% respondentów, natomiast dla digital fingerprintingu - 10% respondentów.

W praktyce oznacza to, że instytucje finansowe wyraźnie dostrzegają konieczność przejścia od reaktywnego wykrywania nadużyć do modeli predykcyjnych, pozwalających identyfikować ryzykowne zachowania jeszcze przed wystąpieniem szkody.

Największe wyzwania wciąż te same

Pomimo technologicznych zmian lista najważniejszych problemów, które są zgłaszane przez instytucje finansowe za pośrednictwem ankiety, na przestrzeni ostatnich lat pozostaje niemalże bez zmian.

Niezmiennie, na pierwszym miejscu znalazły się dwa, wskazane przez niemal połowę (po 48,2%) respondentów, czynniki: niedostateczne zasoby oraz nadmierne regulacje utrudniające walkę z nadużyciami.

Wysoko znalazły się również:

• oczekiwania klientów dotyczące rekompensaty strat niezależnie od okoliczności (37,9%),
• niezadowalająca jakość danych wykorzystywanych przez systemy antyfraudowe (34,5%),
• szybko zmieniające się schematy działania sprawców (31,0%).

Wyniki te pokazują, że problem przeciwdziałania nadużyciom jest złożony i o jego sukcesie decyduje równolegle wiele czynników, takich jak technologia, dane, wykwalifikowani eksperci, budowanie odporności klientów i efektywne stosowanie regulacji oraz możliwość dynamicznego reagowania na nowe schematy oszustw.

Organy ścigania nadal oceniane umiarkowanie

Mało optymistyczną obserwacją tegorocznego badania jest ocena jakości współpracy z organami ścigania. Respondenci ocenili tę współpracę na średnio 3,22 w pięciostopniowej skali, co oznacza wynik zbliżony do notowanego rok wcześniej.

Najczęściej wskazywanymi problemami pozostają (przyznane oceny 4 i 5):

• opieszałość i niska skuteczność działań (66%),
• ograniczone zasoby (52%),
• trudności w wymianie informacji (34%).

Komentarze respondentów dodatkowo zwracają uwagę na przewlekłość postępowań, brak jednolitego podejścia pomiędzy poszczególnymi jednostkami oraz niewystarczające wykorzystanie nowoczesnych narzędzi komunikacji. Wnioski respondentów w tym obszarze nie różnią się istotnie na przestrzeni ostatnich lat.

Wnioski

Tegoroczne wyniki nie wskazują ani na gwałtowny wzrost skali nadużyć, ani na istotną zmianę ich charakteru. Zdaniem respondentów skuteczność sprawców coraz częściej wynika nie z przełamywania zabezpieczeń technicznych, lecz z manipulowania zachowaniami klientów.

W centrum uwagi instytucji finansowych znajdują się dziś trzy zagadnienia:

• ciągle rosnąca rola socjotechniki wspieranej przez sztuczną inteligencję,
• potrzeba wdrażania zaawansowanych narzędzi analitycznych, które pozwalają identyfikować ryzyko jeszcze przed materializacją nadużycia.
• konieczność znalezienia równowagi pomiędzy wymaganiami regulacyjnymi, satysfakcją klienta i skuteczną ochroną przed oszustwami.

Wyniki badania wskazują, że w kolejnych latach istotne znaczenie dla skutecznego przeciwdziałania nadużyciom będzie miała zdolność instytucji do elastycznego reagowania na zmieniające się schematy oszustw oraz wykorzystywania nowych narzędzi analitycznych.

Publikacja powstała w ramach wieloletniego projektu badawczego: „Nadużycia w sektorze finansowym”, opracowanego wspólnie przez EY Polska oraz Związek Przedsiębiorstw Finansowych (ZPF), ukierunkowanego na monitorowanie skali i charakteru zjawiska nadużyć w branży finansowej w Polsce.

Badanie zostało przeprowadzone w formie anonimowej ankiety wśród przedstawicieli sektora finansowego w okresie od kwiecień - lipiec 2026 r., a dotyczy okresu styczeń - grudzień 2025 r.

Jako zespół EY Polska i ZPF dziękujemy wszystkim osobom i instytucjom, które przyczyniły się do powstania niniejszego opracowania, za udostępnione dane i merytoryczne zaangażowanie.