Podstawa opodatkowania podatkiem u źródła w cash poolingu - co wynika z wyroku NSA

Kwestia ustalenia podstawy opodatkowania podatkiem u źródła w strukturach cash poolingu od lat budzi spory interpretacyjne. Najnowszy wyrok NSA z 17 grudnia 2025 r. (II FSK 471/23), odnosi się do dwóch kluczowych zagadnień: po pierwsze, czy opodatkowaniu mogą podlegać odsetki jedynie naliczone, a po drugie – czy podstawę podatku może stanowić jedynie wynik bilansowania odsetek między uczestnikiem a agentem systemu.

NSA potwierdził, że organy podatkowe nie mogą nakładać podatku u źródła na odsetki, które istnieją wyłącznie na poziomie kalkulacyjnym. Odsetki naliczone, które nie zostały ani niewypłacone, ani nieskapitalizowane, nie tworzą przychodu podatkowego — co wprost wynika z art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT. Dopiero rzeczywiste wykonanie zobowiązania, wskazane w art. 26 ust. 7 ustawy o CIT — a więc zapłata, kapitalizacja lub potrącenie — prowadzi do powstania przychodu i obowiązku poboru podatku. NSA podkreślił, że interpretacja organu pomijająca ten warunek była wadliwa, ponieważ opodatkowywała kwoty, które nigdy nie zostały postawione do dyspozycji odbiorcy.

Jednocześnie Sąd odrzucił stanowisko podatnika, zgodnie z którym podstawę opodatkowania stanowi wyłącznie różnica pomiędzy odsetkami należnymi agentowi a odsetkami, które uczestnikowi przysługują za utrzymywanie sald dodatnich. Sąd wykazał, że taki sposób ustalenia podstawy opodatkowania ignoruje kluczową rolę potrącenia umownego. NSA uznał, że bilansowanie odsetek to nic innego jak kompensata — a kompensata, nawet jeśli obejmuje wierzytelności niewymagalne lub przyszłe, jest formą wykonania zobowiązania. Tym samym kwota odsetek, która ulega potrąceniu, powinna być traktowana tak samo jak odsetki wypłacone. Nie ma znaczenia, że uczestnik otrzymuje realnie jedynie efekt netto. W ujęciu podatkowym powstają bowiem dwa niezależne przysporzenia: jedno po stronie uczestnika (odsetki dodatnie), drugie po stronie agenta (odsetki ujemne). Potrącenie umarza je do wysokości wierzytelności niższej, co oznacza, że zakres umorzenia rodzi obowiązek podatkowy.

W konsekwencji NSA określił zasady ustalania podstawy opodatkowania w cash poolingu. Po pierwsze, odsetki naliczone, które nie zostały skapitalizowane ani potrącone, nie podlegają opodatkowaniu. Po drugie, odsetki objęte potrąceniem są traktowane jak wykonane zobowiązanie — a więc podlegają opodatkowaniu według zasad ogólnych. Po trzecie, opodatkowaniu podlega również kwota faktycznie zapłacona agentowi po dokonaniu kompensaty. Sąd podkreślił, że nie można ograniczać opodatkowania jedynie do wyniku netto, gdyż prowadziłoby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania podatników działających w systemach cash poolingu względem tych, którzy dokonują typowej wypłaty odsetek.

Wyrok NSA podejmuje próbę uporządkowania dotychczasowych wątpliwości. Z jednej strony chroni podatników przed nieuzasadnionym rozszerzaniem opodatkowania na odsetki nierzeczywiste, z drugiej — podkreśla, że cash pooling nie może być traktowany jako schemat redukujący podstawę opodatkowania. Jednocześnie konsekwencje praktyczne tego rozstrzygnięcia mogą być dla płatników znaczące.

Skoro rozliczanie podatku u źródła wyłącznie „per saldo” nie jest dopuszczalne, wielu podatników może mieć potencjalne zaległości w WHT za lata ubiegłe, jeżeli w praktyce stosowali uproszczony model ustalania podstawy opodatkowania oparty wyłącznie na wyniku netto.

W takim ujęciu konieczne staje się bieżące, comiesięczne monitorowanie rozliczeń odsetkowych, które skutkują wykonaniem zobowiązania w rozumieniu art. 26 ust. 7 CIT. Dla wielu płatników może to oznaczać istotne obciążenie operacyjne, szczególnie w sytuacjach, w których brak jest możliwości zastosowania zwolnienia z WHT — co w strukturach cash-poolowych z udziałem zagranicznych agentów zdarza się często. Wyrok NSA wyznacza tym samym kierunek, który wymaga od podatników przeglądu dotychczasowych procesów oraz dostosowania praktyki rozliczeniowej do bardziej szczegółowego raportowania w zakresie podatku u źródła.

Współautorką tekstu jest Joanna Musztyfaga, Senior w Zespole Podatków Międzynarodowych, EY Polska