16 pakiet sankcji UE: Nowe ograniczenia, nowe wyzwania

19 lutego 2025 r. UE przyjęła 16 pakiet sankcji wobec Rosji, kontynuując działania mające na celu ograniczenie możliwości finansowania i utrzymania przez nią działań wojskowych. Nowe środki koncentrują się na zakłóceniu funkcjonowania sektora obronnego, ograniczeniu przychodów z eksportu surowców energetycznych oraz uszczelnieniu mechanizmów mających na celu przeciwdziałanie obchodzeniu sankcji. 

Ostateczna decyzja o przyjęciu pakietu została podjęta 24 lutego 2025 r., w trzecią rocznicę rozpoczęcia inwazji Rosji na Ukrainę. [1] Poniżej przedstawiamy kluczowe elementy nowych regulacji oraz ich potencjalny wpływ na przedsiębiorstwa i handel międzynarodowy.

Rozszerzone sankcje wobec osób i podmiotów

Nowy pakiet sankcji obejmuje szeroki zakres środków ograniczających, w tym zamrożenie aktywów oraz restrykcje finansowe wobec 48 osób fizycznych i 35 podmiotów powiązanych z rosyjskim kompleksem wojskowo-przemysłowym. Na liście znalazły się przedsiębiorstwa z sektorów obronnego, finansowego i transportowego, a szczególną uwagę poświęcono rosyjskim giełdom kryptowalutowym zaangażowanym w obchodzenie sankcji. [2]

Wprowadzono również nowe kryterium umieszczania podmiotów na liście sankcyjnej, które koncentruje się na firmach wspierających operacje niebezpiecznych tankowców. W kontekście floty morskiej dotyczy to jednostek wchodzących w skład tzw. floty cieni (shadow fleet), wykorzystywanej przez Rosję do omijania sankcji na eksport ropy naftowej. Są to statki często eksploatowane z naruszeniem standardów bezpieczeństwa – pozbawione odpowiednich ubezpieczeń, z ukrytymi danymi właścicielskimi lub celowo wyłączającymi systemy identyfikacji.

Ograniczenia w sektorze morskim i energetycznym

Ważnym aspektem 16 pakietu sankcji jest dodanie do listy podmiotów objętych restrykcjami 74 statków uznawanych za część floty cieni lub przyczyniających się do przychodów energetycznych Rosji. Zwiększa to całkowitą liczbę objętych sankcjami jednostek do 153. Restrykcje obejmują m.in. zakaz wstępu do portów oraz ograniczenia w dostępie do usług finansowych, co znacząco ogranicza ich operacyjność. [3]

Dodatkowo, aby wyeliminować istniejące luki prawne wprowadzono zakaz tymczasowego składowania i przechowywania rosyjskiej ropy naftowej oraz produktów naftowych w strefach wolnocłowych na terytorium UE. Rozszerzono także ograniczenia dotyczące sprzedaży specjalistycznego oprogramowania wykorzystywanego w sektorze poszukiwań i wydobycia ropy i gazu, co może znacząco utrudnić Rosji realizację projektów takich jak Vostok Oil.

Środki kontroli handlu i eksportu

Nowe regulacje obejmują rozszerzenie zakazu importu aluminium o aluminium pierwotne, przy pełnym wdrożeniu embarga do 2026 roku. Wprowadzono również zaostrzenie kontroli nad eksportem towarów podwójnego zastosowania, w tym komponentów chemicznych, maszyn sterowanych numerycznie (CNC) oraz niektórych surowców mineralnych, takich jak rudy i związki chromu, ze względu na ich możliwe zastosowanie w przemyśle wojskowym.

Na liście sankcji znalazły się 53 nowe podmioty, w tym 19 z Rosji oraz 34 z krajów trzecich, takich jak Chiny (25), Indie (2), Kazachstan (2), Zjednoczone Emiraty Arabskie (2), Uzbekistan (1), Turcja (1) i Singapur (1). Podmioty z wymienionych powyżej krajów trzecich zostały uznane za potencjalnie wspierające działalność rosyjskiego sektora obronnego lub zaangażowane w omijanie sankcji.

Sankcje w sektorze finansowym

Aby ograniczyć możliwość obchodzenia sankcji poprzez rosyjski System Transferu Wiadomości Finansowych (SPFS), UE nałożyła restrykcje na trzy instytucje finansowe spoza UE - dwie z nich mają siedzibę w Białorusi, a trzecia to oddział rosyjskiego banku zarejestrowany w Chinach. Nowe regulacje zakładają zakaz wszelkich transakcji z tymi podmiotami, które zostały zidentyfikowane jako współpracujące z SPFS z zamiarem omijania obowiązujących sankcji.

Nowe regulacje obejmują także ograniczenia wobec transakcji finansowych związanych z transportem ropy oraz rozszerzenie sankcji na usługi kryptowalutowe świadczone przez podmioty z krajów trzecich.

Ograniczenia w transporcie i infrastrukturze

W ramach nowych regulacji UE zakazała liniom lotniczym z państw trzecich realizowania lotów krajowych na terytorium Rosji. Środek ten ma na celu ograniczenie możliwości omijania unijnych sankcji lotniczych przez zagranicznych operatorów. W przypadku wpisania na listę sankcyjną, objęte nim linie lotnicze stracą prawo do wykonywania lotów do UE. Zakaz nie obejmuje jednak przewoźników z państw trzecich, którzy jedynie przelatują nad rosyjską przestrzenią powietrzną.

Wprowadzono także ograniczenia w zakresie działalności wybranych portów i lotnisk, które mogą być wykorzystywane w handlu sprzętem wojskowym. Sankcje dotknęły m.in. lotniska Wnukowo i Żukowskiego w Moskwie oraz porty morskie w Ust-Łudze i Noworosyjsku.

Sankcje wobec Białorusi

Równolegle z 16 pakietem sankcji wobec Rosji, UE przyjęła dodatkowe środki dotyczące handlu i usług finansowych w odniesieniu do Białorusi. Obejmują one m.in. rozszerzone restrykcje eksportowe w zakresie technologii i towarów podwójnego zastosowania oraz ograniczenia w imporcie aluminium pierwotnego. [4]

Nowe regulacje obejmują również zaostrzenie kontroli nad przepływem towarów przez Białoruś, ograniczenia w dostępie do unijnych usług kryptowalutowych oraz dodatkowe mechanizmy egzekwowania przepisów sankcyjnych.

Podsumowanie

16 pakiet sankcji UE stanowi kolejny etap w zaostrzaniu restrykcji w sektorach handlu, finansów, energetyki i transportu. Jego skuteczność będzie zależała od ścisłego egzekwowania oraz współpracy międzynarodowej. Przedsiębiorstwa operujące w sektorach objętych sankcjami lub z nimi powiązanych, powinny na bieżąco monitorować zmiany regulacyjne, aby skutecznie dostosować swoją działalność do nowych wymogów oraz minimalizować ryzyko naruszenia przepisów.