Nowa fala środków na obronność: na co zwrócić uwagę przygotowując projekt?

Kluczowe instrumenty wsparcia

Na poziomie UE kluczowe znaczenie mają programy takie jak EDIP, czy EDF, a równolegle pojawiają się nowe instrumenty ukierunkowane na technologie przełomowe. W praktyce oznacza to, że finansowanie obejmuje zarówno B+R, jak i inwestycje w moce produkcyjne oraz działania skracające czas dostaw.

• EDIP (European Defence Industry Programme) – program został uruchomiony, a pierwsze nabory wniosków startują 30 kwietnia 2026 r., przy czym nabór dotyczący materiałów wysokoenergetycznych zakończy się już w połowie czerwca. Komisja Europejska przyjęła program prac 30 marca 2026 r.; budżet programu wynosi 1,5 mld euro, z czego ponad 700 mln euro ma wspierać zwiększanie zdolności produkcyjnych przemysłu obronnego. Dofinansowanie w konkursach może wynosić od 35% do 100% kosztów kwalifikowalnych (zależnie od typu naboru). Wskazywane obszary projektów obejmują m.in. materiały wysokoenergetyczne i komponenty, zaawansowaną elektronikę i mikroelektronikę, platformy i systemy uzbrojenia, systemy rakietowe, amunicję, a także bezzałogowe systemy i technologie przeciwdziałania BSP.
• EDF (European Defence Fund) – granty na transgraniczne projekty B+R i rozwój zdolności w obszarze obronności, realizowane przez konsorcja z państw UE.
• AGILE (Accelerating Groundbreaking Innovation for European Defence) – nowy program/podejście pilotażowe nastawione na technologie przełomowe typu high‑risk/high‑reward (np. AI, autonomia, technologie kwantowe, cyber, nowe materiały). Zakłada finansowanie etapowe (milestone‑based) oraz wsparcie szybkiego prototypowania i wczesnych demonstratorów – szczególnie istotne dla MŚP i deep‑tech start‑upów.
• SAFE – instrument dłużny skierowany głównie do państw (finansuje wspólne zakupy i inwestycje obronne), ale pośrednio uruchamia wolumen zamówień po stronie przemysłu.

Ulga B+R jako dodatkowe finansowanie technologii obronnych

Niezależnie od dotacji i instrumentów dłużnych, część kosztów prac badawczo‑rozwojowych można odliczyć w CIT w ramach ulgi B+R. W praktyce oznacza to dodatkowe odliczenie kosztów kwalifikowanych od podstawy opodatkowania (w wybranych przypadkach nawet do 200%), co realnie obniża koszt rozwoju technologii (również militarnych lub dual‑use). Dla wybranych MŚP / podmiotów rozpoczynających działalność dostępny bywa także mechanizm zwrotu gotówkowego niewykorzystanej ulgi. Ulga B+R może uzupełniać wsparcie grantowe, ale wymaga zaplanowania pod kątem kwalifikowalności kosztów i zasad kumulacji pomocy publicznej.

Efekt zachęty i kumulacja wsparcia

Wsparcie z pomocy publicznej obejmuje co do zasady te projekty, których realizacja nie została jeszcze rozpoczęta przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Niektóre instrumenty wsparcia nie mogą być łączone, a inne podlegają limitom sumarycznym, dlatego właściwe zaplanowanie pakietu pomocy powinno nastąpić z wyprzedzeniem.
Jedna inwestycja może być potencjalnie „dotykana” przez kilka źródeł wsparcia jednocześnie: grant unijny, instrument krajowy, zamówienie publiczne, regionalną pomoc inwestycyjną albo preferencję podatkową. Dział finansowy powinien więc przed aplikacją odpowiedzieć na trzy pytania: czy projekt nie został już rozpoczęty, czy wydatki nie są finansowane podwójnie.

Łańcuch dostaw i pochodzenie komponentów

W przypadku instrumentów unijnych warunki dotyczące pochodzenia komponentów i kontroli nad technologią mogą przesądzić o dostępie do finansowania. W programie EDIP pojawiają się wymogi ograniczające udział komponentów spoza UE i państw stowarzyszonych; wskazano próg 35% kosztu komponentów pochodzących spoza kwalifikowanych jurysdykcji. To wymaga wcześniejszej weryfikacji dostawców, kontraktów i struktury produktu, a nie dopiero uzupełnienia formalności w aplikacji.
Zmiana dostawcy, konieczność rekalkulacji kosztów albo przebudowa modelu zakupowego wpływa następnie na budżet projektu, kwalifikowalność wydatków, rentowność inwestycji i plan wykorzystania ulgi podatkowej. Finansowanie i łańcuch dostaw trzeba projektować równolegle.

Rozliczenie projektu

Prawidłowe rozliczenie dotacji ma znaczenie już od momentu podpisania umowy i wymaga ustalenia harmonogramu płatności, przygotowania wniosków o płatność, prowadzenia wyodrębnionej ewidencji księgowej oraz wdrożenia odpowiednich procedur zakupowych, kadrowych i administracyjnych. Warto przygotować matrycę kosztów kwalifikowalnych, zasady akceptacji wydatków, politykę dokumentacyjną, obieg decyzji projektowych oraz odpowiedzialności między finansami, podatkami, zakupami, biznesem i zespołem projektowym. Kluczowe pozostaje również właściwe przygotowanie wskaźników realizacji projektu na etapie wniosku o dofinansowanie, tak aby nie było problemu z ich wykazaniem po jego zakończeniu.

Co spółki powinny zrobić teraz

Pierwszym krokiem powinien być przegląd portfela inwestycji pod kątem tego, które przedsięwzięcia da się zakwalifikować jako obronne albo dual-use, a które lepiej wpisać w klasyczne instrumenty B+R, infrastrukturalne albo regionalne. Drugim krokiem jest analiza pakietu pomocy publicznej: nie jednego programu, lecz całego możliwego zestawu instrumentów, łącznie z preferencjami podatkowymi. Trzeci krok to właściwe przygotowanie wniosku o dofinansowanie, a następnie prawidłowe jego rozliczanie.
Zarządy, które chcą realnie wykorzystać falę finansowania z lat 2026–2027, powinny zacząć od czterech działań:

• przypisać projekt do właściwego reżimu wsparcia – grantowego, dłużnego, albo podatkowego,
• ustalić katalog kosztów kwalifikowalnych,
• przeanalizować kumulację pomocy publicznej i moment rozpoczęcia projektu,
• wdrożyć wyodrębnioną ewidencję i procedury rozliczeniowe jeszcze przed podpisaniem umowy o wsparcie.

Poniżej prezentujemy tabelaryczne podsumowanie kluczowych informacji o dostępnych programach.