EY oznacza globalną organizację i może odnosić się do jednej lub więcej firm członkowskich Ernst & Young Global Limited, z których każda stanowi odrębny podmiot prawny. Ernst & Young Global Limited, brytyjska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, nie świadczy usług na rzecz klientów.
Zobacz wszystkie wyniki dla
'
'
Brak wyników wyszukiwania
Ogólne
Zobacz wszystkoLudzie
Zobacz wszystkoOstatnie wyszukiwania
Presja na obniżenie kosztów w firmach osiąga dziś rekordowy poziom. Jednocześnie to właśnie koszty pracy są jednym z tych obszarów działalności firmy, które najtrudniej elastycznie dostosować do koniunktury gospodarczej, zwłaszcza bez ingerencji w motywację i stabilność zatrudnienia.
Warto więc sięgnąć po narzędzie, które istnieje w polskim prawie od lat, a które pozwala zwiększyć wynagrodzenie netto pracowników przy jednoczesnym braku wzrostu kosztów pracodawcy. Chodzi o mechanizm 50-procentowych kosztów uzyskania przychodu (50-proc. KUP), przysługujących twórcom w związku z przeniesieniem autorskich praw majątkowych.
Model ten jest szeroko stosowany w branży IT. Jednak jego potencjał dla branży budowlanej, produkcyjnej i inżynieryjnej pozostaje nadal niewykorzystany. A szkoda - bo często właśnie w tych sektorach powstają utwory w rozumieniu prawa autorskiego.
Newsletter Ludzie w Firmie
Subskrybuj newsletter i otrzymuj najważniejsze informacje na temat zmian w przepisach, a także materiały o nowych trendach HR.
Kiedy można zastosować 50-proc KUP?
Zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o PIT, 50-proc. KUP można stosować do przychodów z tytułu korzystania z praw autorskich lub ich rozporządzania. Warunkiem jest więc:
- powstawanie utworów w rozumieniu prawa autorskiego,
- twórczy charakter pracy,
- przeniesienie praw autorskich majątkowych na pracodawcę,
- działalność twórcza w zakresie obszarów wymienionych w ustawie (m.in. architektura, urbanistyka, inżynieria budowlana, programy komputerowe, działalność B+R).
W praktyce najczęściej największą trudność stanowi wykazanie, że dane czynności rzeczywiście mieszczą się w ustawowym katalogu działalności twórczej.
50-proc. KUP w branży budowlanej — kiedy to działa?
Choć ustawa o PIT nie definiuje pojęcia „działalności twórczej” w obszarze architektury, urbanistyki czy inżynierii budowlanej, to interpretacje Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) wypracowały spójne kryteria, które pozwalają ocenić, kiedy prace realnie mieszczą się w katalogu uprawniającym do 50-proc. KUP.
Najczęściej do skorzystania z 50-proc. KUP kwalifikują się:
1. Projekty architektoniczne i architektoniczno‑budowlane
Obejmują one nie tylko finalny projekt, ale także koncepcje, szkice, analizy przestrzenne oraz dokumentację powstającą na każdym etapie procesu inwestycyjnego. Twórczy wkład przejawia się w indywidualnym kształtowaniu formy, funkcji i rozwiązań przestrzennych.
2. Projekty i modele instalacji technicznych (HVAC, elektryczne, sanitarne)
KIS wskazuje, że prace inżynierów instalacji — jeśli prowadzą do powstania rysunków, modeli 2D i 3D, koncepcji czy dokumentacji wykonawczej — mają charakter twórczy i uzupełniają projekt architektoniczny.
3. Dokumentacja techniczna na kolejnych etapach procesu inwestycyjnego
Dotyczy to m.in.:
- rozwiązań elektroenergetycznych (obwody pierwotne i wtórne),
- modernizacji stacji i układów pomiarowych,
- projektów rozdzielnic, instalacji teletechnicznych,
- dokumentacji warsztatowej i powykonawczej.
4. Prace konstrukcyjne i inżynieryjne (o ile są udokumentowane)
Inżynieria budowlana obejmuje projektowanie oraz konstruowanie obiektów i urządzeń technicznych, uwzględniając bezpieczeństwo, stateczność i technologię wykonania. Twórczość przejawia się m.in. w:
- opracowywaniu indywidualnych rozwiązań konstrukcyjnych,
- doborze technologii i materiałów,
- tworzeniu modeli hydraulicznych (np. sieci gazowych),
- projektach wodociągowych i kanalizacyjnych.
Jednocześnie warto podkreślić, że Dyrektor KIS konsekwentnie uznaje, że koszty autorskie nie przysługują, gdy prace:
- mają wyłącznie charakter techniczny, np. rutynowe tworzenie schematów, powtarzalne odwzorowywanie rozwiązań, prace oparte na gotowych wzorcach.
- nie są bezpośrednio powiązane z projektowaniem lub wznoszeniem budowli, np. projektowanie sieci telekomunikacyjnych bez udziału w planowaniu lokalizacji i bez związku z konstrukcją obiektu.
- nie prowadzą do powstania utworu, czyli samodzielnego, indywidualnego rezultatu pracy twórczej.
Potwierdzeniem jest interpretacja Dyrektora KIS, w której odmówił prawa do 50% KUP osobie projektującej systemy telekomunikacyjne, wskazując, że choć elementy te mogą być częścią inwestycji, to prace miały charakter „warstwy technicznej”, a nie twórczego projektowania budowli (Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 21 maja 2024 r., sygn. 0113-KDIPT2-3.4011.230.2024.2.IR).
Ankieta EY
Modele wynagradzania w firmach budowlanych i inżynieryjnych
Zapraszamy do wzięcia udziału w krótkiej ankiecie, której celem jest zidentyfikowanie rzeczywistych praktyk rynkowych w firmach budowlanych i inżynieryjnych: jak dziś wynagradzani są specjaliści techniczni, gdzie pojawia się elastyczność, a gdzie bariery oraz jakie modele są już standardem, a jakie dopiero się kształtują.
Branża produkcyjna — niewykorzystany potencjał
Choć sektor produkcyjny nie kojarzy się tradycyjnie z twórczością, to wiele wykonywanych tam prac spełnia kryteria działalności twórczej w ramach działalności badawczo‑rozwojowej (B+R). To otwiera drogę do kumulowania preferencji: ulga B+R dla spółki oraz 50% KUP dla pracownika‑twórcy.
Mając na uwadze definicję działalności badawczo‑rozwojowej (systematyczna działalność twórcza, obejmująca badania naukowe i prace rozwojowe, prowadząca do zwiększenia zasobów wiedzy oraz tworzenia nowych zastosowań i rozwiązań), będzie to powstawanie utworów: prototypów, projektów technicznych, algorytmów, dokumentacji, modeli, testów koncepcyjnych.
Prace w produkcji, które najczęściej kwalifikują się do 50-proc. KUP to:
1. Tworzenie nowych linii produkcyjnych
Projektowanie rozmieszczenia, przepływów, automatyzacji, protokołów jakościowych — wszystko to wymaga twórczego podejścia i indywidualnych rozwiązań technicznych.
2. Projektowanie maszyn, urządzeń i stanowisk testowych
To często prace unikalne: konstruowanie mechanizmów, opracowywanie modeli 3D, dobór komponentów, dokumentacja prototypów.
3. Opracowywanie oprogramowania sterującego maszynami
KIS potwierdza, że program sterujący, który jest „utworem informatycznym”, kwalifikuje się jako rezultat twórczy.
4. Modyfikacja istniejących procesów technologicznych
Twórcza praca polega m.in. na:
- przeprojektowywaniu przebiegów produkcji,
- zwiększaniu efektywności,
- rozwiązywaniu problemów technicznych,
- wdrażaniu innowacyjnych rozwiązań w kontrolach jakości.
5. Prototypowanie
Tworzenie nowych specyfikacji, modeli testowych, wersji pilotażowych to prace twórcze, o ile prowadzą do powstania zweryfikowanego „utworu” w rozumieniu prawa autorskiego.
W interpretacjach indywidualnych Dyrektor KIS uznał za działalność twórczą m.in.:
- opracowywanie oprogramowania sterującego liniami produkcyjnymi,
- rozwijanie narzędzi automatyzujących kontrolę jakości,
- projektowanie urządzeń produkcyjnych,
- tworzenie koncepcji nowych procesów technologicznych.
W każdym przypadku kluczowy był jeden element: powstanie utworu o oryginalnym charakterze a nie jedynie odtworzenie istniejących rozwiązań.
Przegląd interpretacji Dyrektora KIS
- Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 19 listopada 2025 r. o sygn. 0113‑KDIPT2‑3.4011.728.2025.2.JŚ
Za działalność twórczą w zakresie architektury i urbanistyki uznaje się czynności o charakterze twórczym, podejmowane w celu projektowania i wznoszenia budowli, których efektem są utwory objęte ochroną prawa autorskiego. Obejmuje to nie tylko klasyczne projekty architektoniczne, lecz także dokumentację powstającą na poszczególnych etapach procesu inwestycyjnego – w tym dotyczącą rozwiązań z zakresu elektroenergetyki oraz instalacji technicznych: od obwodów pierwotnych i wtórnych, przez modernizacje stacji i układów pomiarowych, po instalacje elektryczne i teletechniczne oraz rozdzielnice napięcia.
- Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 24 stycznia 2025 r. o sygn. 0113‑KDIPT2‑3.4011.719.2024.1.PR
Do wykorzystania 50-proc. KUP mogą być uprawnieni m.in. pracownicy zajmujący się projektami technicznymi stanowiącymi uzupełnienie projektu architektonicznego, np. w zakresie instalacji sanitarnych, elektrycznych czy HVAC. Oznacza to, że preferencyjne koszty mogą znaleźć zastosowanie wobec prac projektowych wykonywanych przez inżynierów oraz architektów instalacji, obejmujących m.in. opracowywanie dokumentacji rysunkowej, modelowej i opisowej, przygotowywanie projektów koncepcyjnych, budowlanych, przetargowych i wykonawczych, a także sporządzanie rysunków oraz modeli 3D — zarówno warsztatowych, jak i powykonawczych.
- Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 19 grudnia 2025 r., sygn. 0114-KDIP3-2.4011.966.2025.1.BM oraz interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 21 maja 2024 r., sygn. 0113-KDIPT2-3.4011.230.2024.2.IR
Za pracę twórczą pozwalającą na zastosowanie mechanizmu 50-proc. kosztów można uznać opracowywanie indywidualnych modeli hydraulicznych sieci gazowych, czy też opracowywanie projektów wodociągowych i kanalizacyjnych.
- Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 30 maja 2025, sygn. 0115-KDIT1.4011.266.2025.2.AS
Architektura skupia się bardziej na formie i przestrzeni budowli, natomiast inżynieria budowlana ma za zadanie rozwiązać problemy konstrukcyjne zaprojektowanej budowli i dobór właściwych materiałów i technologii budowy. Projektowanie systemów nie jest więc ani działalnością architektoniczną ani inżynierią budowlaną. Projekt systemu może być częścią projektu budowlanego, ale sam w sobie ma na celu wyłącznie zaprojektowanie warstwy technicznej (infrastruktury i rozwiązań) umożliwiającej. Nie ma on nic wspólnego ze wznoszeniem budowli, w których te systemy będą umiejscowione.
- Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 5 stycznia 2026 r., sygn. 0115-KDIT2.4011.620.2025.1.ENB
Czynności polegające na tworzeniu komponentów technicznych oraz systemów połączeń elektrycznych, które po wdrożeniu do produkcji mogą być montowane w budynkach mają niewystarczająco wiele wspólnego z projektowaniem lub wznoszeniem budowli. W konsekwencji nie można uznać opisanej działalności pracowników za działalność twórczą w zakresie architektury, o której mowa w art. 22 pkt 9b ust. 1 ustawy PIT.
- Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 17 maja 2024 r., sygn. 0113-KDIPT2-3.4011.165.2024.2.GG
Jeżeli pracownicy biorą udział w tworzeniu nowych linii produkcyjnych, modyfikowaniu istniejących procesów, projektowaniu maszyn lub opracowywaniu innowacyjnych rozwiązań technologicznych, bardzo często mamy do czynienia z działalnością o twórczym charakterze uprawniającą do zastosowania 50-proc. KUP. Taka działalność może przejawiać się pod postacią rysunków technicznych nowych rozwiązań, planów powstających procesów technologicznych, czy prototypów nadchodzących specyfikacji.
- Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 11 stycznia 2022 r., sygn. 0113-KDIPT2-3.4011.1030.2021.1.IR
Za działalność twórczą w obszarze B+R uznaje się m.in. opracowywanie oprogramowania sterującego maszynami produkcyjnymi, wykorzystywanego przy rozwoju nowych produktów czy w obszarze kontroli jakości, a także tworzenie koncepcji maszyn produkcyjnych i urządzeń testowych.
Okiem eksperta EY
Jako inżynier automatyki z wieloletnim doświadczeniem zdobytym zarówno w firmach produkcyjnych, jak i w biurach projektowych, od lat funkcjonuję na styku techniki i prawa. Obecnie, pracując w EY w obszarze doradztwa podatkowego, analizuję dokumenty i materiały techniczne przekazywane przez klientów po to, aby ocenić kwalifikowalność ich rezultatów pracy jako dzieł twórczych — zgodnych z ustawowymi definicjami umożliwiającymi zastosowanie 50% kosztów uzyskania przychodu.
W praktyce bardzo często moja rola polega na integrowaniu perspektywy inżynierskiej z wymaganiami prawa podatkowego. Organy podatkowe oraz część osób zajmujących się interpretacjami przepisów posługują się przede wszystkim logiką prawną lub finansową, podczas gdy zrozumienie istoty danego dzieła, jego kompletności, stopnia indywidualności oraz zakresu prac wymaga głębokiego wglądu w realia techniczne: sposób działania systemu, charakter projektu, proces projektowania, integracji oraz wdrożenia.
Zagadnienie definiowania dzieła twórczego w środowisku technicznym jest złożone i wielowymiarowe. Ocena, czy efekt pracy spełnia ustawowe kryteria, nie jest możliwa bez połączenia kompetencji technicznych i podatkowych. W praktyce multidyscyplinarna wiedza – obejmująca praktyczną wiedzę inżynierską, projektowanie systemów, dokumentację techniczną, a także przepisy podatkowe dotyczące twórców – jest rzadko spotykana, przez co nieporozumienia interpretacyjne pojawiają się bardzo często.
Dlatego kluczowe jest, aby procesy podatkowe, w szczególności te związane z 50-proc. KUP dla twórców, uwzględniały nie tylko analizę formalną, lecz także realne rozumienie technicznego charakteru dzieł. Bez takiego podejścia trudno jest oczekiwać, aby oceny organów i interpretacje przepisów adekwatnie odzwierciedlały specyfikę prac wykonywanych przez inżynierów czy projektantów.
Multidyscyplinarność nie jest tu dodatkiem — jest niezbędna. To właśnie wyróżnia nasz zespół na rynku doradztwa podatkowego i sprawia, że nasi klienci osiągają maksymalne możliwe efekty.
Masz pytanie? Skontaktuj się z ekspertem EY
Okiem eksperta EY
Branża budowlana oraz produkcyjna dysponują szerokim i realnym potencjałem do stosowania 50-proc. KUP. W sektorze budowlanym twórczy charakter pracy wynika przede wszystkim z procesu projektowego oraz opracowywania innowacyjnych rozwiązań technicznych. Z kolei w produkcji twórczość najczęściej przejawia się w ramach działalności B+R, obejmującej projektowanie maszyn, procesów technologicznych, narzędzi czy oprogramowania.
Kluczowym warunkiem jest jednak odpowiednie wykazanie, że efektem pracy jest utwór, a jednocześnie wyraźne oddzielenie zadań o charakterze czysto technicznym. Co istotne, interpretacje KIS potwierdzają, że wiele stanowisk technicznych może spełniać te kryteria — pod warunkiem że dokumentacja pracy rzetelnie odzwierciedla jej twórczy charakter.
Masz pytanie? Skontaktuj się z ekspertem EY
Współautorką tekstu jest Marta Berlińska.
Jak EY może pomóc
-
Czy Twoja firma rozwija ludzi, czy to ludzie rozwijają Twoją firmę?
Przeczytaj więcej -
Wspieramy organizacje w takich obszarach, jak podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) oraz ubezpieczenia społeczne (ZUS). Dowiedz się, jak zarządzać procesami rozliczeń i zadbać o efektywność kosztową.
Przeczytaj więcej -
Sprawdź, jak efektywnie zarządzać kosztami osobowymi w firmie! Skorzystaj z naszego wsparcia w odzyskiwaniu nadpłaconych składek i ulg podatkowych. Umów się na bezpłatną rozmowę z ekspertem!
Przeczytaj więcej
Polecane artykuły
Przewodniki Podatkowe i Prawne 2026
Rok 2026 zapowiada się jako okres intensywnych zmian, które będą miały istotny wpływ na sposób prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Jak przygotować się na nadchodzące zmiany, a jednocześnie wykorzystać pojawiające się możliwości? Odpowiedzi w Przewodnikach Podatkowych i Prawnych 2026.
Co to jest ulga IP Box i działalność badawczo-rozwojowa?
Ulga IP Box pozwala na opodatkowanie określonych dochodów (kwalifikowane prawo własności intelektualnej) według preferencyjnej stawki (5%). Dla kogo dedykowana jest ulga IP Box? Więcej w artykule.
Ulgowe pułapki: rozliczanie ulgi B+R w praktyce
Koszty związane z powstawaniem środków trwałych, które powstają w wyniku działalności badawczo-rozwojowej, nie mogą być rozliczane w ramach ulgi B+R – tak wynika z wyroku NSA. To niekorzystne dla podatników stanowisko, które w praktyce może prowadzić do nieuzasadnionego obciążenia finansowego dla firm.