Pierwsze interpretacje GIP w sprawie kwalifikacji umów cywilnoprawnych i współpracy B2B

Kryteria oceny

We wszystkich analizowanych interpretacjach organ odwołuje się do tego samego zestawu przesłanek wynikających z art. 22 § 1 Kodeksu pracy:

• Podporządkowanie – ustalenie, który podmiot organizuje proces pracy oraz określa bieżące zadania. Jest to kryterium, do którego organ odwołuje się najczęściej.
• Osobiste świadczenie pracy – ocena, czy wykonawca jest zobowiązany działać osobiście, czy dysponuje realną możliwością skorzystania z zastępcy.
• Ryzyko gospodarcze – ustalenie, która strona ponosi konsekwencje przestojów, błędów oraz braku zleceń.
• Ciągłość świadczenia – rozróżnienie między powtarzalnym wykonywaniem pracy określonego rodzaju a realizacją oznaczonego rezultatu.

Organ ocenia wskazane przesłanki na podstawie faktycznego przebiegu współpracy, a nie wyłącznie postanowień umownych. Różnicę tę najlepiej ilustruje zestawienie interpretacji, w których stanowisko wnioskodawcy uznano za prawidłowe, ze sprawami zakończonymi odmiennie.

Interpretacje kwestionujące charakter cywilnoprawny

Przewóz dzieci z niepełnosprawnościami. W dwóch zbieżnych interpretacjach dotyczących kierowcy oraz opiekuna organ uznał umowy zlecenia za nieprawidłowe. Za kwalifikacją jako stosunek pracy przemawiały:

• stały i powtarzalny charakter czynności wykonywanych przez cały rok szkolny,
• wykorzystanie środków zapewnionych przez jednostkę,
• włączenie wykonawcy w zorganizowany proces realizacji zadania publicznego
• ·oraz brak ryzyka gospodarczego po jego stronie.

Organ wskazał przy tym, że brak bieżącego wydawania poleceń nie wyłącza podporządkowania, jeżeli to zatrudniający organizuje proces pracy i wyznacza ramy jej wykonywania. Argumenty dotyczące sezonowości i gospodarowania środkami publicznymi uznano za pozostające bez wpływu na kwalifikację.

Agencje pracy tymczasowej. W dwóch interpretacjach dotyczących zatrudniania osób do prostych prac za pośrednictwem systemu elektronicznego organ uznał stanowiska wnioskodawców za nieprawidłowe, wskazując na podporządkowanie wobec klienta jako pracodawcy użytkownika, który nadzorował pracę i przekazywał bieżące wskazówki. Organ zwrócił uwagę na dwie kwestie o znaczeniu ogólnym. Po pierwsze, mechanizm zastępstwa polegający na rozwiązaniu dotychczasowej umowy i zawarciu nowej z inną osobą nie stanowi zastępstwa w rozumieniu cywilistycznym i nie znosi osobistego charakteru pracy. Po drugie, w oparciu o wykładnię literalną, systemową i funkcjonalną pojęcia „tymczasowy", organ przyjął, że również krótkotrwałe prace tymczasowe co do zasady powinny być wykonywane na podstawie umowy o pracę, a proste prace fizyczne wymagają ściślejszego podporządkowania.

Współpraca ze studentami. Interpretacja dotycząca studentów wykonujących czynności sprzedawców i pracowników produkcji jest istotna ze względu na precyzję rozumowania organu. Ta sama piekarnia, której model współpracy z kierowcami uznano za prawidłowy, uzyskała rozstrzygnięcie odmienne w odniesieniu do studentów. Organ rozróżnił swobodę w deklarowaniu dyspozycyjności, to jest w wyborze terminów świadczenia pracy, od samodzielności w określaniu bieżących zadań w trakcie jej wykonywania. Studenci dysponowali pełną swobodą pierwszego rodzaju, natomiast zakres wykonywanych czynności był każdorazowo określany przez pracodawcę stosownie do bieżących potrzeb organizacyjnych. Ta okoliczność przesądziła o przewadze cech stosunku pracy. 

Wnioski praktyczne

1. Przedmiotem oceny jest praktyka współpracy, a nie wyłącznie treść umowy. Poprawnie sformułowany kontrakt nie wyłącza ryzyka reklasyfikacji, jeżeli faktyczny sposób wykonywania pracy odpowiada zatrudnieniu pracowniczemu.
2. Brak bieżących poleceń nie przesądza o charakterze cywilnoprawnym. Znaczenie ma ustalenie, który podmiot organizuje proces pracy.
3. Klauzula zastępstwa wymaga rzeczywistej wykonalności. Zastępstwo pozorne, w szczególności oparte na rozwiązywaniu i zawieraniu nowych umów, nie znosi osobistego charakteru świadczenia.
4. Należy odróżnić swobodę w wyborze terminów od samodzielności w wykonywaniu zadań. Zapewnienie wykonawcy realnej samodzielności również w trakcie świadczenia usług może mieć znaczenie rozstrzygające.
5. Proste prace operacyjne wiążą się z podwyższonym ryzykiem. Prace fizyczne, magazynowe, produkcyjne i w niektórych sytuacjach sprzedażowe są traktowane jako wymagające ściślejszego podporządkowania.
6. Rozkład ryzyka i sposób zapewnienia narzędzi pracy podlegają ocenie. Podmiot zapewniający sprzęt i ponoszący konsekwencje przestojów oraz błędów wykazuje cechy pracodawcy.
7. Interpretacja indywidualna stanowi narzędzie zarządzania ryzykiem. Uzyskanie stanowiska wiążącego dla organów PIP pozwala zweryfikować model współpracy przed jego wdrożeniem. 

Podsumowanie

Pierwsze interpretacje Głównego Inspektora Pracy nie zmieniają definicji stosunku pracy, lecz porządkują sposób jej stosowania. O kwalifikacji przesądza faktyczny sposób wykonywania pracy, a nie nazwa umowy, deklarowany zamiar stron czy treść kontraktu. W konsekwencji ocena ryzyka reklasyfikacji nie może ograniczać się do analizy wzorów umów i powinna obejmować weryfikację zgodności codziennej praktyki organizacyjnej z przyjętym modelem współpracy.

Dynamika wydawanych interpretacji w połączeniu z komunikatami w zakresie ilości przeprowadzonych kontroli potwierdza, że nowe przepisy będą stosowane powszechnie. W konsekwencji każda z organizacji, która dopuszcza elastyczne modele współpracy, powinna dokonać audytu obecnego modelu współpracy oraz na bieżąco śledzić działalność merytoryczną PIP.