Nowelizacja ustawy o biegłych rewidentach

Co zmienia nowelizacja ustawy o biegłych rewidentach?

Dotychczas polskie przepisy opierały się na koncepcji tzw. „białej listy” usług dozwolonych. Oznaczało to, że JZP i jednostki powiązane mogły zamawiać u swojego audytora wyłącznie usługi mieszczące się w zamkniętym katalogu usług wskazanych w ustawie.

Nowelizacja UoBR odchodzi od tego modelu i przyjmuje regulacje unijne, oparte na tzw. „czarnej liście” usług zakazanych. W praktyce oznacza to, że usługi, które nie zostały wprost wskazane w Rozporządzeniu 537/2014 jako zakazane, mogą być świadczone, pod warunkiem przeprowadzenia odpowiedniej oceny zagrożeń dla niezależności badania.

Jest to zmiana o charakterze systemowym. Nie sprowadza się wyłącznie do rozszerzenia katalogu usług możliwych do zamówienia, lecz oznacza odwrócenie dotychczasowej logiki regulacyjnej: punktem wyjścia staje się ustalenie czy dana usługa stanowi usługę zakazaną, a nie czy usługa znajduje się na zamkniętej liście usług dopuszczonych.

Jakie usługi audytora są zakazane dla JZP?

W praktyce kluczowe znaczenie ma prawidłowe rozróżnienie usług bezwzględnie zakazanych od tych, które mogą być świadczone po spełnieniu określonych warunków. Katalog usług zakazanych wynika przede wszystkim z art. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 i obejmuje usługi, których świadczenie zdaniem unijnego ustawodawcy prowadzi do naruszenia niezależności audytora w każdym przypadku.

Wśród usług, które nadal pozostają zakazane, znajdują się w szczególności:

(a) usługi podatkowe dotyczące: (i) przygotowywania formularzy podatkowych; (ii) podatków od wynagrodzeń; (iii) zobowiązań celnych; (iv) identyfikacji dotacji publicznych i zachęt podatkowych, chyba że wsparcie biegłego rewidenta lub firmy audytorskiej w odniesieniu do takich usług jest wymagane prawem; (v) wsparcia dotyczącego kontroli podatkowych prowadzonych przez organy podatkowe, chyba że wsparcie biegłego rewidenta lub firmy audytorskiej w odniesieniu do takich kontroli jest wymagane prawem; (vi) obliczania podatku bezpośredniego i pośredniego oraz odroczonego podatku dochodowego; (vii) świadczenia doradztwa podatkowego;

b) usługi obejmujące jakikolwiek udział w zarządzaniu lub w procesie decyzyjnym badanej jednostki;

c) prowadzenie księgowości oraz sporządzanie dokumentacji księgowej i sprawozdań finansowych, a także sporządzanie sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju;

d) usługi w zakresie wynagrodzeń;

e) opracowywanie i wdrażanie procedur kontroli wewnętrznej lub procedur zarządzania ryzykiem związanych z przygotowywaniem lub kontrolowaniem informacji finansowych lub opracowywanie i wdrażanie technologicznych systemów dotyczących informacji finansowej;

f) usługi w zakresie wyceny, w tym wyceny dokonywane w związku z usługami aktuarialnymi lub usługami wsparcia w zakresie rozwiązywania sporów prawnych;

g) usługi prawne obejmujące: (i) udzielanie ogólnych porad prawnych; (ii) negocjowanie w imieniu badanej jednostki; oraz (iii) występowanie w charakterze rzecznika w ramach rozstrzygania sporu;

h) usługi związane z funkcją audytu wewnętrznego badanej jednostki;

i) usługi związane z finansowaniem, strukturą kapitałową i alokacją kapitału oraz strategią inwestycyjną klienta, na rzecz którego wykonywane jest badanie, z wyjątkiem świadczenia usług atestacyjnych w związku ze sprawozdaniami finansowymi, takich jak wydawanie listów poświadczających w związku z prospektami emisyjnymi badanej jednostki;

j) prowadzenie działań promocyjnych i prowadzenie obrotu akcjami lub udziałami badanej jednostki albo działania jako rachunek własny lub gwarantowanie emisji akcji lub udziałów badanej jednostki;

k) usługi w zakresie zasobów ludzkich w odniesieniu do: (i) kadry kierowniczej mogącej wywierać znaczący wpływ na przygotowywanie dokumentacji rachunkowej lub sprawozdań finansowych podlegających badaniu ustawowemu, jeżeli takie usługi obejmują: poszukiwanie lub dobór kandydatów na takie stanowiska, lub przeprowadzanie kontroli referencji kandydatów na takie stanowiska; (ii) opracowywania struktury organizacyjnej; oraz (iii) kontroli kosztów.

Jednocześnie nowe regulacje umożliwiają zamawianie usług np. takich jak

• usługi doradcze, których wynikiem są oceny, analizy czy rekomendacje;
• due diligence;
• szkolenia;
• usługi pokrewne dotyczące informacji niefinansowych;
• usługi atestacyjne w zakresie wskaźników niefinansowych.

Jaka jest rola komitetu audytu w JZP?

Zmiana modelu regulacyjnego zwiększa znaczenie komitetu audytu. To ten organ monitoruje niezależność biegłego rewidenta i firmy audytorskiej, w szczególności wtedy, gdy na rzecz JZP świadczone są usługi inne niż badanie sprawozdania finansowego oraz zatwierdza wszystkie usługi dodatkowe.

Dlatego decyzja o zamówieniu danej usługi powinna być każdorazowo poprzedzona analizą charakteru usługi, jej wpływu na niezależność audytora, czyli potencjalnych zagrożeń w szczególności takich jak autokontrola, czerpanie korzyści własnych, promowanie interesów badanej jednostki. Ponadto muszą zostać spełnione wymogi niezależności wynikające z:

• Ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (UoBR);
• Kodeksu etyki zawodowej, w tym standardów niezależności;
• Odpowiednich standardów wykonywania usług.

Przykłady usług, które mogą być świadczone na rzecz badanej JZP, jednostek kontrolowanych lub kontrolujących w Unii*

Poniższe przykłady pokazują, że po zmianie przepisów możliwe jest szersze korzystanie z wybranych usług doradczych, atestacyjnych lub pokrewnych. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny pod kątem zgodności z przepisami, niezależności audytora oraz wewnętrznych procedur zatwierdzania usług dodatkowych.