6 minuten leestijd 31 aug. 2021

De Nederlandse zorgsector behaalde in coronajaar 2020 een kleine plus in het rendement. Daar passen echter wel de nodige kanttekeningen bij.

Hoe het na de overheidssteun in 2020 nu verder moet in de zorgsector

Auteurs
Rob Leensen

EY Nederland Partner Assurance, Sectorleider Health en Life Sciences

Verbindend. Innovatief. Mensgericht. Denkt graag een paar stappen vooruit om het vak en de zorgsector future proof te maken.

Ralph Poulssen

EY Nederland Associate Partner Strategy and Transactions

Toegewijd. Pragmatisch. Brengt jarenlange sectorkennis mee.

6 minuten leestijd 31 aug. 2021

De Nederlandse zorgsector behaalde in coronajaar 2020 een kleine plus in het rendement. Daar passen echter wel de nodige kanttekeningen bij.

In het kort

  • Dat de Nederlandse zorgsector een positief rendement realiseerde, is mede te danken aan de coronasteunmaatregelen van de overheid.
  • Ook dalende kapitaallasten door uitstel van investeringen en de lage rente droegen bij aan het verbeterde rendement.
  • Het is echter onverstandig om investeringen in innovatie, preventie en duurzaamheid blijvend op de lange baan te schuiven.
  • Ook de kosten voor verloop, verzuim en personeel niet in loondienst moeten omlaag, zeker bij instellingen die deze kosten financieren met overwinsten uit vastgoed.

Ondanks corona is het rendement in de sector gezondheidszorg in 2020 met 0,4%  gestegen naar 1,8%. Dat is de verrassende en voor velen waarschijnlijk onverwachte uitkomst van de Nederlandse Barometer Gezondheidszorg 2021 van EY. Een kanttekening bij de gemeten rendementsstijging is dat dit beeld mogelijk enigszins is vertekend omdat nog veel instellingen hun jaarcijfers moeten deponeren. Dat zal het beeld van de rendementsontwikkeling nog negatief beïnvloeden. Niettemin constateren wij dat de donkere wolken boven de zorgsector grotendeels overgedreven lijken te zijn.

(Chapter breaker)
1

Hoofdstuk #1

Noodzakelijke investeringen

De sector kan noodzakelijke investeringen in duurzaamheid, innovatie en preventie niet blijven uitstellen.

Wat we in 2020 in de Nederlandse zorgsector hebben gezien, wordt treffend verwoord in de titel van onze barometer: Steunpakket overheid houdt sector overeind. We tekenen daar echter wel bij aan dat de compensatiemaatregelen voor de verschillende subsectoren heel verschillend hebben uitgepakt. De ouderenzorg en de gehandicaptenzorg springen er het beste uit. De kleinere ziekenhuizen, revalidatiecentra, de psychiatrie en de jeugdzorg hebben het in dat opzicht veel minder goed getroffen.

Rendement

Rendement stijgt met circa 0,4%-punt naar 1,8%. Instellingen in moeilijkheden moeten nog deponeren.

Desondanks hebben de compensatiemaatregelen van de overheid het sectorrendement dus op peil kunnen houden, maar ook niet meer dan dat. Want de geconstateerde rendementsstijging van 0,4%  is namelijk niet aan die steun toe te schrijven. Dat effect komt hoofdzakelijk op het conto van dalende kapitaallasten als gevolg van uitstel van investeringen en de historisch lage rente. En daar wringt de schoen. Want het einde van de dalende trend in de kapitaallasten, in feite de kurk waar met name de care op drijft, komt nu echt wel in zicht.

Een mogelijke rentestijging is niet direct verontrustend omdat aan de meeste leningen een vast rentetarief is gekoppeld. Maar het creëert wel onzekerheid. Een stijging van de rente gaan we met een enigszins vertraagd effect terugzien in een stijging van de kapitaallasten. Ook omdat de sector allerlei noodzakelijke investeringen in duurzaamheid, innovatie en preventie niet kan blijven uitstellen.

Hoe scoort uw zorginstelling ten opzichte van andere instellingen?

Geef nu uw gegevens én de manier van vergelijken (bijvoorbeeld per subsector) door. Wij maken voor u een benchmarkrapport dat wij persoonlijk met u bespreken.

Vraag benchmark op maat aan

(Chapter breaker)
2

Hoofdstuk #2

Financiële puzzel

Investeringen in duurzaamheid hebben een drukkend effect op het rendement omdat deze meestal niet tot evenredige besparingen leiden.

In het kader van de gewenste CO2-reductie in 2030 en alle klimaatplannen verwachten wij dat duurzaamheid in de zorgsector de komende jaren een hoge prioriteit krijgt. Reken er maar op dat alle investeringsplannen getoetst gaan worden op hun duurzaamheidsgehalte. Ik vermoed dat dit voor veel instellingen nog een financiële puzzel wordt. Want investeringen in duurzaamheid hebben een drukkend effect op het rendement omdat die investeringen meestal niet leiden tot besparingen van dezelfde omvang.

Bij investeringen in ICT en innovatie is dat als het goed is juist precies andersom. Kijk maar naar allerlei vormen van kostenbesparende digitalisering die zorg op afstand mogelijk maken. In de psychiatrie was altijd een zekere aversie tegen e-Health-oplossingen. Door corona kon men er niet meer omheen – en blijkt het in de praktijk prima te werken. De pandemie zorgt voor een stroomversnelling qua digitalisering.

We zien ook een toenemende fysieke verplaatsing van zorg naar de thuissituatie, zoals bij nierdialyses bijvoorbeeld het geval is. Daarnaast kunnen instellingen structureel besparen op vierkante meters door spreiding van het zorgaanbod over meer uren per dag en meer dagen per week. In combinatie met een betere online afsprakenplanning zijn kleinere wachtruimtes en minder parkeerplaatsen nodig. Wij verwachten dan ook dat slimme zorgoplossingen de komende jaren hoog op de investeringsagenda van zorginstellingen zullen staan.

Reken er maar op dat alle investeringsplannen getoetst gaan worden op hun duurzaamheidsgehalte. Ik vermoed dat dit voor veel instellingen nog een financiële puzzel wordt
Ralph Poulssen
EY Nederland Associate Partner Strategy and Transactions
(Chapter breaker)
3

Hoofdstuk #3

Personele uitdagingen

Onder invloed van corona is het verzuim toegenomen en het verloop licht gedaald.

Een terugkerend punt van aandacht in de zorgbarometer zijn de personele uitdagingen. Dan gaat het om verzuim, verloop en de inzet van personeel niet in loondienst (PNIL). Dit jaar is voor het eerst ook naar de vacatureontwikkeling gekeken. Die laatste vertoont voor de diverse subsectoren een wisselend beeld. Tegelijk is het verzuim duidelijk toegenomen en het verloop licht gedaald. Beide kengetallen zijn beïnvloed door corona en bevinden zich nog steeds op zorgwekkende niveaus.

De stijging van het verzuim, heeft niet geleid tot een vergelijkbare toename in de inzet van PNIL. Mogelijk zijn medewerkers tussen afdelingen overgeplaatst. Een slimme zet, want daarmee vermijden instellingen de financiële en fiscale risico’s die de dure inzet van PNIL met zich meebrengt. De inzet van PNIL daalde overigens mede door een lager verloop. Maar, als de invloed van corona wegebt, kan de uitstroom alsnog gaan stijgen. Veel zorgprofessionals zijn hoogopgeleid, maar ontvangen niet een daarbij passend salaris. Dus de prikkel om als zzp’er voor zichzelf te beginnen blijft onverminderd groot.

Zorginstellingen in met name de care zijn gewend om de kosten van verloop, verzuim en de inzet van PNIL te financieren uit de overwinsten op vastgoed. Daarin schuilt een toekomstig gevaar: vanaf 2024 wordt de overheidsvergoeding voor het vastgoed, de normatieve huisvestingscomponent (NHC) vrij onderhandelbaar. De vergoeding zal daarmee gaan dalen, en dan moeten de personele lasten dus op een andere manier worden gefinancierd.

Verzuim

Toename verzuim naar recordhoogte van 6,9% is geen verrassing vanwege corona.

Verloop

Verloop daalt fors. Zorgmedewerkers hebben hun verantwoordelijkheid genomen om Nederland te helpen.

Vacatures

Ook het aantal vacatures daalt door lager verloop.

(Chapter breaker)
4

Hoofdstuk #4

Zorg over latere jaren

Door de effecten van investeringen in innovatie, preventie en duurzaamheid en het onderhandelbaar worden van de NHC in 2024.

De Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA) is daar in ieder geval niet voor bedoeld. Die compenseert alleen de toename van het bruto uurloon en de sociale lasten. Een stijging van verzuim of verloop staat daar los van. De indexering van de personele kosten pakt voor het jaar 2021 nog gunstig uit. Of dat voor de jaren erna ook het geval is, moeten we afwachten. 

Wat we echter al wel weten, is dat in vergelijking met 2020 sprake is van een versobering van de compensatiemaatregelen voor corona. Daardoor gaat de sector in 2021 niet onderuit, daar zijn we echt niet bang voor. Onze zorg betreft latere jaren, met name door de effecten van investeringen in innovatie, preventie en duurzaamheid en het onderhandelbaar worden van de NHC in 2024. Dan moeten ook de personele dossiers volledig op orde zijn. Daar hoort een verzuim bij van maximaal 5%, een verloop van circa 10% en een aandeel PNIL van ten hoogste 5%. De komende jaren moeten uitwijzen of de sector hiertoe in staat is.

 

De zorgsector gaat in 2021 niet onderuit. Onze zorg betreft latere jaren
Rob Leensen
EY Nederland Partner Assurance
  • Over de EY Barometer Nederlandse Gezondheidszorg

    EY voert jaarlijks een onderzoek uit onder Nederlandse zorginstellingen op basis van financiële en operationele kengetallen. Wij kennen zorginstellingen een rating toe waarbij wij onder andere kijken naar rendement, solvabiliteit en personeelsverloop. Voor ons onderzoek maken wij uitsluitend gebruik van openbaar beschikbare informatie.

    De ratings gehanteerd in de Barometer Nederlandse Gezondheidszorg geven inzicht in gerealiseerde financiële en operationele kwaliteit. De ervaring leert dat banken onze beoordeling als zeer waardevolle input gebruiken bij financieringstrajecten.

    Lees meer

Samenvatting

De zorgsector boekte in 2020 een positief rendement, maar daar passen wel de nodige kanttekeningen bij. De coronasteun van de overheid was meer dan welkom, en de kapitaallasten daalden nog verder. Het positieve effect van beide pijlers onder het gerealiseerde rendement is echter niet meer dan tijdelijk. De sector kan kostenbesparende investeringen (in innovatie en preventie) eigenlijk niet langer uitstellen. Ook investeren in duurzaamheid is onvermijdelijk. Daarnaast liggen er uitdagingen op personeelsgebied. Verzuim en verloop zijn bijvoorbeeld nog steeds zorgwekkend hoog. Alles bij elkaar zal dit de komende jaren druk op het rendement veroorzaken. De zorgsector ontkomt er niet aan om passende maatregelen te nemen.

Over dit artikel

Auteurs
Rob Leensen

EY Nederland Partner Assurance, Sectorleider Health en Life Sciences

Verbindend. Innovatief. Mensgericht. Denkt graag een paar stappen vooruit om het vak en de zorgsector future proof te maken.

Ralph Poulssen

EY Nederland Associate Partner Strategy and Transactions

Toegewijd. Pragmatisch. Brengt jarenlange sectorkennis mee.