Rzeczywisty właściciel, iluzoryczna pewność

Trzy wersje jednego problemu

Już projekt objaśnień dotyczących WHT z 19 czerwca 2019 r. traktował klauzulę rzeczywistego właściciela jako narzędzie przeciwdziałające nadużyciom w korzystaniu z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania i uznawał, że podmioty pośredniczące nie powinny korzystać z uprawnień przyznawanych przez UPO, co odpowiada koncepcji LTA.

Projekt z 25 września 2023 r. poszedł dalej, wprost stwierdzając, że organy podatkowe nie są co do zasady zobowiązane do stosowania LTA, a jej zastosowanie ograniczone jest do sytuacji, w których łącznie brak jest obniżenia WHT w państwie płatnika, zachowana jest tożsamość rodzajowa płatności w łańcuchu podmiotów oraz struktura nie jest sztuczna w rozumieniu art. 22c ustawy o CIT.²

Finalne objaśnienia z 3 lipca 2025 r. przyjęły podejście najbardziej rozbudowane: LTA jest przedstawiana jako koncepcja wywodząca się z klauzuli rzeczywistego właściciela, akceptowana przez krajowe sądy administracyjne, a jej stosowanie na etapie wypłaty należności pozostaje opcją dla płatnika, przy czym reguły różnią się w zależności od tego, czy zastosowanie ma dyrektywa PS, dyrektywa IR czy dana UPO.

Trzy dokumenty, trzy warstwy szczegółowości, ale niekoniecznie „do trzech razy sztuka”. Objaśnienia porządkują praktykę, ale nie zamykają zasadniczego sporu: czy LTA ma wystarczające oparcie w przepisach, tak aby mogły być bezpiecznie używane przez podatników i płatników, czy pozostaje przede wszystkim konstrukcją wypracowaną w praktyce interpretacyjnej i orzeczniczej. Kluczowe pytanie nie brzmi już bowiem, kiedy LTA można stosować, lecz czy istnieje wystarczająca podstawa prawna do jej stosowania.

Spór o podstawę normatywną

Problem ma więc charakter nie tylko techniczny, ale przede wszystkim normatywny. Spór nie sprowadza się już do tego, czy dana struktura jest sztuczna albo czy rzeczywisty właściciel spełnia warunki preferencji. Dotyczy również bardziej podstawowego pytania: czy płatnik i organ mogą w ogóle pominąć formalnego odbiorcę płatności i sięgnąć do umowy właściwej dla podmiotu, który ekonomicznie korzysta z należności. Dlatego znaczenie ma wyrok WSA w Warszawie z 30 czerwca 2026 r. (sygn. III SA/Wa 785/26)¹, który pokazuje, że mimo objaśnień spór o normatywne umocowanie LTA pozostaje aktualny.

Źródłem tej niepewności jest rozbieżność między celem regulacji a literalną podstawą prawną. LTA dobrze wpisuje się w międzynarodowe rozumienie klauzuli rzeczywistego właściciela: preferencja podatkowa nie powinna służyć podmiotowi, przez który dochód jedynie formalnie przepływa, lecz temu, kto faktycznie nim dysponuje. Z perspektywy celu umów o unikaniu podwójnego opodatkowania i dyrektyw takie podejście jest spójne. Wątpliwości pojawiają się jednak wtedy, gdy trzeba wskazać konkretny przepis ustawy, dyrektywy albo umowy międzynarodowej, który wprost umożliwia stosowanie tej koncepcji.

Spór, który nie chce się skończyć

Polska spółka spłacała pożyczkę wraz z odsetkami do swojego udziałowca, spółki brytyjskiej. Spółka brytyjska nie była jednak rzeczywistym właścicielem tych odsetek. Status ten mieli pożyczkodawcy z Luksemburga. Spółka argumentowała, powołując się na LTA, że dla prawidłowego poboru podatku należy pominąć pośrednika i uwzględnić rzeczywistego beneficjenta, stosując stawkę wynikającą z polsko-luksemburskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe. Jego zdaniem to spółka brytyjska osiągnęła przychód na terytorium Polski, więc to ona jest podatnikiem, a fakt nieposiadania przez nią statusu rzeczywistego właściciela tej oceny nie zmienia. Skoro spółka brytyjska nie jest rzeczywistym właścicielem, polsko-brytyjska umowa w ogóle nie znajduje zastosowania, co oznaczało konieczność poboru podatku według stawki podstawowej.

WSA w Warszawie, rozpoznając sprawę po raz pierwszy (sygn. III SA/Wa 875/25)³, uchylił interpretację i przyznał rację spółce, uznając, że konsekwencje podatkowe wypłaty odsetek należy określać wobec ich rzeczywistego właściciela, stosując koncepcję LTA. NSA uchylił jednak ten wyrok (sygn. II FSK 1128/25), wskazując, że zgadza się z organem: LTA można traktować jedynie jako postulat na przyszłość, ponieważ nie ma umocowania w obowiązujących przepisach prawa krajowego, unijnego ani w umowie międzynarodowej. NSA uznał, że argumentacja spółki nie pozwalała na wyprowadzenie LTA z obowiązujących przepisów, i nie rozstrzygając sprawy merytorycznie, cofnął ją do ponownego rozpatrzenia.

Rozpoznając sprawę ponownie, WSA pozostał przy swoim pierwotnym stanowisku i ponownie uchylił interpretację (sygn. III SA/Wa 785/26). Przesunął jednak punkt ciężkości: uznał, że kluczowe jest ustalenie, kto był podatnikiem, a tej kwestii NSA nie przesądził. Skoro podatnikiem nie była spółka brytyjska, otwiera to drogę do zastosowania umowy właściwej dla rzeczywistego właściciela, czyli pożyczkodawców z Luksemburga. Warto zaznaczyć, że na obecnym etapie znane są wyłącznie ustne motywy tego rozstrzygnięcia, a pisemne uzasadnienie nie zostało jeszcze sporządzone, więc ostateczny kształt argumentacji sądu może się jeszcze doprecyzować.

Nie jest to przy tym odosobniony przypadek. Podobny schemat, czyli podatnik broniący LTA jako konsekwencji definicji rzeczywistego właściciela, organ odmawiający jej zastosowania z uwagi na brak podstawy ustawowej, a sąd administracyjny rozstrzygający spór w oparciu o objaśnienia i orzecznictwo TSUE, pojawia się także w innych sprawach dotyczących płatności pośredniczących w grupach kapitałowych, w tym w sprawach rozstrzyganych równolegle przez WSA w Warszawie w 2025 r.⁴

Objaśnienia a znaczenie opisu stanu faktycznego

Istotny jest również fragment uzasadnienia NSA dotyczący związania organu opisem zdarzenia przyszłego. Skoro wnioskodawca sam wskazał, że spółka brytyjska nie jest rzeczywistym właścicielem odsetek, organ nie miał podstaw, by rozważać zastosowanie polsko-brytyjskiej umowy wobec tej spółki. Jednocześnie, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 21 ust. 2 ustawy o CIT, nie miał też podstaw, by założyć zastosowanie umowy właściwej dla rzeczywistego odbiorcy odsetek, czyli umowy polsko-luksemburskiej. Innymi słowy: przyznanie przez podatnika we wniosku o interpretację, że pośrednik nie jest rzeczywistym właścicielem, może prowadzić do praktycznej trudności w zastosowaniu preferencji, jeżeli nie zostanie jednocześnie wystarczająco jasno wskazane źródło obowiązywania tej koncepcji uzasadniające sięgnięcie po umowę kraju rzeczywistego beneficjenta. Objaśnienia z 3 lipca 2025 r. zdają się wywodzić dopuszczalność LTA przede wszystkim z komentarza do Modelowej Konwencji OECD oraz z utrwalającej się linii orzeczniczej NSA, ale, jak pokazuje sprawa III SA/Wa 785/26, ocena wystarczalności tej argumentacji może różnić się w zależności od składu orzekającego. Oznacza to, że ochrona wynikająca z zastosowania się do objaśnień, przewidziana w art. 14n § 4 Ordynacji podatkowej, która rozciąga się także na płatników zgodnie z art. 14p Ordynacji podatkowej, powinna być analizowana także przez pryzmat ryzyka sporu co do samego oparcia LTA w przepisach.

Co to oznacza w praktyce

Konsekwencja dla podmiotów wypłacających należności transgraniczne jest praktyczna: sama zgodność struktury finansowania z przykładami z objaśnień nie przesądza jeszcze, że organ lub sąd administracyjny zaakceptuje dopuszczalność zastosowania LTA w danym stanie faktycznym. Rekomendacja oparta wyłącznie na stwierdzeniu, że LTA została opisana w objaśnieniach, może okazać się niewystarczająca. Potrzebna jest analiza, czy w razie sporu podatnik lub płatnik będzie w stanie wskazać wyraźną podstawę prawną, a nie wyłącznie celowościową, dla zastosowania umowy właściwej dla rzeczywistego właściciela, oraz przygotowanie się na scenariusz, w którym ta sama sprawa może przejść przez interpretację, dwa wyroki WSA i wyrok NSA, zanim znajdzie ostateczne rozstrzygnięcie, tak jak w sprawie III SA/Wa 785/26.

To właśnie relacja między ochroną wynikającą z objaśnień a utrzymującą się niepewnością orzeczniczą jest dziś istotnym tematem do rozmowy z podmiotami korzystającymi z finansowania wewnątrzgrupowego, struktur holdingowych czy licencyjnych. Opieranie się wyłącznie na treści objaśnień, bez bieżącego śledzenia najnowszego orzecznictwa w sprawach analogicznych do III SA/Wa 785/26, może zwiększać ryzyko sporu, którego wynik będzie zależał nie tylko od samego stanu faktycznego, lecz także od przyjętej przez sąd koncepcji identyfikacji podatnika i źródła obowiązywania LTA. Jeżeli struktury finansowania, licencyjne lub dywidendowe opierają się na założeniu o możliwości stosowania LTA, warto zweryfikować tę tezę na tle aktualnej linii orzeczniczej oraz odpowiednio udokumentować przyjęte podejście.

Współautorem tekstu jest Tomasz Domański, Senior w Zespole Podatków Międzynarodowych, EY Polska.