Greenwashing wciąż na celowniku UOKiK - realne ryzyka dla przedsiębiorców

Działania UOKiK-u i europejskich organów do spraw ochrony konsumentów

Postępowania przed UOKiK

Mimo że dyrektywa EmpCo nie została jeszcze implementowana do krajowego porządku prawnego, fakt ten nie powstrzymuje UOKiK-u przed podejmowaniem konkretnych działań mających na celu przeciwdziałanie greenwashingowi. Już w 2024 r. UOKiK wszczął 17 postępowań wyjaśniających w związku z podejrzeniem stosowania przez przedsiębiorców – głównie z branży odzieżowej, kosmetycznej i logistycznej – praktyk greenwashingowych. Osiem z toczących się postępowań wyjaśniających przerodziło się w postępowania właściwe. Innymi słowy, UOKiK postawił ośmiu spółkom konkretne zarzuty w związku z prowadzoną przez nie komunikacją proekologiczną:

• w lipcu 2025 r. – zarzuty usłyszały 4 spółki, głównie z sektora kurierskiego,
• w styczniu 2026 r. – kolejne trzy podmioty, w tym spółka z sektora retail/FMCG oraz sektora odzieżowego, oraz
• kilka dni temu, tj. we wrześniu br. – spółka z sektora kosmetycznego.

Zarzuty UOKiK koncentrują się na stosowaniu ogólnych i niedostatecznie uzasadnionych deklaracji środowiskowych, prezentowaniu niepełnych informacji o rzeczywistym wpływie produktów i usług na środowisko oraz przypisywaniu im korzyści ekologicznych, które mogły być wyolbrzymione, niewystarczająco udokumentowane lub przedstawione bez należytego wyjaśnienia przyjętych założeń i ograniczeń.

Kilka z prowadzonych postępowań znajduje się już na zaawansowanym etapie, a najbliższe decyzje UOKiK pokażą, czy urząd zamierza twardo egzekwować standardy dotyczące komunikacji środowiskowej poprzez nakładanie dotkliwych kar, czy też dopuści polubowne zakończenie spraw na podstawie zobowiązań przedsiębiorców (tzw. decyzje zobowiązaniowe). Mając jednak na względzie rosnącą liczbę postępowań, które z etapu wyjaśniającego przechodzą do fazy właściwej - co sprowadza się do postawienia przedsiębiorcom konkretnych zarzutów - trudno oczekiwać, aby UOKIK zamierzał poprzestać wyłącznie na działaniach kompromisowych, o charakterze edukacyjnym czy ugodowym.

Pozostałe działania UOKiK

Aktywność UOKiK w obszarze greenwashingu nie ogranicza się wyłącznie do własnych postępowań administracyjnych. We wrześniu br. Prezes UOKiK poinformował również o przedstawieniu tzw. istotnego poglądu w sprawie toczącej się przed sądem z powództwa organizacji pozarządowej dotyczącej deklaracji środowiskowych stosowanych w marketingu napojów. W swoim stanowisku urząd podtrzymał prezentowane dotychczas podejście, wskazując m.in., że twierdzenia dotyczące możliwości recyklingu oraz korzyści środowiskowych powinny być jasne, kompletne i nie mogą prowadzić do wyolbrzymiania rzeczywistych korzyści środowiskowych produktu.

Aktywność innych organów ochrony konsumentów

Również w innych krajach europejskich obserwuje się wzmożone działania organów do spraw ochrony konsumentów w związku z występującymi praktykami greenwashingowymi. Szczególnie aktywne w tym zakresie są organy: holenderski (ACM) i włoski (AGCM). Oba organy wydały już decyzje stwierdzające praktyki greenwashingowe, jak też nałożyły kary w wysokości kilku milionów euro. Działań regulatorów nie należy jednak sprowadzać wyłącznie do nakładania kar. W wyniku wszczętych postępowań czy też wystąpień miękkich organy realnie wpływają na zmianę dotychczasowych działań przedsiębiorców, a tym samym na wzmocnienie ochrony konsumentów.

Przykładowo, w sierpniu br. ACM poinformował, że w wyniku jego interwencji przedsiębiorca z sektora turystycznego usunął ze swojej strony internetowej niepoparte dowodami deklaracje środowiskowe, takie jak „odpowiedzialne”, „zrównoważone rejsy” czy „podróż przyjazna środowisku”, oraz odpowiednio zmodyfikował powiązane treści marketingowe. Organ zapowiedział jednocześnie dalsze monitorowanie deklaracji środowiskowych również w innych sektorach oraz egzekwowanie nowych wymogów wynikających z dyrektywy EmpCo.

Greenwashing jako źródło realnego ryzyka dla biznesu

Kary administracyjne przewidziane przez przepisy o ochronie konsumentów są niewątpliwie jednym z najbardziej dotkliwych skutków greenwashingu. W przypadku wydania decyzji stwierdzającej naruszenie zbiorowego interesu konsumentów UOKiK może bowiem nałożyć karę:

• na spółkę w wysokości do 10% rocznego obrotu,
• na osoby zarządzające spółką w wysokości do 2 mln zł.

Kary te nie wyczerpują jednak katalogu ryzyk związanych ze stosowaniem nieprawidłowych lub wprowadzających w błąd deklaracji środowiskowych. Coraz częściej kwestie te stają się przedmiotem sporów sądowych inicjowanych przez organizacje pozarządowe, a także podstawą roszczeń formułowanych przez inwestorów i akcjonariuszy. Doświadczenia ostatnich lat pokazują, że zarzuty dotyczące nierzetelnej komunikacji środowiskowej mogą prowadzić nie tylko do sankcji regulacyjnych, problemów reputacyjnych, lecz również do utraty zaufania rynku - konsumentów, partnerów biznesowych czy inwestorów. Utrata zaufania może prowadzić do dalszych konsekwencji biznesowych, w tym spadku wartości przedsiębiorstwa czy utrudnień w pozyskiwaniu finansowania, których odwrócenie może być znacznie trudniejsze niż zapłata kary administracyjnej.

Podsumowanie

Opóźnienia w implementacji regulacji europejskich do porządku krajowego nie powinny prowadzić do lekceważenia tematu greenwashingu, czy też być odbierane jako zielone światło na obniżenie rzetelności komunikacji rynkowej dotyczącej zrównoważonego rozwoju. Wręcz przeciwnie, w świetle obecnej aktywności organów ochrony konsumentów, w tym UOKiK, nadchodzące zmiany legislacyjne wpisują się w trend rosnącej świadomości społeczeństwa oraz potrzeby skutecznego egzekwowania standardów rzetelnej komunikacji środowiskowej.

Greenwashing przestaje być wyłącznie zagadnieniem compliance, stając się źródłem wielowymiarowego ryzyka regulacyjnego, procesowego, reputacyjnego i biznesowego.

W związku z powyższym kluczowe jest, aby komunikacja dotycząca zrównoważonego rozwoju była zgodna z nowymi regulacjami i oparta na rzetelnych i weryfikowalnych źródłach. Samo monitorowanie zmian prawnych, śledzenie prac legislacyjnych czy monitorowanie praktyki organów ochrony konsumentów, choć stanowi istotny element działań prewencyjnych, nie uchroni przedsiębiorcy przed interwencją regulatora lub innymi negatywnymi konsekwencjami stosowania nieprawidłowych deklaracji środowiskowych.

Skuteczna prewencja wymaga podjęcia konkretnych działań, w tym:

• przeprowadzenie przeglądu stosowanych deklaracji i komunikatów dotyczących zrównoważonego rozwoju pod kątem zgodności z nowymi wymogami dotyczącymi komunikacji ESG;
• usunięcie lub odpowiednie zmodyfikowanie twierdzeń zidentyfikowanych jako ryzykowne,
• weryfikację istnienia oraz jakości dokumentacji źródłowej potwierdzającej prawdziwość poszczególnych deklaracji środowiskowych,