Legalizacja pobytu i pracy cudzoziemców: najważniejsze projektowane zmiany

1. Projekt nowelizacji ustawy o cudzoziemcach: milczące zakończenie wybranych spraw pobytowych

Długie oczekiwanie na zezwolenie na pobyt czasowy utrudnia firmom planowanie zatrudnienia i podróży zagranicznych pracowników. Przygotowywana nowelizacja ustawy o cudzoziemcach ma zwiększyć przewidywalność części tych postępowań poprzez wprowadzenie milczącego zakończenia sprawy. W określonych przypadkach brak decyzji lub postanowienia kończącego postępowanie w ciągu 60 dni będzie oznaczał udzielenie zezwolenia zgodnie z wnioskiem cudzoziemca. Termin będzie liczony od złożenia wniosku albo od usunięcia braków formalnych, jeżeli wezwanie do ich usunięcia nastąpi przed upływem 60 dni od złożenia wniosku.

Rozwiązanie ma dotyczyć obywateli państw wskazanych w przyszłym rozporządzeniu Rady Ministrów. Państwo będzie musiało znajdować się na liście w dniu złożenia wniosku i przez cały właściwy okres 60 dni. Wymienione w uzasadnieniu Australia, Japonia, Republika Korei, USA i Wielka Brytania nie stanowią jeszcze ostatecznej listy uprawnionych.

Uzyskanie zezwolenia nie będzie gwarantować otrzymania karty pobytu w ciągu 60 dni. Sprawdzenia bezpieczeństwa mogą być kontynuowane po milczącym zakończeniu sprawy. Wydanie karty oraz możliwość pobrania elektronicznego zaświadczenia będą uzależnione od wymaganych adnotacji w aktach. Projekt nie przewiduje zastępowania karty zaświadczeniem przy przekraczaniu granicy ani ogólnego prawa do pracy dla wszystkich osób objętych nowym trybem. Pracodawca będzie musiał nadal ustalić podstawę i warunki wykonywania pracy przez konkretną osobę.

2. Projekt zmian w legalizacji pracy cudzoziemców: nowe zwolnienia i obowiązki powiadamiania

Powierzenie pracy cudzoziemcowi może wymagać uzyskania zezwolenia na pracę, chyba że dana osoba korzysta z innej dopuszczalnej podstawy wykonywania pracy lub ze zwolnienia. Przygotowywana nowelizacja ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom przewiduje rozszerzenie zwolnień oraz obowiązków informacyjnych pracodawców. Projekt zakłada możliwość zwolnienia obywateli wybranych państw z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, przy jednoczesnym obowiązku elektronicznego powiadomienia o powierzeniu pracy. Wykaz państw ma zostać określony w rozporządzeniu. W uzasadnieniu jako potencjalnie objęte ułatwieniem wskazano Australię, Kanadę, Japonię, Republikę Korei, Nową Zelandię, Singapur, Izrael, Stany Zjednoczone Ameryki, Wielką Brytanię oraz Tajwan. Nie jest to jeszcze ostateczny wykaz uprawnionych; o zakresie zwolnienia rozstrzygnie przyszłe rozporządzenie.

Obowiązek powiadamiania ma objąć również inne kategorie cudzoziemców korzystających ze zwolnienia z zezwolenia na pracę. Dla części pracodawców oznaczałoby to nową formalność w sprawach, w których obecnie nie jest wymagane zezwolenie. Projektodawca chce zapewnić organom pełniejsze informacje o wykonywaniu pracy przez cudzoziemców i jej warunkach.

Projekt przewiduje także zawężenie zasad wpisu do wykazu przedsiębiorców korzystających z priorytetowego rozpatrywania spraw wizowych, zezwoleń na pracę i zezwoleń pobytowych. W odniesieniu do inwestycji w Polskiej Strefie Inwestycji proponowane jest dodatkowe kryterium deklarowanej wartości inwestycji na poziomie 100 mln zł.

3. Wspólna lista państw dla ułatwień w legalizacji pobytu i pracy: uzgodnienie między resortami

Opisane powyżej projekty, które nie trafiły jeszcze do Sejmu, przewidują ułatwienia dla obywateli wybranych państw: milczące zakończenie części postępowań o pobyt czasowy oraz zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. W toku uzgodnień międzyresortowych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaproponowało, aby oba rozwiązania opierały się na jednej liście państw. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji uwzględniło tę propozycję, wskazując na konieczność odpowiedniego dostosowania projektu dotyczącego powierzania pracy cudzoziemcom.

Wspólny wykaz może ułatwić pracodawcom ustalenie, czy konkretny pracownik będzie objęty obydwoma ułatwieniami, oraz ograniczyć ryzyko pomyłek wynikających z korzystania z odrębnych list. Istotne będzie jednak, czy ujednolicenie nie doprowadzi do zawężenia kręgu państw objętych proponowanymi rozwiązaniami.

Uzgodnienie nie oznacza jeszcze, że wspólna lista została ustanowiona. Konieczne pozostają odpowiednie zmiany legislacyjne i wydanie rozporządzenia. Co więcej, projektowane upoważnienie do określenia listy ma charakter fakultatywny: umożliwia Radzie Ministrów jej wydanie, ale nie nakłada takiego obowiązku. Firmy nie powinny więc jeszcze traktować zapowiadanych ułatwień jako pewnej podstawy planowania zatrudnienia i relokacji.

4. Dyrektywa Single Permit: terminy postępowań, zmiana pracodawcy i ochrona po utracie pracy

Zezwolenie na pobyt czasowy i pracę łączy prawo pobytu i wykonywania pracy przez cudzoziemca na określonych warunkach w jednej decyzji. Takie rozwiązanie funkcjonuje w Polsce od lat. Przekształcona dyrektywa Single Permit, czyli dyrektywa (UE) 2024/1233, wprowadza dodatkowe standardy dotyczące m.in. terminów postępowań, zmiany pracodawcy i ochrony po utracie zatrudnienia. Termin jej wdrożenia upłynął 21 maja 2026 r.; dostępne materiały dotyczące Polski wskazują na brak pełnego wdrożenia.

Dyrektywa przewiduje co do zasady 90 dni na rozpatrzenie kompletnego wniosku, z możliwością przedłużenia o 30 dni w wyjątkowych, należycie uzasadnionych okolicznościach. Polska ustawa określa już termin 60-dniowy na wydanie decyzji o udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy, liczony od spełnienia wskazanych w niej warunków. Kluczowe jest jednak to, czy terminy te są rzeczywiście dochowywane. Obecnie, na podstawie art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, do 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie określonych spraw pobytowych prowadzonych przez wojewodów nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Dotyczy to m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy oraz zmiany zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, niezależnie od obywatelstwa wnioskodawcy. Nie oznacza to wstrzymania rozpatrywania wniosków: czynności urzędu pozostają skuteczne. Oznacza natomiast, że sam ustawowy termin 60 dni nie zapewnia obecnie cudzoziemcowi przewidywalnej daty zakończenia postępowania.

Ponadto, cudzoziemiec wykonujący pracę na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę może już obecnie zmienić pracodawcę w Polsce. Co do zasady wymaga to jednak zmiany zezwolenia, które określa pracodawcę i warunki wykonywania pracy. Oceny wymaga zgodność warunków i przebiegu tej procedury z nowym standardem unijnym. Dyrektywa chroni także przed cofnięciem ważnego zezwolenia wyłącznie z powodu bezrobocia, jeżeli jego łączny okres nie przekracza trzech miesięcy, albo sześciu miesięcy w przypadku osoby posiadającej takie zezwolenie od ponad dwóch lat, z uwzględnieniem wymaganych powiadomień. Polski gwarantowany okres ochronny wynosi obecnie 30 dni od utraty pracy, pod warunkiem terminowego zawiadomienia wojewody. Jego upływ nie oznacza automatycznego wygaśnięcia zezwolenia.

Dla firm dostosowanie przepisów może oznaczać większą przewidywalność rekrutacji i formalności związanych ze zmianą pracodawcy. Rzeczywista poprawa będzie jednak zależeć również od sprawności administracji.