4 maj 2022

Propozycja wytycznych EBA dla IRRBB

Autor Kamil Stasik

Konsultant, Financial Risk & Analytics, EY Polska

Konsultant wywodzący się ze środowiska bankowego, ekspert w dziedzinie zagadnień związanych z ryzykiem rynkowym i wyceną instrumentów finansowych.

Współautorzy
4 maj 2022

Wdrożenie "Wytycznych EBA" w proponowanej formie może stanowić wyzwanie dla wielu banków. Wskazujemy i omawiamy najistotniejsze kwestie.

W grudniu 2021 roku EBA opublikowała trzy dokumenty konsultacyjne obejmujące:

  • określenie aspektów identyfikacji, oceny, zarządzania i ograniczania ryzyka wynikającego z potencjalnych zmian stóp procentowych (IRRBB) oraz oceny i monitorowania ryzyka spreadu kredytowego (CSRBB) działalności instytucji w portfelu niehandlowym,
  • regulacyjne standardy techniczne dla podejścia standardowego IRRBB, oraz
  • regulacyjne standardy techniczne dla nadzorczych testów warunków skrajnych IRRBB (SOT).

Ten artykuł wchodzi w skład 1/2022 wydania  Biuletynu Ryzyka

Powyższe dokumenty są wynikiem prowadzonych przez EBA prac nad aktualizacją i uzupełnieniem aktualnie obowiązujących Wytycznych “Guidelines on the management of interest rate risk arising from non-trading book activities (EBA-GL-2018-02)” opublikowanych 18 lipca 2018 roku, do czego został zobowiązany w zaktualizowanej Dyrektywie 2013/36/EU (w artykułach 84 i 98 Dyrektywy 2019/878/EU).

W naszej ocenie zaproponowane zmiany, które mogą zostać opublikowane w ostatecznej formie w niedalekiej przyszłości mogą być wyzwaniem dla przedstawicieli sektora bankowego, wymagającym uruchomienia projektów dostosowawczych w zakresie modeli ryzyka. Poniżej wskazujemy i omawiamy najistotniejsze dla banków kwestie, które wymagają przeglądu.

Bezpośrednio na maila

Bądź na bieżąco i subskrybuj newsletter EY

Subskrybuj

Ogólne Wytyczne IRRBB 

Wytyczne dla wewnętrznych systemów zarządzania IRRBB określone w dokumencie EBA-GL-2018-02 wskazują na kluczowe aspekty w zakresie identyfikacji, oceny, zarządzania i ograniczania ryzyka wynikającego z potencjalnych zmian stóp procentowych. Pojawiają się jednak pewne zmiany, na które należy zwrócić uwagę. 

Wprowadzone zostały zapisy określające kryteria, które odpowiedni organ nadzorczy powinien brać pod uwagę przy ocenie, czy wewnętrzne systemy zarządzania IRRBB kontrolowanych podmiotów są satysfakcjonujące i wystarczające dla ich modelu biznesowego i działalności w portfelu bankowym. W przypadku stwierdzenia braku zgodności z tymi kryteriami organ nadzorczy ma prawo wymagać od banku, aby zaczął stosować metodę standardową EBA dla IRRBB. Do głównych kryteriów należy konieczność stosowania komponentów i miar IRRBB uwzględniających w konkretny i ekonomicznie uzasadniony sposób wszystkie materialne aspekty ryzyka dla istotnych aktywów, zobowiązań i pozycji pozabilansowych portfela bankowego, a także konieczności przeprowadzania regularnych przeglądów, back-testów i kalibracji wszystkich parametrów w stosowanych modelach wraz z odpowiednim udokumentowaniem tych procesów. 

Wszystko wskazuje na to, że zmianie ulegnie również podstawowa definicja miary narażenia wyniku odsetkowego NII, a dokładniej zostanie ona rozszerzona o dodatkowy element, jakim jest zmiana wyceny instrumentów wycenianych do wartości godziwej dla danego scenariusza szokowego zmiany stóp. Do tej pory miara NII była definiowana jako zmiana wyniku odsetkowego w wyniku wyłącznie zmian na należnościach odsetkowych i zobowiązaniach odsetkowych dla danego scenariusza szokowego. 

EBA zaproponowała także, aby data przeszacowania behawioralnego dla detalicznych i niefinansowych depozytów hurtowych bez określonych dat przeszacowania była ograniczona do maksymalnej średniej ważonej daty przeszacowania wynoszącej 5 lat. Według objaśnień zawartych w dokumencie przekazanym do konsultacji proponuje się, aby ten pięcioletni limit miał zastosowanie do pełnej kwoty danej kategorii depozytów niefinansowych. Jest to mniej rygorystyczne podejście niż to stosowane w standardach bazylejskich (zaaplikowanych w metodzie standardowej EBA), w którym to ograniczenie jest określone tylko dla „core” depozytów, bez uwzględniania „non-core” depozytów traktowanych jako jednodniowe. 

 

Ogólne Wytyczne CSRBB

W obszarze CSRBB EBA opracowała szczegółowe przepisy, które rozwijają identyfikację CSRBB poprzez opracowanie definicji i zakresu jej stosowania. Ponadto, Wytyczne obejmują ogólne aspekty związane z zarządzaniem procesami oceny, pomiaru i monitorowania tego ryzyka, określając oczekiwania w zakresie podziału odpowiedzialności, systemów informatycznych i wewnętrznych ram raportowania bez określania jakichkolwiek szczególnych wewnętrznych limitów narażenia. Zawiera również pewne ogólne założenia dotyczące odpowiedniego monitorowania wpływu ekspozycji CSRBB na dochód odsetkowy netto i wartość ekonomiczną kapitału w ramach funkcjonowania systemów wewnętrznych.

Według zaproponowanej definicji CSRBB powinno obejmować ryzyko rynkowego spreadu kredytowego (reprezentującego premię z tytułu ryzyka kredytowego wymaganą przez uczestników rynku dla danej jakości kredytowej) oraz rynkowego spreadu płynności (reprezentującego premię za płynność rynkową). W szczególności definicja nie obejmuje idiosynkratycznych elementów spreadów kredytowych związanych z jakością kredytową indywidualnego kredytobiorcy oraz specyfiką instrumentu kredytowego. Wytyczne zapewniają jednak pewną ulgę w ich praktycznym wdrażaniu, ze względu na proporcjonalność ponieważ można uwzględniać specyficzne komponenty spreadów kredytowych do monitorowania CSRBB, o ile zapewnione zostanie, że przyniesie to osiągnięcie wyników w bardziej konserwatywny sposób.

Trzeba zwrócić również uwagę na fakt, że rozszerzony został zakres stosowania CSRBB. W konsultacyjnej wersji Wytycznych oczekuje się, że instytucje finansowe nie będą wykluczać żadnych instrumentów w księdze bankowej z pomiaru ekspozycji CSRBB na zasadzie ex ante (w tym aktywów, zobowiązań, instrumentów pochodnych i innych pozycji pozabilansowych, takich jak zobowiązania do udzielenia pożyczki) niezależnie od ich podejścia księgowego. Ewentualne wykluczenie instrumentów z odpowiedniego obszaru powinno odbywać się w przypadku braku wrażliwości na ryzyko spreadu kredytowego i powinno być odpowiednio udokumentowane i uzasadnione. W szczególności w żadnym wypadku instytucje finansowe nie powinny wykluczać aktywów wycenianych według wartości godziwej. Nie powinno się natomiast uwzględniać instrumentów o statusie default. 

Metoda standardowa EBA dla IRRBB

Metoda standardowa obejmuje zasady podziału i rozterminowania różnych kategorii przepływów pieniężnych. Pojawiają się dokładne wskazania jak powinno się traktować behawioralne przepływy pieniężne takie jak depozyty bez określonego terminu zapadalności (NMD), kredyty podlegające ryzyku wcześniej spłaty i depozyty podlegające ryzyku wcześniejszego wykupu. Wskazane tutaj podejście jest spójne ze standardami bazylejskimi dla IRRBB. Zaproponowano tutaj również dla tych trzech kluczowych kategorii przepływów stosowanie odpowiednich skalarów (0,8 lub 1,2) do przemnażania szacunków instytucji w zależności od scenariusza szokowego, aby odzwierciedlić wrażliwość zachowań klientów na zmiany stóp procentowych. Dokument zawiera także dokładny opis metodologii kalkulacji miar narażenia wartości ekonomicznej kapitału EVE i wyniku odsetkowego NII.

Przygotowana została również uproszczona metoda standardowa dla IRRBB do zastosowania przez mniejsze i słabiej zaawansowane technologicznie instytucje finansowe, które prowadzą mało skomplikowaną działalność biznesową. To podejście do IRRBB pozwala na dokładnie wskazane uproszczenia w poszczególnych elementach metody standardowej. Przyjęte tutaj rozwiązania mają jednocześnie na celu zapewnienie osiągnięcia pożądanych rezultatów w konserwatywny sposób.

Kalkulacja NII w metodzie standardowej IRRBB

Propozycja standardów technicznych dla NII dostarcza zmiany w zakresie kalkulacji tej miary. Ma być to miara narażenia wyniku odsetkowego w określonym horyzoncie czasu, przy założeniu posiadania stałego bilansu (instrumenty rolują się w nowe o identycznych cechach), dla której kalkulacja wymaga projekcji przyszłych stóp procentowych z krzywych stóp wolnych od ryzyka, aplikowanych następnie do wyznaczenia przepływów odsetkowych dla okresu pomiędzy najbliższą datą przeszacowania lub datą zapadalności, a datą końca horyzontu analizy. Pozwala to na obliczenie NII dla każdego scenariusza dotyczącego wysokości stopy procentowej oddzielnie, w przeciwieństwie do aktualnego podejścia stosowanego przez wiele banków, które umożliwia jedynie oszacowanie różnicy w NII między dwoma scenariuszami (podejście oparte na deltach, uwzględniające tylko wrażliwość). Zaproponowane podejście pozwalałoby również na stosowanie scenariuszy o nierównoległych przesunięciach krzywych stóp procentowych dla NII. Jest to jednak nadal metoda szacunkowa, w której przepływy pieniężne mogą być agregowane w poszczególnych oknach czasowych, a projekcja stóp forward guidence ogranicza się do kilku dokładnie określonych tenorów.

Pojawia się również obowiązek uwzględniania marż handlowych w kalkulacji NII. Konieczna jest tutaj projekcja przyszłych marż handlowych dla rolowanych instrumentów w celu ich zastosowania w kalkulacji przepływów pieniężnych dla pozostałego okresu analizowanego horyzontu czasowego. Prognoza marż handlowych dla nowej produkcji musi być oparta na obserwacjach marży handlowej instrumentów zawieranych w ostatnim roku. Obserwacje historyczne będzie trzeba podzielić na segmenty według rodzaju produktu, waluty, typu kontrahenta i lokalizacji geograficznej. Tak oszacowane marże powinno się zastosować dla wszystkich analizowanych scenariuszy bez nakładania jakichkolwiek zmian. Metoda stwarza jednak możliwość stosowania różnego poziomu marż w zależności od scenariusza.

Ostateczna wartość narażenia wyniku odsetkowego powinna uwzględniać dodatkowe komponenty w postaci wartości add-on. Do elementów tych należy oczywiście standardowo narażenie przepływów dla instrumentów z wbudowanymi opcjami automatycznymi, ale także zmiana wyceny instrumentów wycenianych do wartości godziwej oraz narażenie wynikające z ryzyka bazowego. W przypadku kalkulacji narażenia instrumentów wycenianych do wartości godziwej powinno się brać pod uwagę tylko i wyłącznie przepływy wykraczające poza horyzont danej analizy NII. Natomiast komponent ryzyka bazowego ma za zadanie uwzględniać efekt spreadu występujący pomiędzy określonymi typami stawek oprocentowania. Podobnie jak dla miary EVE, przy agregacji finalnych rezultatów dla różnych walut stosuje się określone konserwatywne wagi dla dodatnich wyników.

Nadzorcze TWS dla IRRBB

W zakresie miary narażenia wartości ekonomicznej kapitału EVE zachowane zostało wszystkich sześć scenariuszy w dotychczasowej formie, włącznie z przypisanym im progiem nadzorczym na poziomie 15% kapitału podstawowego Tier 1 instytucji. Zmianie nie uległy również podstawowe założenia dla przeprowadzenia testów w warunkach skrajnych, za wyjątkiem poziomu dolnego pułapu stopy procentowej. Według aktualnej propozycji poziom ten ma wynosić -150 punktów bazowych dla okresu bezpośredniej zapadalności ze wzrostem o 3 punkty bazowe rocznie, osiągając ostatecznie poziom 0% w przypadku okresów zapadalności wynoszących minimum 50 lat. Zmiana wynika z obserwacji poziomu stóp procentowych na różnych rynkach w ostatnim czasie.

W zakresie miary narażenia wyniku odsetkowego NII wprowadzone zostaną dwa scenariusze szokowe zmiany stóp procentowych, które zakładają ich równoległy wzrost lub spadek krzywych stóp procentowych. Kalkulacja powinna być wykonywana przy założeniu rocznego horyzontu analizy, stałego bilansu oraz z uwzględnieniem marż handlowych. Pozostałe główne założenia są identyczne jak dla TWS miary EVE. Mając na celu zapewnienie właściwego balansu pomiędzy kompleksowością, a porównywalnością nadzorczych TWS, EBA rozważa jeszcze kwestię uwzględniania efektu zmiany wyceny instrumentów wycenianych do wartości godziwej dla stress-testów NII z powodu rozbieżności w zasadach rachunkowości stosowanych przez raportujące instytucje. Na ten moment nie została także ustalona jeszcze finalna metryka dla TWS NII wraz z odpowiednim progiem nadzorczym. Rozpatrywane są dwie koncepcje. Pierwsza opcja finalnej formuły jest analogiczna jak w podejściu dla miary EVE z odniesieniem do wartości kapitału Tier 1, a druga to metryka związana z kosztami uwzględniająca poziom ogólnych kosztów administracyjnych instytucji. 

Konkluzja

Zapisy niniejszych Wytycznych w zakresie CSRBB wymuszą na instytucjach finansowych wprowadzenie wewnętrznych procesów oceny, pomiaru i monitorowania ryzyka rynkowego spreadu kredytowego w działalności portfela niehandlowego. Będzie to wymagało prac obejmujących opracowanie wewnętrznych procedur i polityk, identyfikację tego ryzyka poprzez przegląd całego portfela instytucji, stworzenie odpowiedniej metodologii pomiaru oraz budowę i wdrożenie narzędzi IT, a także wprowadzenie właściwego systemu kontroli wewnętrznej.

Znaczne zmiany pojawiają się również w standardowej metodzie kalkulacji narażenia wyniku odsetkowego NII. Wszystkie instytucje, które obecnie stosują uproszczoną metodę pomiaru na bazie luki przeszacowania będą zmuszone przebudować swoje modele kalkulacji tej miary. Wynika to z faktu, że zarówno proponowana standardowa metoda jak i uproszczona metoda dla NII będą teraz wymagać uwzględniania projekcji przyszłych stóp procentowych i aktualnych marż handlowych dla rolowanych pozycji w horyzoncie analizy. Dodane zostaną również nowe komponenty ryzyka, które należy obliczać oddzielnie i uwzględniać w postaci wartości add-on. Wdrożenia bądź konfiguracji odpowiednich narzędzi IT będą wymagać również nowe scenariusze nadzorczych testów warunków skrajnych dla narażenia wyniku odsetkowego. 

Nowa aktualnie proponowana metodologia standardowa IRRBB, jak również jej uproszczona wersja jest znacznie bardziej złożona w porównaniu ze standardowym modelem stosowanym przez wiele krajowych instytucji bankowych. W związku z tym organizacje te będą musiały znacznie wzmocnić swoje narzędzia analityczne, aby dostosować się do nowych Wytycznych EBA w obecnie proponowanej formie.

Trzeba również zwrócić uwagę na kilka kwestii budzących zastrzeżenia. Proponowany nowy dolny pułap stopy procentowej dla nadzorczych TWS wydaje się być bardzo niski, co jednocześnie może się przełożyć na nadmierny wzrost ekspozycji w przypadku niektórych instytucji finansowych. Kolejny kontrowersyjny aspekt dotyczy zakresu stosowania CSRBB, który został rozszerzony do całego portfela instrumentów za wyjątkiem uzasadnionych przypadków. Tym samym konsultowane przepisy CSRBB wymagają od banków obliczania miar narażenia wyceny również dla portfeli instrumentów niehandlowanych w zakresie tego ryzyka, co może być dużym wyzwaniem ze względu na brak powszechnie ugruntowanych praktyk i wiarygodnych danych rynkowych dla tego typu instrumentów, doprowadzając finalnie do stosowania bardzo niejednorodnych metod i osiągania niemiarodajnych rezultatów. Zastrzeżenia pojawiają się także w kwestii dotyczącej sposobu kalkulacji nowego komponentu NII, narażając prawidłowość wyceny instrumentów wycenianych do wartości godziwej. W celu całkowitego wyeliminowania niezamierzonego podwójnego liczenia wpływu NII i EVE instrumentu FV, należy obliczać zmiany wartości godziwej na koniec horyzontu NII, czemu wydają się zaprzeczać obecne zapisy w zakresie standardowej metodologii, gdzie zmiana wartości rynkowej jest wyraźnie obliczana na początku horyzontu czasowego (tj. dyskontowana w dniu przeprowadzenia analizy).

 

 

Podsumowanie

Propozycja Wytycznych EBA dla IRRBB i CSRBB przynosi istotne rozszerzenie w zakresie zarządzania ryzykiem CSRBB stawiając go niemal równolegle do ryzyka IRRBB. W zakresie ryzyka IRRBB kluczowe zmiany mogą dotknąć sposobu kalkulacji wrażliwości NII oraz wymusić techniczne zmiany w zakresie przeprowadzania SOT. 

Kontakt

Chcesz dowiedzieć się więcej? Skontaktuj się z nami.
 

Informacje

Autor Kamil Stasik

Konsultant, Financial Risk & Analytics, EY Polska

Konsultant wywodzący się ze środowiska bankowego, ekspert w dziedzinie zagadnień związanych z ryzykiem rynkowym i wyceną instrumentów finansowych.

Współautorzy
  • Facebook
  • LinkedIn
  • Twitter