EY Barometr Przedsiębiorczości 2026: polskie firmy przyspieszają transformację

Jak budować przewagę w warunkach niepewności?

Wyniki badania pokazują, że przedsiębiorcy w Europie Centralnej, Północnej, Południowej i Wschodniej budują odporność przede wszystkim przez technologię, automatyzację i większą dyscyplinę inwestycyjną. Natomiast przewaga konkurencyjna budowana jest nie poprzez pojedyncze inicjatywy, lecz dzięki konsekwentnemu wzmacnianiu kluczowych obszarów działalności firmy. Średnio 55% firm w regionie planuje inwestycje w systemy IT i oprogramowanie, a 45% w automatyzację procesów. Jednocześnie 65% przedsiębiorstw finansuje rozwój głównie z reinwestowanych zysków, co pokazuje ostrożność w warunkach podwyższonej niepewności. Największymi barierami dla inwestycji pozostają niepewność ekonomiczna, wskazywana przez 57% respondentów, ograniczenia finansowe (41%) oraz niestabilność geopolityczna (40%). Na tym tle Polska wyróżnia się większym optymizmem i wyższą skalą inwestycji w AI, ale podobnie jak cały region stoi przed kluczowym wyzwaniem, czyli przełożeniem transformacji technologicznej na produktywność, przychody i trwałą przewagę.

Tegoroczny EY Barometr Przedsiębiorczości wskazuje, że to właśnie umiejętność skutecznego przekładania inwestycji i strategicznych decyzji na konkretne efekty biznesowe będzie decydować o zdolności przedsiębiorstw do dalszego wzrostu. Polski rynek potwierdza, że coraz więcej przedsiębiorstw traktuje transformację nie jako doraźną odpowiedź na kryzysy, ale jako element długoterminowego budowania konkurencyjności.

EY Barometr Przedsiębiorczości EY 2026: kluczowe wnioski dla Polski

Polska na tle regionu: więcej optymizmu i większa presja konkurencyjna

Polski rynek wyróżnia się na tle regionu Europy Centralnej, Północnej, Południowej i Wschodniej lepszą oceną warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Korzystnie lub bardzo korzystnie ocenia je 43% polskich respondentów, wobec 28% średnio w badanych krajach regionu. Odsetek negatywnych ocen jest w Polsce niższy niż w regionie (29% wobec 45%). Oznacza to, że mimo utrzymujących się ryzyk polscy przedsiębiorcy częściej postrzegają lokalne otoczenie jako sprzyjające prowadzeniu i rozwijaniu biznesu.

Ten optymizm nie oznacza jednak braku presji. Największym systemowym wyzwaniem pozostaje biurokracja i złożoność regulacyjna, wskazywana przez 47% polskich przedsiębiorców. Jednocześnie Polska znacznie częściej niż region odczuwa nasycenie rynku i silną konkurencję jako barierę wzrostu. Problem ten wskazuje 38% respondentów w Polsce, wobec 21% w regionie. W praktyce oznacza to, że polskie firmy coraz częściej konkurują nie tylko z warunkami otoczenia, ale przede wszystkim z innymi podmiotami walczącymi o tych samych klientów, talenty i kapitał.

Na tle regionu Polska wypada korzystniej również w kilku obszarach ryzyk systemowych. Polscy respondenci rzadziej wskazują na niedobór talentów jako barierę rozwoju (30% wobec 46% w regionie), niestabilność polityczną i gospodarczą (28% wobec 41%) oraz dostęp do finansowania (25% wobec 33%). Jednocześnie przedsiębiorcy pozostają świadomi kosztów, które mogą negatywnie wpłynąć na bezpieczeństwo finansowe firm w najbliższych 12 miesiącach. W Polsce wśród najważniejszych czynników znalazły się niestabilność geopolityczna (65%), presja inflacyjna (62%), wyższe koszty operacyjne (61%), koszty pracy (61%) oraz wyższe stopy procentowe (59%).

Sztuczna inteligencja: Polska wśród liderów inwestycji

Jednym z najbardziej wyraźnych wyróżników polskiego rynku jest skala inwestycji w sztuczną inteligencję. W ciągu ostatnich trzech lat 39% polskich firm przeznaczyło na rozwiązania AI od 100 tys. do 499 tys. zł, ponad dwukrotnie więcej niż średnia dla regionu Europy Centralnej, Północnej, Południowej i Wschodniej wynosząca 19%. Kolejne 12% przedsiębiorstw zainwestowało od 500 tys. do 999 tys. zł, a 8% ponad 1 mln zł. Dane te pokazują, że sztuczna inteligencja staje się ważnym elementem transformacji biznesowej polskich organizacji.

Inwestycjom technologicznym towarzyszą ambitne plany rozwojowe. Aż 67% przedsiębiorców planuje w ciągu najbliższych 12 miesięcy wdrożenie innowacji produktowych lub usługowych, wobec 56% średnio w regionie. Zmiany procesowe planuje 57% firm, a strategiczne i marketingowe 53%. Wskazuje to, że technologie cyfrowe coraz częściej wspierają szersze zmiany modeli biznesowych, a nie jedynie pojedyncze projekty automatyzacyjne.

Polska osiąga wyniki powyżej średniej regionalnej niemal we wszystkich badanych obszarach technologicznych. Największe różnice dotyczą cyfrowych doświadczeń klientów (70% wobec 43% w regionie), automatyzacji procesów (66% wobec 33%), cyberbezpieczeństwa (68% wobec 51%) oraz rozszerzonej i wirtualnej rzeczywistości (45% wobec 18%). Sztuczna inteligencja jest najczęściej wykorzystywana w analizie danych (48%), obsłudze klienta (44%) oraz rozwoju i szkoleniach pracowników (40%).

Jakie są kluczowe obszary innowacji w Państwa organizacji w ciągu najbliższych 12 miesięcy?

Sztuczna inteligencja: od inwestycji do budowania przewagi konkurencyjnej

Rosnące nakłady na sztuczną inteligencję i technologie cyfrowe nie oznaczają jeszcze pełnego przełożenia wdrożeń na wyniki biznesowe. Polskie firmy rzadziej niż przedsiębiorstwa w regionie wskazują poprawę efektywności i produktywności jako efekt cyfryzacji (44% wobec 60%), oszczędności kosztowe (43% wobec 51%) czy wzrost przychodów (24% wobec 38%). Pokazuje to, że kolejnym etapem rozwoju wykorzystania AI będzie nie tyle dalsze zwiększanie skali inwestycji, ile skuteczniejsze przekładanie wdrożeń na wymierne rezultaty biznesowe.

Znaczenie tego procesu potwierdzają oczekiwania przedsiębiorców wobec sztucznej inteligencji. W kolejnych latach firmy najbardziej liczą na wzrost wydajności i produktywności (47%), ograniczenie błędów i poprawę jakości (46%), redukcję kosztów pracy dzięki automatyzacji (38%) oraz lepsze wsparcie procesów decyzyjnych (37%).

W jakim stopniu wdrożenie technologii cyfrowych poprawiło wyniki w Państwa firmy w poniższych obszarach w ciągu ostatnich trzech lat?

Talenty i rynek pracy: wyzwanie mniejsze niż w regionie, ale wciąż istotne

Choć niedobór talentów pozostaje jednym z ważnych wyzwań dla przedsiębiorców, polskie firmy oceniają jego wpływ na działalność znacznie łagodniej niż przedsiębiorstwa w regionie Europy Centralnej, Północnej, Południowej i Wschodniej. Problem ten wskazuje 30% respondentów w Polsce, wobec 46% średnio w regionie. Oznacza to, że krajowe firmy rzadziej postrzegają dostęp do kompetencji jako główną barierę rozwoju niż ich zagraniczni konkurenci.

Nie oznacza to jednak braku wyzwań związanych z kapitałem ludzkim. Jednym z najważniejszych czynników ryzyka dla bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstw pozostają koszty pracy, które wskazało 61% polskich respondentów. W warunkach rosnącej konkurencji oraz presji na rentowność organizacje są zmuszone jednocześnie inwestować w rozwój kompetencji pracowników i zwiększać efektywność operacyjną.

Rosnące znaczenie technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji dodatkowo zwiększa zapotrzebowanie na specjalistyczne kompetencje. Jednocześnie firmy coraz częściej poszukują sposobów na zwiększanie produktywności poprzez automatyzację procesów, wykorzystanie danych oraz wdrażanie narzędzi wspierających podejmowanie decyzji. W rezultacie rozwój kompetencji pracowników staje się coraz ważniejszym elementem budowania przewagi konkurencyjnej.

Co istotne, polscy przedsiębiorcy utrzymują relatywnie pozytywne nastawienie do rynku pracy. Tylko 2% badanych firm planuje redukcję zatrudnienia w ciągu najbliższych 12 miesięcy, podczas gdy średnia regionalna wynosi 6%. Wskazuje to, że mimo niepewnego otoczenia gospodarczego większość organizacji koncentruje się na rozwoju i utrzymaniu potencjału kadrowego, a nie na ograniczaniu zatrudnienia.

Krajobraz ryzyka: utrzymanie rentowności w warunkach presji

Mimo relatywnie wysokiego optymizmu polscy przedsiębiorcy pozostają świadomi wyzwań, które mogą wpływać na sytuację firm w najbliższych miesiącach. Wśród najważniejszych czynników ryzyka dla bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstw respondenci najczęściej wskazują niestabilność geopolityczną (65%), presję inflacyjną (62%), wyższe koszty operacyjne (61%), koszty pracy (61%) oraz wyższe stopy procentowe (59%).

Wyniki badania pokazują, że przedsiębiorcy funkcjonują dziś w otoczeniu, w którym czynniki makroekonomiczne i geopolityczne pozostają równie istotne jak wyzwania związane z bieżącym prowadzeniem działalności. Rosnące koszty, niepewność dotycząca sytuacji międzynarodowej oraz zmienność warunków gospodarczych powodują, że firmy coraz większą wagę przykładają do efektywności operacyjnej oraz uważnego planowania inwestycji.

Jednocześnie charakter wyzwań stojących przed polskimi przedsiębiorstwami stopniowo się zmienia. O ile bariery regulacyjne nadal pozostają istotnym problemem, coraz większego znaczenia nabiera konkurencja rynkowa. Nasycenie rynku i silną konkurencję jako przeszkodę w rozwoju wskazuje 38% przedsiębiorców, wobec 21% średnio w regionie. Oznacza to, że dla wielu firm kluczowym wyzwaniem jest już nie tylko adaptacja do zmieniającego się otoczenia, ale także budowanie przewagi pozwalającej skutecznie konkurować o klientów, talenty i kapitał.

W tych warunkach rośnie znaczenie działań zwiększających odporność organizacji. Inwestycje w technologie, automatyzację procesów, rozwój kompetencji i poprawę efektywności operacyjnej stają się nie tylko narzędziem wzrostu, ale również sposobem ograniczania wpływu niepewności na działalność przedsiębiorstw. Wyniki badania pokazują, że właśnie takie działania coraz częściej stanowią fundament budowania długoterminowej przewagi konkurencyjnej polskich firm.

Sukcesja i własność: polskie firmy dojrzewają strategicznie

Innym ważnym polskim wątkiem jest dostrzegalna zmiana w podejściu przedsiębiorców do wątku przyszłości ich firm. Mimo że 57% przedsiębiorców nie bierze pod uwagę sprzedaży firmy, odsetek ten spadł z 66% rok wcześniej. Jednocześnie 30% respondentów nie wyklucza takiego scenariusza, a 12% jest przekonanych, że sprzeda firmę w ciągu najbliższych 12 miesięcy. Polska jest pod tym względem bardziej otwarta na transakcje właścicielskie niż region, w którym 66% przedsiębiorców nie brało pod uwagę sprzedaży, a 7% było na nią zdecydowanych.

Najczęściej wybieraną ścieżką wyjścia z inwestycji pozostaje przekazanie firmy rodzinie, które wskazało 32% polskich respondentów. Co trzeci przedsiębiorca planuje natomiast odejście z biznesu w perspektywie 5-10 lat. Pokazuje to, że coraz większa grupa właścicieli aktywnie myśli o przyszłości przedsiębiorstwa i przygotowuje się do przekazania odpowiedzialności kolejnemu pokoleniu lub nowemu właścicielowi.

Coraz częściej działania te przybierają formalny charakter. Już co czwarte rodzinne przedsiębiorstwo w Polsce posiada strategię sukcesji, wobec jednej piątej rok wcześniej. Polskie firmy rodzinne częściej niż średnio w regionie stawiają również na edukację finansową spadkobierców jako element przygotowania do przejęcia biznesu (39% wobec 29%). Widać więc wyraźne przejście od nieformalnych ustaleń rodzinnych do bardziej uporządkowanego podejścia do zarządzania własnością i długoterminowej ciągłości firmy.

Podsumowanie

Wyniki tegorocznej edycji EY Barometru Przedsiębiorczości 2026 pokazują, że polskie firmy coraz bardziej świadomie budują swoją pozycję konkurencyjną. Przedsiębiorcy lepiej niż średnio w regionie oceniają warunki prowadzenia działalności, aktywnie inwestują w sztuczną inteligencję i technologie cyfrowe oraz coraz częściej planują przyszłość swoich organizacji w perspektywie długoterminowej.

Jednocześnie przedsiębiorstwa funkcjonują w warunkach rosnącej konkurencji, presji kosztowej oraz niepewności geopolitycznej. Dlatego o sukcesie coraz częściej decyduje nie sama skala inwestycji czy gotowość do zmian, lecz zdolność do skutecznego przekładania ich na produktywność, efektywność operacyjną i trwałe przewagi biznesowe.

Badanie pokazuje, że polskie firmy stopniowo przechodzą od budowania odporności do budowania przewagi. Łączą inwestycje w technologie z rozwojem innowacji, a krótkoterminowe cele biznesowe z coraz bardziej świadomym podejściem do sukcesji i zarządzania własnością. To właśnie te elementy będą w najbliższych latach decydować o zdolności przedsiębiorstw do dalszego wzrostu i skutecznego funkcjonowania w zmiennym otoczeniu gospodarczym.

O badaniu

W pierwszym kwartale 2026 roku EY przebadał przedsiębiorców w Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Danii, Grecji, Kazachstanie, na Malcie, w Polsce, Rumunii, Serbii i na Węgrzech. Polskie firmy reprezentowały przede wszystkim przemysł, energetykę, produkty konsumenckie, ochronę zdrowia, technologię, telekomunikację i media oraz usługi finansowe. Ponad 1/3 z nich miała więcej niż 20 lat, a 3% to start-upy. Właściciele przedsiębiorstw albo założyli je samodzielnie (32%), albo z innymi osobami (37%). Dalsze 9% odziedziczyło biznes, a 11% kupiło, przy czym 32% wszystkich respondentów to firmy rodzinne.

Przychody największej grupy respondentów wynosiły 40 – 199 mln zł, drugie były firmy z przychodami w wysokości 200 – 399 mln zł. W przypadku 4% były większe niż 2 mld zł rocznie. Zdecydowana większość (73%) zatrudniała do 499 osób, a 10% miało ponad 2000 pracowników.