CSRD countdown: Zostało niewiele czasu, czy Twoja organizacja jest gotowa na nadchodzące zmiany?

Zmiany wprowadzane przez Dyrektywę CSRD mają na celu rozwiązanie problemów identyfikowanych w ramach dzisiejszego raportowania wg NFRD, takich jak niewystarczająca jakość ujawnień w zakresie czynników ESG, brak porównywalności, standaryzacji – co w rezultacie skutkowało tym, że interesariusze nie byli w stanie oprzeć swoich decyzji (w tym inwestycyjnych) na ujawnianych informacjach. W konsekwencji kluczowa koncepcja Europejskiego Zielonego Ładu, polegająca na przekierowaniu kapitałów w stronę zrównoważonych inwestycji, nie mogła być w pełni realizowana.

Kto będzie objęty dyrektywą CSRD?

Dyrektywa stopniowo zwiększa katalog podmiotów objętych raportowaniem. I tak od roku finansowego 2025 będzie ona obejmować wszystkie duże przedsiębiorstwa, przekraczające 2 z 3 progów (250 zatrudnionych osób (FTE) lub obrót 40 mln euro, lub aktywa 20 mln euro), a począwszy od roku finansowego 2026 będzie miała zastosowanie do notowanych MŚP, które spełnią określone kryteria, ale także do wewnętrznych zakładów ubezpieczeń. W ostatnim etapie, od 2028 roku finansowego obejmie duże grupy z krajów trzecich obecne w UE.

Z punktu widzenia podmiotów zależnych dużych międzynarodowych grup, które spełniają wyżej wymienione kryteria, dyrektywa CSRD utrzymuje w mocy możliwość odstępstwa od ujawnień jednostkowych, o ile odpowiednie ujawnienia są publikowane na poziomie skonsolidowanym grupy. Nie oznacza to jednak braku konieczności odpowiedniego przygotowania się do nadchodzących zmian przez podmioty zależne. W celu przygotowania informacji na potrzeby skonsolidowane zakłady będą także musiały dostosować procesy i wprowadzić zmiany w całym systemie zarządzania.

Nowa dyrektywa stawia przed zakładami nowe wyzwania, które wymagają zmian w całym systemie zarządzania zakładem

Zakłady ubezpieczeń będą zobligowane do raportowania kwestii dotyczących struktury zarządczej, strategii, polityk, zarządzania ryzykami i szansami w zakresie czynników ESG, a także prezentacji wybranych wskaźników z obszaru środowiskowego, społecznego oraz ładu korporacyjnego. Dodatkowo ujawniane informacje i wskaźniki mają być istotne (czyli spełniające określone kryteria), porównywalne (czyli liczone według tych samych założeń w różnych spółkach), adekwatne i zrozumiałe (czyli odpowiednio i rzetelnie prezentować dane dopasowane do profilu spółki) oraz weryfikowalne (czyli poddane niezależnej ocenie).

Jedną z kluczowych zmian będzie konieczność poddania raportu badaniu przez firmę uprawnioną do badania sprawozdań finansowych. Ma to zapewnić znacznie lepszą jakość i wiarygodność prezentowanych informacji. Wymóg ten wskazuje również, że informacje dotyczące czynników społecznych, środowiskowych czy też z zakresu ładu korporacyjnego będą równie ważne dla oceny podmiotów jak informacje finansowe, choć początkowo będzie obowiązywał przegląd „limited assurance”.

Przed zakładami ubezpieczeń, które będą musiały wdrożyć wymogi nowej dyrektywy wiele pracy i wyzwań. Jakie są te kluczowe?

Badanie podwójnej istotności – ocena wpływów „do wewnątrz” i „na zewnątrz”

Istotność polega na ocenie potencjalnych wpływów przedsiębiorstwa (rozumianego szeroko, czyli z całym łańcuchem wartości) na ludzi i środowisko pod kątem negatywnych i pozytywnych skutków, ryzyk i szans w rożnej perspektywie (krótko-, średnio-i długoterminowej). Ocena wpływów „na zewnątrz” (inaczej „istotność wpływu”) dotyczy identyfikacji kwestii ESG, na które przedsiębiorstwo może wpływać. Ocena „do wewnątrz” (istotność finansowa”) obejmuje natomiast kwestie, które mają przełożenie na wyniki finansowe i operacyjne przedsiębiorstwa.

Analiza podwójnej istotności ma przełożenie na zakres ujawnień. Jej wynikiem ma być dobór odpowiednich i kluczowych z perspektywy profilu i modelu działalności przedsiębiorstwa wskaźników, których ujawnianie z jednej strony zapewni przejrzystą komunikację z interesariuszami, a z drugiej strony będzie podstawą do opracowania strategii i celów ESG. Warto zaznaczyć, że analiza podwójnej istotności jest nową koncepcją, która będzie wymagała od zakładów ubezpieczeń szerszego spojrzenia na działalność własną oraz przede wszystkim na portfel ubezpieczeniowy i inwestycyjny nie tylko z perspektywy istotności finansowej. Analiza istotności jest także kluczowym elementem analizy luki, która powinna być pierwszym krokiem podejmowanym przez zakłady przy wdrażaniu wymogów nowej dyrektywy.

Odpowiedzialność za zrównoważony rozwój w całym łańcuchu dostaw Już dzisiaj dobór inwestycji, zasady współpracy w ramach outsourcingu obwarowane są wieloma wymaganiami i nakładają na zakłady ubezpieczeń szereg obowiązków (wystarczy wspomnieć zasadę ostrożnego inwestora czy też odpowiedzialność za działania outsourcera i agenta). W świetle wymogów CSRD to nie wystarczy. Profesjonalizm, jakość, terminowość nadal będą równie ważne, natomiast nawiązując współpracę, przedsiębiorstwa będą musiały odpowiedzieć na pytanie: Czy mój dostawca, mój klient przestrzega praw człowieka, prawa podatkowego, zasad uczciwej konkurencji i przeciwdziałania korupcji (elementy oceny tzw. minimalnych gwarancji wymagane w ramach Taksonomii UE, a także w ramach nadchodzącej Dyrektywy CSDD). Zakłady ubezpieczeń będą musiały też odpowiedzieć na pytanie, jaki ślad węglowy emituje produkt lub usługa dostarczana przez mojego kontrahenta i jak to wpływa na ślad węglowy mojego przedsiębiorstwa?

Odpowiedź na powyższe pytania będzie wymagała wypracowania odpowiednich narzędzi i procesów wewnętrznych po stronie raportującego podmiotu, ale także rozwiązania tych kwestii u kontrahentów i klientów.

Nowy zakres ujawnień

Raportowanie będzie realizowane według ustrukturowanych zasad ESRS (tzw. European Sustainability Reporting Standards). ESRS obejmują wymogi dotyczące ujawniania informacji niezależnych od sektora (sector-agnostic) oraz specyficznych dla sektora (sector-specific).

W zakresie wymogów niezależnych od sektora, obowiązywać będzie 12 standardów przyjętych przez Komisję Europejską w lipcu 2023 roku, w następujących obszarach:

• Dwóch ogólnych,
• Pięciu środowiskowych (zmiany klimatu, zanieczyszczenia, zasoby wodne i morskie, różnorodność biologiczna i ekosystemy, wykorzystanie zasobów i gospodarka cyrkularna),
• Czterech społecznych (własna siła robocza, pracownicy w łańcuchu wartości, otoczenie społeczne, konsumenci i użytkownicy końcowi),
• Jednego ładu korporacyjnego (praktyki biznesowe).

Standardy sektorowe nie są jeszcze znane. Znajdują się w fazie opracowywania. Komisja Europejska zapowiedziała przesunięcie ich wdrożenia o 2 lata, co pozwoli przedsiębiorcom na lepsze przygotowanie się do ich raportowania.

Z punktu widzenia zakładów ubezpieczeń jest kilka obszarów nowych ujawnień, które stwarzają szczególne trudności w fazie implementacji. Po pierwsze, możemy tutaj wskazać na pomiar śladu węglowego w zakresie 3, który obejmuje wszystkie emisje pośrednie, które występują w całym łańcuchu wartości przedsiębiorstwa. Zakres 3 emisji składa się z 15 różnych kategorii podzielonych na upstream (obejmuje procesy związane z dostarczaniem materiałów i usług niezbędnych do zaoferowania produktów) oraz downstream (obejmuje czynności związane z obsługą klientów, w tym również inwestycje). Dla branży ubezpieczeniowej kluczowa jest kategoria 15 downstream, w ramach której ubezpieczyciele powinni oszacować emisje zarówno dla swojego portfela inwestycyjnego, jak i dla portfela ubezpieczeniowego (głównie klientów korporacyjnych oraz ubezpieczeń komunikacyjnych). Wymaga to zgromadzenia zupełnie nowych danych, wdrożenia nowych procesów i narzędzi w organizacji, a także wypracowania odpowiedniej metodyki (chociażby w oparciu o standardy Partnership for Carbon Accounting Financials „PCAF”).

Obszarów wymagających wypracowania odpowiednich interpretacji i własnej metodyki, dla których na razie nie mamy ugruntowanych praktyk i rozwiązań rynkowych jest znacznie więcej. Grupy ubezpieczeniowe będące liderami w zakresie zrównoważonego rozwoju poświęcają chociażby dużo uwagi zagadnieniom związanym z bioróżnorodnością i dostosowaniu swoich ujawnień do wytycznych TNFD (The Taskforce on Nature-related Financial Disclosures).

Opracowanie strategii i celów

Raportowanie odpowiednich wskaźników i status quo to jedynie wierzchołek góry lodowej. Presja konkurencji, ryzyko reputacyjne, a także własne ambicje w zakresie zrównoważonego rozwoju wymuszają na zakładach ubezpieczeń opracowania celów i strategii we wszystkich filarach ESG, a to oznacza konieczność zmian w wielu procesach biznesowych, np. zarządzania ryzykiem, inwestycyjnym, underwritingowym.

Dobrym przykładem nowego obszaru objętego strategią ESG, wymagającym zmian w procesach biznesowych może być chociażby dekarbonizacja procesu likwidacji szkód. Pomimo tego, że standardy wydane przez PCAF, które mają na celu harmonizację podejścia w zakresie pomiaru i ujawnienia śladu węglowego, nie odnoszą się do kwestii pomiaru śladu węglowego w ramach procesu likwidacji szkód, grupy ubezpieczeniowe, które stawiają zrównoważony rozwój i swój realny wpływ na procesy dekarbonizacji wysoko w swojej agendzie, podejmują decyzję o włączeniu tego obszaru w zakres raportowania i swojej strategii. Wynika to z faktu, że procesy likwidacji szkód, które według dostępnych szacunków odpowiadają za 1-2% światowej emisji gazów cieplarnianych, stanowią ten obszar działalności zakładów ubezpieczeń, który potencjalnie może być przedmiotem największej dekarbonizacji.

Określenie własnych ambicji i celów przez zakłady ubezpieczeń w obszarze zrównoważonego rozwoju stanowi kluczowy element przygotowań do wdrożenia nowej Dyrektywy CSRD, ponieważ definiuje także skalę zmian i wyzwań stojących przed zakładami. Ustalenie ambitnych celów związanych z aspektami ekologicznymi, społecznymi i zarządczymi umożliwi zakładom ubezpieczeń aktywne uczestnictwo w globalnych wysiłkach na rzecz osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, sprzyjając jednocześnie budowie pozytywnego wizerunku instytucji na rynku finansowym.

Kluczem do jakościowych ujawnień i wyznaczenia wiarygodnych celów dla organizacji są dane

Skala wyzwania w tym zakresie jest ogromna. Standardy ESRS obejmują 82 ujawnienia, które organizacje będą raportować w ramach wszystkich filarów ESG. Przygotowanie tak szerokiego katalogu ujawnień będzie wymagało pozyskania przeszło 1100 punktów danych, które wraz z dodatkowymi wymiarami przekładają się na ok. 5000 atrybutów danych.

Poza szerokim zakresem wymaganych danych oraz ogólnym brakiem dostępności niektórych danych wiele organizacji zwraca także uwagę na brak spójności i powiązań pomiędzy danymi i procesami wykorzystywanymi na potrzeby raportowania regulacyjnego w zakresie ESG w ramach różnych regulacji (np. SFDR, CSRD, Taksonomia), a także pomiędzy wyznaczonymi celami w ramach chociażby realizacji strategii dekarbonizacji. Pomimo oczywistych synergii w zakresie pozyskiwania, przetwarzania oraz zarządzania danymi pomiędzy tymi obszarami, często obserwowany brak spójności procesów danowo-obliczeniowych prowadzi do nieefektywnej realizacji strategii zarządzania danymi. To z kolei odbija się na

 przejrzystości i audytowalności procesów przetwarzania danych, oczekiwanych zarówno przez regulatorów, jak i inwestorów. Wymagana jest więc spójność źródeł danych, przepływów oraz narzędzi przetwarzania danych na potrzeby realizacji celów biznesowych z procesami monitorowania i raportowania efektów realizacji strategii ESG.

Ze względu na potencjalnie niewystarczająco zintegrowane podejście do wdrożenia rozwiązań opartych o dane, wspierających realizację założeń i raportowania efektów wdrażania strategii zrównoważonego rozwoju istnieje istotne ryzyko powstawania niejednorodnych, silosowych rozwiązań wspierających poszczególne przypadki wykorzystania w ramach ESG.

Wobec tego rodzaju wyzwania, rozwiązaniem jest opracowanie kompleksowego modelu danych i platformy danych pozwalającej na jego efektywne wdrożenie oraz opracowywanie rozwiązań wspierających decyzje w oparciu o dane oraz umożliwiających efektywne monitorowanie efektów.

Wiele organizacji jest świadomych tego rodzaju wyzwania i podejmuje działania w kierunku opracowania dedykowanej warstwy danych (Gold Layer) na potrzeby wsparcia realizacji celów określonych w ramach strategii ESG, w tym ich efektywnego raportowania i monitorowania. Tego rodzaju warstwa powinna obejmować data marty oraz produkty oparte o dane (Data Products) wspierające pełen wachlarz zastosowań w obszarze ESG. Tego rodzaju podejście ogranicza ryzyko duplikacji oraz niespójności danych.

W zależności od wielkości i poziomu dojrzałości technologicznej, mniejsze organizacje wdrażają dedykowane rozwiązania/platformy danych na potrzeby ESG, a większe i dojrzalsze technologicznie firmy wdrażają dedykowane rozwiązania, wyodrębnione w ramach posiadanej infrastruktury, obejmujące wirtualną warstwę danych.

Czasu na przygotowanie odpowiednich ujawnień i dostosowanie się do nowych wymogów nie pozostaje wiele. Pozyskiwanie i integracja danych, dostosowanie procesów i wyznaczenie ambicji oraz przyjęcie odpowiedniej strategii wymagają solidnego planowania i zaangażowania zasobów. Skala wyzwania związana z implementacją nowej dyrektywy jest znacząca, dlatego niezmiernie istotne jest, aby zakłady ubezpieczeń, które nie rozpoczęły jeszcze działań adaptacyjnych zaczęły już dziś.

Artykuł został opublikowany na łamach Miesięcznika Ubezpieczeniowego Tom 21 nr 1 Styczeń 2024.