B2B i umowy cywilnoprawne pod lupą PIP-u

B2B i umowy cywilnoprawne pod lupą PIP


Rosnąca popularność współpracy w modelu B2B oraz innych umów cywilnoprawnych skutkuje wzmożonym zainteresowaniem organów kontroli, jak i samych współpracowników. Parlament prucje nad nową wersję projektu nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Utrzymano w niej uprawnienie inspektora do przekwalifikowywania umów cywilnoprawnych na etaty, przy jednoczesnym doprecyzowaniu procedury odwoławczej od decyzji.

Pomimo że prace nad projektem wciąż trwają,  w praktyce PIP nie został pozbawiony swoich obecnych kompetencji. Nadal istnieje ryzyko wszczęcia postepowania z inicjatywy PIP-u lub współpracowników. Każdy stosunek cywilnoprawny, który w świetle rzeczywistego sposobu wykonywania obowiązków spełnia przesłanki stosunku pracy, może zostać formalnie przekwalifikowany, a pracodawca może zostać zobowiązany do niezwłocznego wdrożenia wszystkich obowiązków wynikających z Kodeksu pracy. W konsekwencji konieczne mogą być korekty w rozliczeniach z ZUS-em, w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz w podatku od towarów i usług (VAT).

Tekst pochodzi z Przewodnika Podatkowego EY:

Bezpieczny Pracownik i Pracodawca 2026




Kwalifikacja prawna stosunku łączącego strony nie zależy od nazwy zawartej umowy, lecz od rzeczywistego sposobu jej wykonywania. Organy kontrolne oraz sądy pracy dokonują oceny na podstawie przesłanek określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, takich jak:

  • podporządkowanie,
  • wykonywanie pracy w określonym miejscu i czasie,
  • brak ryzyka gospodarczego po stronie wykonawcy,
  • korzystanie z narzędzi, infrastruktury lub systemów informatycznych podmiotu zlecającego,
  • brak możliwości powierzenia wykonania zadań osobie trzeciej (osobiste świadczenie pracy),
  • ograniczenie swobody w świadczeniu usług na rzecz innych podmiotów (np. klauzule wyłączności).

Wystąpienie powyższych cech może skutkować uznaniem, że relacja prawna ma charakter stosunku pracy, niezależnie od woli stron i przyjętej formy umowy. Konsekwencją może być obowiązek wdrożenia wszystkich uprawnień i świadczeń pracowniczych, a także dokonania korekt podatkowych i składkowych, z ryzykiem zaległości wstecz. 

Kto jest na celowniku?

W kręgu szczególnego zainteresowania organów kontrolnych pozostają branże, w których historycznie najczęściej dochodziło do nieprawidłowości w zakresie stosowania umów cywilnoprawnych:

  • budownictwo,
  • handel, usługi i naprawy,
  • HoReCa,
  • transport i gospodarka magazynowa,
  • przetwórstwo przemysłowe.

Nowością ma być objęcie szczególną uwagą również sektorów usług profesjonalnych, takich jak IT i consulting, a także podmiotów funkcjonujących w modelach platformowych, outsourcingowych oraz mikroprzedsiębiorców i samozatrudnionych, w tym cudzoziemców prowadzących działalność gospodarczą w Polsce. 

W przypadku cudzoziemców reklasyfikacja umowy B2B w stosunek pracy może skutkować koniecznością uzyskania nowego zezwolenia na pracę i czasowym wstrzymaniem możliwości świadczenia pracy.

Efekt domina – skutki finansowe i podatkowe

Reklasyfikacja może generować szereg obowiązków po stronie podmiotu korzystającego z usług kontraktorów:

  • zgłoszenie pracownika do ZUS-u i opłacenie zaległych składek,
  • wypłatę wynagrodzeń oraz świadczeń pracowniczych (np. ekwiwalentu za urlop, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe),
  • prowadzenie dokumentacji pracowniczej,
  • korektę rozliczeń podatkowych (PIT, CIT, VAT) – w tym możliwość zakwestionowania prawa do odliczenia VAT od faktur wystawianych przez kontraktorów, jeśli praca była wykonywana w warunkach stosunku pracy,
  • ryzyko powstania zaległości podatkowych i składkowych.

W przypadku większej liczby osób objętych decyzją skala obciążeń może istotnie zagrozić płynności finansowej przedsiębiorstwa. Dodatkowo reklasyfikacja może uruchomić lawinę roszczeń ze strony współpracowników, skutkować odpowiedzialnością osobistą członków zarządu oraz narażać reputację firmy. 

 

Okiem eksperta EY

Pomimo trwania prac nad rozszerzeniem uprawnień PIP-u warto pamiętać o obowiązujących regulacjach. W aktualnym stanie prawnym ewentualna reklasyfikacja wymaga inicjatywy procesowej Państwowej Inspekcji Pracy lub współpracownika (kontraktora), uprawnionych do wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy. Sąd ocenia przede wszystkim faktyczne warunki świadczenia pracy, a nie wyłącznie brzmienie umowy. Kluczowe jest ustalenie, czy praca była wykonywana w warunkach określonych w Kodeksie Pracy. Z tego względu spółki powinny uporządkować modele współpracy B2B i być przygotowane do merytorycznej obrony przyjętych rozwiązań w ewentualnych postępowaniach o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Masz pytanie? Skontaktuj się z ekspertem EY



    Certyfikat bezpieczeństwa B2B

    EY od lat wspiera przedsiębiorstwa w zabezpieczaniu modeli B2B. Nasze doświadczenie pokazuje, że aż 90% firm poddanych analizie miało nieprawidłowości w tym obszarze. Pomogliśmy im uniknąć ryzyka, kosztów i negatywnych skutków kontroli.


    Odpowiedzialność osobista zarządu – na co uważać?

    W przypadku bezskutecznej egzekucji wobec spółki członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność za zaległości podatkowe (art. 116 Ordynacji podatkowej) i składkowe (art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a także odpowiedzialność karnoskarbową. 

    Kluczowe znaczenie mają:

    • terminowe podejmowanie działań (np. zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości),
    • dokumentowanie należytej staranności,
    • wdrożenie właściwych procedur compliance,
    • posiadanie odpowiedniej polisy D&O obejmującej decyzje ZUS-u/US i kary administracyjne.

     

    Okiem eksperta EY

    W praktyce liczy się nie tylko treść umowy, ale przede wszystkim sposób jej realizacji i zgodność z nowymi wymogami. Jak nie dać się zaskoczyć? Warto podejść do tematu systemowo i skorzystać z doświadczeń ekspertów, którzy przeprowadzili już setki podobnych projektów. Poniżej praktyczny przewodnik – zestaw kroków, narzędzi i przykładów, które pomogą przygotować organizację na nadchodzące zmiany.

    Masz pytanie? Skontaktuj się z ekspertem EY


      Rekomendacje dla fim

      1. Diagnoza i analiza potrzeb – start projektu

      Pogłębiony kwestionariusz oraz rozmowy z kluczowymi osobami pozwalają zebrać dane o praktykach B2B w organizacji. Analiza obejmuje cały cykl życia kontraktu: od rekrutacji, przez onboarding, ustalenia umowne, komunikację, wynagrodzenia, świadczenia, rozliczenia, dokumentowanie usług, bieżącą współpracę, aż po offboarding.

      Lista kontrolna EY wspiera przegląd kluczowych elementów kontraktu i pozwala zidentyfikować obszary ryzyka.

      2. Warsztat z klientem – wypracowanie rozwiązań

      Przygotowanie warsztatu: wspólne określenie celów, ról, tez oraz kryteriów sukcesu. Klient aktywnie uczestniczy w procesie, współtworząc zakres spotkania.

      Struktura warsztatu: prezentacja wyników analizy, identyfikacja ryzyk, benchmarki rynkowe, wypracowanie konkretnych rozwiązań i mapy drogowej dalszych działań.

      Efekt: dokument z uzgodnionym modelem działania, listą kolejnych kroków oraz mapą drogową wdrożenia.

      3. Kompleksowa higienizacja modelu B2B

      Przegląd umów i dokumentów wewnętrznych pod kątem typowych błędów: niewłaściwy opis usług, zbiegi tytułów wynagradzania, brak swobody czasu/miejsca świadczenia usług, nieprawidłowa dokumentacja, błędna nomenklatura ról, brak odrębnych procedur dla B2B, czynności zarządcze w ramach B2B.

      Wypracowanie precyzyjnej mapy działań minimalizujących ryzyka.

      4. Zakotwiczenie i utrwalenie wiedzy

      • Opracowanie polityk, procedur, komunikacji do kontraktorów oraz wytycznych – instytucjonalizacja wiedzy i trwałość zmian.

      • Przygotowanie uniwersalnego dokumentu regulującego zasady współpracy z kontraktorami („tarcza ochronna” zarządu przed ryzykiem uznania modelu za sztuczny lub szkodliwy podatkowo).

      5. Dodatkowe elementy wsparcia

      Szkolenia online dla kontraktorów – interaktywne sesje Q&A, praktyczne wskazówki, omówienie najczęstszych błędów i dobrych praktyk.

      Kafeteria klauzul umownych – zestaw możliwych sformułowań zakresów usług do umów B2B, elastyczność i precyzja w definiowaniu ról i odpowiedzialności.

      Przewodnik Kompas kontraktora – praktyczne wskazówki minimalizujące ryzyko reklasyfikacji, checklisty, wzory dokumentów, dobre praktyki.

      6. Przykłady wdrożeń EY

      Audyt i optymalizacja procesów B2B m.in. dla globalnych sieci medialnych, grup agencyjnych, firm technologicznych, deweloperów. Efektem były reorganizacje procesów, zwiększenie przejrzystości, usprawnienie współpracy z kontraktorami, wdrożenie nowych procedur i dokumentacji gotowej do okazania inspektorom PIP-u. 

      7. Sprawdzone rezultaty i cele realizowane wspólnie z biznesem

      • Diagnoza ryzyk – identyfikacja konkretnych zagrożeń i „znalezisk” w modelu B2B.
      • Wypracowanie rozwiązań – współpraca z partnerem merytorycznym, który wnosi wiedzę rynkową, benchmarki i doświadczenie, ale kluczowe jest zaangażowanie przedstawicieli biznesu, by rozwiązania były praktyczne i nie blokowały rozwoju.
      • Konsensus i buy-in – budowanie zgody i zaangażowania w organizacji.
      • Transfer wiedzy i edukacja – podnoszenie świadomości, przekazanie praktycznych narzędzi. 
      • Zmniejszenie ryzyka zarządu – wypracowanie uzasadnienia biznesowego struktury i zasad/ elementów rzeczywistości definiowanych przez spółkę – „swoista tarcza ochronna”.
      • Podwaliny pod funkcję compliance – tworzenie fundamentów dla dedykowanej roli w organizacji, odpowiedzialnej za umowy cywilnoprawne.
      • Proces, KPIs, procedury i narzędzia – wdrożenie procesów, wskaźników efektywności, procedur i narzędzi na przyszłość.
      • Efektywność czasowa – nie tracimy czasu na eksperymentowanie. 

      Nawet po wstrzymaniu reformy PIP-u ryzyko reklasyfikacji istnieje. Praktyka pokazuje, że dobrze przeprowadzony audyt, warsztat z ekspertami i wdrożenie rekomendacji pozwalają nie tylko zminimalizować ryzyka reklasyfikacji, lecz także poprawić efektywność współpracy z kontraktorami. Bezpieczny pracodawca to świadomy pracodawca – przygotowany na nowe realia rynku pracy 2026 r., gotowy na kontrolę i spokojny o przyszłość firmy.


       

      Okiem eksperta EY

      Jako praktyk od sporów sądowych i postępowań skarbowych muszę powiedzieć wprost, że najlepszą obroną jest prewencja: rzetelna analiza ryzyk, wdrożenie jasnych procedur, dokumentowanie należytej staranności i budowanie kultury compliance. To zarówno ochrona przed sankcjami, jak i fundament zaufania wobec kontrahentów, inwestorów i organów państwowych. Lepiej działać zawczasu niż tłumaczyć się przed sądem czy urzędem skarbowym. 

      Masz pytanie? Skontaktuj się z ekspertem EY


        Tekst pochodzi z Przewodnika Podatkowego EY: Bezpieczny Pracownik i Pracodawca 2026

        Przewodnik Podatkowy EY: Bezpieczny Pracownik i Pracodawca 2026

        Elastyczne modele współpracy - Prawo migracyjne - KSeF a wydatki pracownicze - Autorskie koszty uzyskania przychodu a AI - Jawność wynagrodzeń

        zdjęcie do tekstu o przewdonikach prawnych oraz podatkowych od EY



        Kontakt
        Chcesz dowiedzieć się więcej? Skontaktuj się z nami.

        Informacje

        Autorzy

        Polecane artykuły

        Przewodniki Podatkowe i Prawne 2026

        Rok 2026 zapowiada się jako okres intensywnych zmian, które będą miały istotny wpływ na sposób prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Jak przygotować się na nadchodzące zmiany, a jednocześnie wykorzystać pojawiające się możliwości? Odpowiedzi w Przewodnikach Podatkowych i Prawnych 2026.

        Contingent Workforce Manager – brakujące ogniwo w nowoczesnej organizacji

        Struktura siły roboczej w firmach dynamicznie się zmienia. Obok pracowników etatowych coraz częściej funkcjonują współpracownicy realizujący zadania w elastycznych formach.

        Bezpieczne B2B nadal możliwe

        Współpraca B2B, uznawana za jedną z najbardziej efektywnych form relacji biznesowych, coraz częściej staje się przedmiotem zainteresowania urzędów skarbowych.